Czy można zmieniać stawkę amortyzacyjną

Ustalenia dotyczące odpisów amortyzacyjnych dokonywanych od posiadanych aktywów trwałych powinny być zapisane w polityce rachunkowości spółki. Zasady te powinny być stosowane w sposób ciągły. Oznacza to, że w kolejnych latach obrotowych należy dokonywać jednakowego grupowania operacji gospodarczych, wyceny aktywów i pasywów, w tym także odpisów amortyzacyjnych, ustalania wyniku finansowego i sporządzania sprawozdań finansowych, tak aby za kolejne lata informacje z nich wynikające były porównywalne.

Okres lub stawkę amortyzacyjną, a także metodę amortyzacji należy ustalić na dzień przyjęcia środka trwałego do używania. Ustalając okres lub stawkę amortyzacji, trzeba uwzględnić okres użyteczności ekonomicznej, tzn. przedział czasu, w którym przewiduje się użytkowanie środka trwałego.

Na ustalenie okresu ekonomicznej użyteczności środka trwałego wpływają w szczególności:

•  liczba zmian, na których pracuje środek trwały,

•  tempo postępu techniczno-ekonomicznego,

•  wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem,

•  prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,

•  przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.

Jednostka powinna okresowo weryfikować poprawność stosowanych okresów i stawek amortyzacji bilansowej środków trwałych. Spowoduje to wówczas odpowiednią korektę odpisów amortyzacyjnych dokonywanych w następnych latach obrotowych. Zatem dla celów bilansowych możliwa jest zmiana okresu, a co za tym idzie - stawki amortyzacyjnej, w czasie używania środka trwałego. Może to nastąpić od początku roku obrotowego. W takim przypadku należy jednak pamiętać o obowiązku zapewnienia porównywalności sprawozdań. W tym celu należy wyliczyć poprzednie odpisy amortyzacyjne i zamieścić stosowną informację w sprawozdaniu finansowym. Zmianie nie może podlegać metoda amortyzacji.

Zmiana stawki amortyzacji środka trwałego powinna być realnie uzasadniona. Nie istnieje katalog konkretnych przyczyn wpływających na tę zmianę. Jednostka musi sama stwierdzić przyczynę i uzasadnić istotność wprowadzonej zmiany. Jedną z istotnych przyczyn zmiany stawki amortyzacyjnej może być modernizacja, ulepszenie czy rozbudowa środka trwałego. Wydłuża się wówczas ekonomiczny okres użyteczności danego środka trwałego, a przez to może ulec zmianie stawka jego amortyzacji.

Zgodnie z przepisami prawa podatkowego roczna stawka amortyzacyjna środka trwałego może różnić się od stawki ustalonej dla celów rachunkowości. Przepisy podatkowe także dają możliwość zmiany stawki amortyzacyjnej. Jednostki mogą obniżać podane w wykazie roczne stawki amortyzacyjne. Zmiany stawki należy dokonać począwszy od miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji, albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Ponadto dla niektórych środków trwałych stawki mogą być również podwyższane. Zgodnie z art. 16i ust. 2 updop stawki amortyzacyjne mogą być podwyższane dla budynków i budowli używanych w warunkach pogorszonych - z zastosowaniem współczynników nie wyższych niż 1,2, a także dla budynków i budowli używanych w warunkach złych - z zastosowaniem współczynników nie wyższych niż 1,4. Podwyższona stawka amortyzacyjna będzie miała zastosowanie również do maszyn, urządzeń i środków transportu używanych bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo wymagających szczególnej sprawności technicznej. W tym wypadku stosuje się współczynniki nie wyższe niż 1,4.

Ustawodawca przewidział także możliwość podwyższenia stawki amortyzacyjnej dla maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 4-6 i 8 Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT), które są poddane szybkiemu postępowi technicznemu. Maksymalny współczynnik powodujący zwiększenie odpisów amortyzacyjnych w przypadku środków trwałych poddanych szybkiemu postępowi technicznemu wynosi 2,0. Podwyższenie stawek dla wymienionych grup środków trwałych następuje od miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystąpiły okoliczności uzasadniające te zmiany. Jeśli natomiast ustały warunki uzasadniające podwyższenie stawek o odpowiedni współczynnik, należy je obniżyć, począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym wystąpiły okoliczności uzasadniające ich obniżenie.

W przypadku przyjęcia krótszego okresu użyteczności ekonomicznej od okresu określonego w przepisach podatkowych, „nadwyżka” odpisu amortyzacyjnego nad podatkowym nie będzie uznana za koszt uzyskania przychodu, co powoduje, że przy obliczaniu podatku dochodowego o tę różnicę należy zwiększyć podstawę opodatkowania.

Przykład

W styczniu 2006 r. spółka kupiła używany budynek. W tym samym miesiącu oddano go do używania. Wartość początkowa budynku wynosiła 250 000 zł. Na dzień przyjęcia do używania spółka ustaliła stawkę amortyzacyjną w wysokości 10% (przyjęła 10-letni okres użyteczności ekonomicznej) oraz przyjęła liniową metodę amortyzacji. W lipcu 2008 r. spółka przeprowadziła modernizację budynku. W wyniku modernizacji wartość budynku wzrosła o 100 000 zł oraz wydłużono jego okres ekonomicznej użyteczności do 15 lat, co daje stawkę amortyzacyjną w wysokości: (100 : 15) × 100% = 6,67%. Odpisy amortyzacyjne za okres od stycznia 2006 r. do lipca 2008 r. wyniosły 64 583,33 zł.

Ewidencja księgowa

1. Zwiększenie wartości środka trwałego - sierpień 2008 r.:

Wn  „Środki trwałe” 100 000,00

Ma  „Środki trwałe w budowie” 100 000,00

2. Ponowne ustalenie rocznego odpisu amortyzacyjnego: 350 000 zł × 6,67% = 23 345 zł. Miesięczny odpis amortyzacyjny wyniesie: 23 345 zł : 12 miesięcy = 1945,42 zł

Wn  „Amortyzacja” 1 945,42

Ma  „Umorzenie” 1 945,42

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

•  art. 16h ust. 2, art. 16i ust. 1-5 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 209, poz. 1316

•  art. 5 ust. 1, art. 32 ust. 2 i 3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 214, poz. 1343

Justyna Michałowska

księgowa