Nie każda nieściągalna wierzytelność jest kosztem

Wierzytelności odpisane jako nieściągalne można uznać za koszt podatkowy pod pewnymi warunkami. Przede wszystkim dług powinien zostać uprzednio zarachowany jako przychód należny. Nieściągalność musi też zostać udokumentowana w sposób określony ustawą. Za wierzytelności nieściągalne uważa się te, których nieściągalność została udokumentowana:

- postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadające stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo

- postanowieniem sądu o:

a) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub

b) umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, gdy zachodzi okoliczność, o której mowa w lit. a), lub

c) ukończeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku, albo

- protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty.

Powyższe wyliczenie sposobów dokumentowania nieściągalnych wierzytelności ma charakter wyczerpujący i zamknięty. Oznacza to zatem, że wierzytelności udokumentowanych innymi dokumentami niż wymienione nie można uznać za wierzytelności nieściągalne.

WAŻNE

Wierzytelności, których nieściągalność została udokumentowana w odpowiedni sposób, mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu

Wierzytelności nieściągalnych nie należy mylić z wierzytelnościami, których nieściągalność została uprawdopodobniona. Przesłanki zaliczenia do jednej lub drugiej grupy są odmienne. Nieściągalne są takie wierzytelności, których w normalnym trybie nie da się zaspokoić.

Wymagany protokół

Jak wynika z powyżej przytoczonych przesłanek, w przypadku wierzytelności o niewielkiej wartości dokumentem uzasadniającym zaliczenie wierzytelności do kosztów uzyskania przychodu może być protokół sporządzony przez podatnika.

Ustawodawca nie określa zasad sporządzania protokołu, nie określa również charakteru i rozmiaru wierzytelności, których nieściągalność może zostać w ten sposób udokumentowana.

Elementami takiego protokołu powinno być:

- określenie kwoty dochodzonej wierzytelności,

- wskazanie dłużnika,

- dokument (np. fakturę) stwierdzający wierzytelność,

- szczegółowe wyliczenie spodziewanych kosztów postępowania,

- oświadczenie, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od egzekwowanej kwoty wierzytelności, co uzasadnia zaliczenie wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów.

WAŻNE

Aby wierzytelność odpisać jako nieściągalną, łącznie muszą być spełnione dwa warunki:

- wierzytelność ta musiała być zarachowana jako przychód należny w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym oraz

- nieściągalność ta musi być odpowiednio udokumentowana

Ważne postanowienie

Natomiast postanowienie o nieściągalności może być wydane z różnych przyczyn (określonych w art. 824 kodeksu postępowania cywilnego). Aby jednak móc zaliczyć nieściągalną wierzytelność do kosztów uzyskania przychodów, postanowienie musi zostać wydane z powodu braku majątku dłużnika (zwłaszcza jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych).

Co istotne, posiadanie postanowienia o nieściągalności części wierzytelności daje podstawy do uznania, że cała wierzytelność (także w części nieskierowanej na drogę postępowania egzekucyjnego) jest nieściągalna.

Warto zaznaczyć, że powyższe uwagi znajdują potwierdzenie w piśmie naczelnika Pierwszego Wielkopolskiego Urzędu Skarbowego w Poznaniu nr ZD/4061-179/06, z 29 września 2006 r. Organ zajął stanowisko, z którego wynika, że w przypadku gdy podatnik wystąpi do organu postępowania egzekucyjnego o egzekucję jedynie części ustalonej wierzytelności, postanowienie o nieściągalności tej części powoduje, że całą wierzytelność należy uznać za nieściągalną. Dowodem zatem do uznania całej wierzytelności za koszty uzyskania przychodów będzie postanowienie o nieściągalności choćby części tej wierzytelności, wydane przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego. W świetle bowiem takiego rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego niemożliwe będzie skuteczne dochodzenie całej należności od dłużnika, gdyż znany jest już wynik prowadzonego postępowania egzekucyjnego co do części tej należności. Wszczęcie kolejnego postępowania sądowego, a następnie komorniczego naraża jedynie wierzyciela na dodatkowe koszty obu postępowań, które nie przyniosą pożądanego z punktu wierzyciela rezultatu. Reasumując, należy podkreślić, iż aby wierzytelność (zaliczona wcześniej do przychodów należnych) mogła być uznana za koszt uzyskania przychodu w rachunku podatkowym, z treści wydanych w ramach postępowania egzekucyjnego postanowień organów egzekucyjnych powinien wynikać fakt braku majątku na zaspokojenie choćby części określonej wierzytelności i uznanie jej za nieściągalną. Wierzyciel, przyjmując takie postanowienie jako odpowiadające takiemu stanowi faktycznemu, ma w konsekwencji możliwość zaliczenia jej do kosztów uzyskania przychodów.

Powyższa opinia zawarta w piśmie z 28 lutego 1995 r. nr PO 3-722- -980/94 (Biul. Skarb. 1995/6/19) zgodna jest ze stanowiskiem ministra finansów, jak również w piśmie z 3 listopada 1999 r. nr PB3-2099- -IP-722-314/99, w którym minister finansów wyjaśnia, że skoro wielkość wierzytelności wynika z prawomocnego orzeczenia sądu i ksiąg podatnika, dowodem do uznania za koszt uzyskania przychodów jest postanowienie o nieściągalności wierzytelności, niezależnie od kwoty wierzytelności, o egzekucję której wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego. Tym samym jeżeli podatnik wystąpi do organu egzekucyjnego o egzekucję jedynie części ustalonej wierzytelności, postanowienie o nieściągalności tej części powoduje, że całą wierzytelność należy uznać za nieściągalną. Dowodem do uznania całej wierzytelności przysługującej względem dłużnika będzie zatem w niniejszym przypadku postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane przez właściwy organ egzekucyjny komornika.

PRZYKŁAD

Umorzenie postępowania egzekucyjnego

Spółka z o.o. ma wierzytelność w wysokości 20 tys. zł. Złożyła wniosek do komornika o egzekucję części wierzytelności w wysokości 10 tys. zł. Komornik wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku dłużnika. Na podstawie tego postanowienia spółka może całą wierzytelność w wysokości 20 tys. zł zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.

RafaŁ Styczyński

ksiegowosc@infor.pl

Podstawa prawna

- Art. 23 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

- Art. 16 ust. 1 pkt 25 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 z późn. zm.).