Inwestycje w obcych środkach trwałych

Inwestycje w obcych środkach trwałych to nakłady na ulepszenie środków trwałych niebędących własnością jednostki, ale używanych przez nią na podstawie umów leasingu, najmu, dzierżawy lub innych o podobnym charakterze. Określenie to wprowadzono do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ale nie podano dokładnego jego znaczenia. Przepisy podatkowe inwestycjami w obcych środkach określają ulepszenia zarówno przed przyjęciem ich do użytkowania, jak i po ich przyjęciu.

Ustawa o rachunkowości traktuje bardzo ogólnie tematykę inwestycji w obcych środkach trwałych rozumianych jako ulepszenia środków trwałych obcych. Dotychczasowy sposób uznawania, wyceny i ewidencji wynika z przyjętej przez księgowych praktyki, interpretacji US, linii orzeczniczej oraz piśmiennictwa. Od 11 marca 2008 r. należy stosować zasady zapisane w pkt III. 9 Krajowego Standardu Rachunkowości nr 5 „Leasing, najem i dzierżawa”.

UWAGA

W ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych kwestię inwestycji w obcych środkach trwałych uregulowano tak jak w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych.

Jakie wydatki można uznać za inwestycje w obcym środku trwałym

Istotnym problemem przy klasyfikacji wydatków na użytkowane przez jednostkę środki trwałe obce, podobnie jak w przypadku środków trwałych własnych, jest prawidłowe rozróżnienie nakładów na ulepszenia od wydatków na remont. Remont to przywrócenie stanu użytkowego środka trwałego, natomiast ulepszenie to przebudowa, rozbudowa, modernizacja lub rekonstrukcja środka trwałego.

Schemat. Różnice w klasyfikacji ulepszeń środków trwałych w ujęciu bilansowym i podatkowym

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Jak wynika z powyższego schematu, prawo podatkowe oprócz kryterium zmiany dotychczasowych cech użytkowych wprowadziło również kryterium wartościowe. Może to spowodować, że nie każde ulepszenie środka trwałego obcego w rozumieniu rachunkowym, będzie inwestycją w obcym środku trwałym w rozumieniu prawa podatkowego. Ponadto można zauważyć, że ustawa o rachunkowości w ramach ulepszenia nie wymienia adaptacji, w przeciwieństwie do przepisów podatkowych.

Podczas analizy poszczególnych prac związanych z ulepszeniem środków trwałych, również obcych, trzeba zweryfikować poszczególne pojęcia charakteryzujące ulepszenie. I tak:

• przebudowa to zmiana (poprawienie) istniejącego stanu środków trwałych na inny,

• rozbudowa to powiększenie (rozszerzenie) składników majątkowych, w szczególności budynków i budowli, linii technologicznych itp.,

• rekonstrukcja to odtworzenie (odbudowanie) zużytych całkowicie lub częściowo składników majątkowych,

• adaptacja to inaczej przystosowanie (przerobienie) składnika majątkowego do wykorzystania go w innym celu niż ten, do którego był on pierwotnie przeznaczony, albo nadanie mu nowych cech użytkowych,

• modernizacja to unowocześnienie środków trwałych.

Trzeba też pamiętać, że ulepszenie musi powodować wzrost wartości użytkowej składników majątkowych.

Do typowych przykładów inwestycji w obcych środkach trwałych można zaliczyć roboty budowlano-montażowe w wynajmowanych (dzierżawionych) budynkach i lokalach polegające np. na wykonaniu instalacji elektrycznych, przeciwpożarowych, wodno-kanalizacyjnych, założenie klimatyzacji lub wentylacji, położenie tynków, wykonanie izolacji cieplnej itp.

Wszystkie prace w obcych środkach trwałych niespełniające wymienionych warunków traktowane są jak remont. W takim przypadku wydatki zaliczane są bezpośrednio do kosztów w momencie ich poniesienia.

UWAGA

Temat związany z tym, co należy uznać za ulepszenie, a co za remont, wielokrotnie był przedmiotem sporów z urzędami skarbowymi. Błędna kwalifikacja może skutkować konsekwencjami nie tylko w podatku dochodowym, ale również w VAT. Kwestie związane z VAT są szczególnie istotne u podatników zobowiązanych do rozliczania VAT naliczonego z zastosowaniem proporcji.

Inwestycje w obcych środkach trwałych w ewidencji księgowej

Mimo że w pkt III. 9 Krajowego Standardu Rachunkowości nr 5 zawarto bardzo dokładne wskazówki dotyczące sposobu ujęcia w księgach rachunkowych ulepszeń w środkach trwałych używanych przez jednostki na podstawie leasingu, dzierżawy, najmu i innych umów o podobnym charakterze, jednak w praktyce ustalenie jasnego i przejrzystego sposobu ewidencji nastręcza pewnych trudności.

Jeżeli ulepszenie w obcym środku trwałym nastąpiło przed przyjęciem go do używania, to w ujęciu zarówno rachunkowym, jak i podatkowym należy je traktować jako środki trwałe w budowie. Jeśli natomiast ulepszenie nastąpiło po przyjęciu środka trwałego do używania, to w przypadku leasingu¹ operacyjnego:

1) jeżeli w momencie przyjęcia ulepszenia do użytkowania przewidziany w umowie leasingu operacyjnego okres dalszego użytkowania przez korzystającego z przedmiotu leasingu, którego ulepszenie dotyczy, jest dłuższy niż rok, to korzystający przeksięgowuje koszty ulepszenia na środki trwałe i amortyzuje je jako ulepszenie obcego środka trwałego (inwestycja w obcym obiekcie);

2) jeżeli w momencie przyjęcia ulepszenia do użytkowania przewidywany okres użytkowania stanowiącego przedmiot leasingu operacyjnego środka trwałego, którego ulepszenie dotyczy, jest krótszy niż rok, to korzystający odpisuje koszty ulepszenia w ciężar kosztów okresu.

