Czy można odliczyć VAT z faktury otrzymanej od niezarejestrowanego podatnika

RADA

Nie utracili Państwo prawa do odliczenia VAT, nie należy więc korygować odliczonego VAT. Organy podatkowe zajmują wprawdzie stanowisko, że w tym wypadku nie przysługuje prawo do odliczenia VAT, jednak jest ono błędne.

UZASADNIENIE

Ustawa o VAT zawiera regulacje, które pozbawiają podatnika prawa do odliczenia VAT z faktury wystawionej przez podmiot nieuprawniony do wystawiania faktur (art. 88 ust. 3a pkt 1 lit. a) ustawy o podatku od towarów i usług). Na tej podstawie urzędy skarbowe uważają, że podatnik nie ma prawa do odliczenia VAT z faktury wystawionej przez podatnika niezarejestrowanego do VAT, gdyż na podstawie § 4 rozporządzenia w sprawie faktur uprawnionym do wystawienia faktury jest zarejestrowany podatnik VAT czynny, posiadający numer identyfikacji podatkowej.

Przepis, który pozbawia podatnika prawa do odliczenia tylko ze względu na sam fakt braku rejestracji, należy uznać za naruszający przepisy dyrektywy VAT. Szczególne znaczenie w tym zakresie ma art. 17 VI Dyrektywy, regulujący zakres i moment odliczenia podatku, oraz art. 18, ustanawiający wymogi formalne odliczenia. Dokonując analizy tych przepisów, odwołać się jednak należy przede wszystkim do zasady neutralności, która określa, że VAT nie powinien być kosztem. Nabywca, podatnik VAT, nie powinien ponosić ciężaru zapłaconego podatku. Podatnik musi mieć zapewnioną możliwość odzyskania podatku naliczonego związanego ze jego działalnością opodatkowaną. Na takie rozumienie tej zasady wskazywał również ETS. Według Trybunału prawo do odliczenia podatku naliczonego zostało wprowadzone w celu całkowitego uwolnienia przedsiębiorcy od kosztów VAT zapłaconego lub podlegającego zapłacie w toku prowadzonej działalności (tak w sprawie 268/83 pomiędzy D. A. Rampelman i E. A Rampelmen van Deelen a Minister van Financien /Holandia/).

Ponadto według ETS art. 17 precyzyjnie określa warunki powstania i zakres prawa do odliczenia, nie pozostawiając państwom członkowskim żadnego marginesu dowolności w zakresie jego wprowadzania w życie (wyrok ETS C-33/03 z 10 marca 2005 r.).

Należy zwrócić uwagę jeszcze na jedną kwestię - pojęcie „podatnik VAT” zarówno według regulacji dyrektywy, jak i ustawy jest pojęciem obiektywnym. Oznacza to, że podatnikiem VAT jest się niezależnie od faktu dokonania rejestracji. Wykonywanie określonych czynności decyduje, czy daną osobę możemy uznać za podatnika VAT. Podmioty wykonujące określone czynności, we wskazanych warunkach, stają się podatnikami podatku od wartości dodanej, bez względu na to, czy dopełnili, czy też nie dopełnili warunków formalnych związanych z rejestracją.

Żaden przepis dyrektywy nie określa, że nabywca towarów i usług traci prawo do odliczenia VAT, gdy wystawca faktury nie dopełnił obowiązku rejestracji, gdyż niedopełnienie tego obowiązku nie pozbawia go statusu podatnika VAT.

WAŻNE!

Niedopełnienie obowiązku rejestracji przez sprzedawcę nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia VAT z otrzymanej od sprzedawcy faktury.

Dla oceny prawa do odliczenia VAT nie ma znaczenia, czy został od niej faktycznie odprowadzony podatek. Istotne jest tylko to, czy można go określić mianem należnego z tytułu danej czynności, a więc czy organ podatkowy jest uprawniony do domagania się jego zapłaty. Dlatego decydujące znaczenie będzie miał przede wszystkim fakt, czy świadczący usługę wykonał ją oraz czy działał jako podatnik VAT. Natomiast to, czy odprowadził podatek, dla nabywcy nie ma znaczenia.

W Państwa przypadku usługa została faktycznie wykonana. Jeszcze jedną kwestią jest to, czy Państwa zleceniobiorca wykonywał ją jako podatnik VAT, czy wykonywana umowa nie miała charakteru umowy o pracę (art. 15 ust. 3 ustawy). Decydujące znaczenie ma tutaj, kto ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za działania zleceniobiorcy. Jeżeli on sam, to możemy uznać, że jest podatnikiem VAT mimo braku rejestracji.

Takie stanowisko potwierdzają sądy w licznych wyrokach. Oznacza to, że w niniejszej sprawie organy podatkowe naruszyły prawo wywodząc o braku uprawnienia skarżącego do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturze wystawionej przez kontrahenta niezarejestrowanego jako podatnika VAT, z samego faktu braku tej rejestracji. Skoro podatek wynikający z faktury był w świetle powołanych przepisów należny i wymagalny, to zadaniem Państwa jest stworzenie i stosowanie takich środków, które umożliwią jego wyegzekwowanie od podmiotu, który podatek zobowiązany był zapłacić, w tym wypadku od K. O. (wyrok z 29 kwietnia 2009 r. WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1329/08).

• art. 88 ust. 3a pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 3, poz. 11

Marcin Jasiński

ekspert w zakresie VAT