Co grozi za niewłaściwe koszty uzyskania przychodu?

 

 

 

Jaki wydatek można uznać za koszt uzyskania przychodów?

W rozumieniu przepisów prawa podatkowego za koszty uzyskania przychodów uważa się wydatki poniesione w celu:

- osiągnięcia przychodów,

- zachowania źródła przychodów,

- zabezpieczenia źródła przychodów.

Oprócz tego, wydatek musi zostać należycie udokumentowany, np. przez fakturę lub rachunek. Zaliczenie tak sprecyzowanych wydatków do kosztów uzyskania przychodu stanowi ogólną zasadę, od której przepisy podatkowe przewidują liczne wyjątki. Ponadto, powyższa definicja z natury rzeczy podlega interpretacji, a zatem wielokrotnie uznanie czegoś za koszt zależy od tzw. zdrowego rozsądku. A to może prowadzić do odmiennych poglądów urzędników i przedsiębiorców na to, co może być kosztem uzyskania przychodu.

Przedsiębiorca ponoszący wydatki i kwalifikujący je jako koszty uzyskania przychodów pomimo, że nie mogą one być w ten sposób zakwalifikowane, może ponosić z tego tytułu odpowiedzialność wynikającą z przepisów karnoskarbowych lub dotyczących prawa podatkowego. O błędnym zakwalifikowaniu kosztu decydują urzędnicy w toku kontroli podatkowej lub skarbowej.

Odpowiedzialność podatkowa

Nieprawidłowe zakwalifikowanie wydatków do kosztów uzyskania przychodów wiąże się z niewłaściwym rozliczeniem podatku dochodowego, a to może prowadzić do powstania zaległości podatkowej. Zaległość podatkowa to po prostu podatek niezapłacony w ustawowym terminie (w kontekście tego artykułu chodzi o zaliczkę na podatek dochodowy, którą należy wpłacić do 20 dnia miesiąca następującego po rozliczanym okresie). Powstanie zaległości podatkowej wiąże się z naliczaniem odsetek ustawowych.

Do ujawnienia nieprawidłowych kosztów, a w konsekwencji zaległości podatkowej, dochodzi najczęściej wskutek kontroli podatkowej lub skarbowej. Konsekwencją takiej kontroli jest wydanie przez organ podatkowy decyzji ustalającej wysokość zaległości podatkowej, od której trzeba wyliczyć odsetki i zapłacić wraz z zaległym podatkiem.

Warto wiedzieć, że odsetki od zaległości nie są naliczane od chwili jej ujawnienia, lecz od momentu w którym podatek miał być pierwotnie zapłacony. Ten fakt może powodować powstanie sporych dodatkowych kosztów po stronie przedsiębiorcy, tym większych, im dłuższy okres minął od powstania nieprawidłowości.

Konsekwencje karnoskarbowe

Oprócz odsetek od zaległości podatkowej za niewłaściwie zakwalifikowane koszty, przedsiębiorcy może grozić odpowiedzialność karnoskarbowa. Postępowanie przedsiębiorcy może być bowiem uznane za  przestępstwo lub wykroczenie skarbowe.

Przestępstwo lub wykroczenie skarbowe związane jest ze składaną organowi podatkowemu deklaracją (np. deklaracją roczną PIT składaną w urzędzie skarbowym) lub oświadczeniem (np. dokumentem, w którym  podatnik-przedsiębiorca podaje informacje niezbędne do dokonania obliczenia podatku), o czym mówi art. 56 Kodeksu karnego skarbowego.

Z czynem zabronionym mamy do czynienia, gdy w takiej deklaracji lub oświadczeniu przedsiębiorca w szczególności:

- podaje nieprawdę (np. błędnie określa wysokość kosztów uzyskania przychodów na skutek nieprawidłowej kwalifikacji wydatków) ,

- zataja prawdę (np. nie podaje wszystkich źródeł przychodów).

Dodatkowym warunkiem uznania danego czynu  za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe jest narażenie podatku na uszczuplenie. Oznacza to, że za przestępstwo lub wykroczenie można uznać nie tylko faktyczne zapłacenie niższego podatku, ale także możliwość wystąpienia takiej sytuacji.

To czy dany czyn zabroniony zostanie uznany za przestępstwo skarbowe, czy za wykroczenie skarbowe, uzależnione jest od kwoty podatku, która w wyniku działania podatnika została narażona na uszczuplenie. W tym przypadku należy więc wyróżnić:

- przestępstwa skarbowe, gdzie zagrożenie karą wynosi do 720 stawek dziennych grzywny albo pozbawienie wolności, bądź obie te kary łącznie,

- przestępstwa skarbowe, gdzie zagrożenie karą wynosi do 720 stawek dziennych grzywny,

- wykroczenie skarbowe, gdzie zagrożenie karą wynosi od 1/10 do dwudziestokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia wskazanego we właściwych przepisach.

Jeśli kwota podatku narażona na uszczuplenie w wyniku działań podatnika jest większa niż 200-krotność minimalnego wynagrodzenia, to mamy do czynienia z przypadkiem przestępstwa skarbowego zagrożonego nie tylko grzywną, ale także karą więzienia, bądź obiema tymi karami łącznie. Jeśli zaś kwota podatku narażona na uszczuplenie jest mniejsza od wymienionej sumy, ale większa niż 5-krotność minimalnego wynagrodzenia, to mamy do czynienia z przestępstwem skarbowym zagrożonym wyłącznie karą grzywny. W pozostałych przypadkach, czyn jest określany jako wykroczenie skarbowe.

Grzywna przy przestępstwach skarbowych jest wyliczana jako wynik mnożenia liczby stawek (w tym przypadku od 10 do 720)  przez wysokość jednej stawki dziennej. Stawka dzienna jest natomiast obliczana biorąc pod uwagę sytuację materialną podatnika, przy czym musi znaleźć się w przedziale od 1/30 minimalnego wynagrodzenia do jego 400-krotności.

Przedsiębiorca korzystający z usług biura rachunkowego może odpowiadać za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe nawet wtedy, gdy do tego rodzaju czynu dochodzi na skutek nieprawidłowego wykonywania obowiązków przez biuro. Wówczas można jednak domagać się odszkodowania w związku z polisą OC danego biura rachunkowego (posiadanie polisy jest obowiązkowe).

Sebastian Bobrowski

Dyrektor Finansowy inFakt