W przypadku natomiast leasingu finansowego koszty ulepszenia środków trwałych stanowiących przedmiot leasingu zwiększają jego wartość i są razem z nim amortyzowane według ogólnych zasad.

Z kolei w ujęciu podatkowym, na podstawie art. 16i oraz art. 16j ust. 4, inwestycje w obcych środkach należy amortyzować z zastosowaniem stawek określonych w Wykazie stawek amortyzacyjnych lub indywidualnie, z tym że dla:

1) inwestycji w obcych budynkach (lokalach) lub budowlach okres amortyzacji nie może być krótszy niż 10 lat,

2) środków trwałych zaliczonych do grupy 3-6 i 8 Klasyfikacji:

a) 24 miesiące - gdy ich wartość początkowa nie przekracza 25 000 zł,

b) 36 miesięcy - gdy ich wartość początkowa jest wyższa od 25 000 zł i nie przekracza 50 000 zł,

c) 60 miesięcy - w pozostałych przypadkach,

3) środków transportu, w tym samochodów osobowych - 30 miesięcy.

W praktyce gospodarczej stosunkowo często dochodzi do sytuacji, w której okres użytkowania ulepszanych środków trwałych jest krótszy niż okres amortyzacji określony w ustawie podatkowej. Szczegółowy sposób postępowania w takich przypadkach odnajdujemy w piśmie PB3-MD-8213-192/05/SP-1827 p.o. zastępcy Dyrektora Departamentu Podatków Bezpośrednich z 4 sierpnia 2005 r. do Wicedyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (podanym do wiadomości wszystkich izb skarbowych):

(...) W świetle obowiązującego stanu prawnego przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (updop) przewidują amortyzację przyjętych do używania inwestycji w obcych środkach trwałych, zwanych także środkami trwałymi (art. 16a ust. 2 pkt 1 updop). W stosunku do tych środków trwałych podatnicy mogą indywidualnie ustalić stawki amortyzacyjne, z tym że np. dla inwestycji w obcych budynkach (lokalach) lub budowlach okres amortyzacji nie może być krótszy niż 10 lat (art. 16j ust. 4 pkt 1 updop). Dla tych inwestycji budowlanych przyjęto stosunkowo krótki okres amortyzacji, który nie może być przez podatnika skracany w drodze indywidualnej decyzji, np. w wyniku rozwiązania umowy najmu.

W przypadku używania przez podatnika inwestycji w obcych budynkach (lokalach) lub budowlach w okresie krótszym niż 10 lat, nie dochodzi do zaliczenia pełnej wartości wytworzonej inwestycji poprzez odpisy amortyzacyjne do kosztów uzyskania przychodów. Poniesione koszty może mu zrekompensować właściciel nieruchomości, dokonując zwrotu części kwoty poniesionych wydatków. Kwota otrzymanego zwrotu, w części nieprzekraczającej niezamortyzowanej wartości inwestycji, nie będzie stanowiła przychodu podatkowego (art. 12 ust. 4 pkt 6a updop). Jeżeli przed zakończeniem pełnego okresu amortyzacji inwestycji w obcym środku trwałym dochodzi do rozwiązania umowy (najmu lub dzierżawy), na podstawie której użytkowano obcy środek trwały, wówczas nie ma możliwości zaliczenia wcześniej poniesionych wydatków inwestycyjnych bezpośrednio do kosztów podatkowych, w wysokości niezamortyzowanej części tej inwestycji. W tym przypadku nie wystąpi strata w środku trwałym z tytułu jego likwidacji w wysokości niezamortyzowanej wartości inwestycji w obcym środku trwałym, uznawana za koszt podatkowy, bowiem nie miała miejsca likwidacja środka trwałego, rozumiana jako jego zużycie (zniszczenie). Nie może być zatem zastosowane wnioskowanie a contrario do art. 16 ust. 1 pkt 6 updop, zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat powstałych w wyniku likwidacji nie w pełni umorzonych środków trwałych, jeżeli środki te utraciły przydatność gospodarczą na skutek zmiany rodzaju działalności (...).

Ministerstwo Finansów uznało, że kosztem podatkowym może być niezamortyzowana część inwestycji w obcym środku trwałym, jeżeli nastąpi faktyczna likwidacja nie w pełni umorzonego środka trwałego. Rozwiązanie umowy najmu nie oznacza automatycznie, iż miała miejsce likwidacja środka trwałego.

Przykład

Spółka ALFA dokonała modernizacji wynajmowanego budynku biurowego. Poniesione wydatki, w wysokości 90 000 zł, zakwalifikowano jako inwestycję w obcym środku trwałym. Data przyjęcia do użytkowania to 15 stycznia 2007 r. Umowa między spółkami stanowiła, że okres dzierżawy kończy się z dniem 31 stycznia 2010 r. Z zapisów umowy wynika, że spółka Alfa nie ma możliwości zaliczenia do KUP amortyzacji za okres od lutego 2010 r. do stycznia 2017.

Spółka Alfa przyjęła następujący plan amortyzacji inwestycji:

• amortyzacja bilansowa - 36 miesięcy; odpis miesięczny - 2500 zł,

• amortyzacja podatkowa - 120 miesięcy; odpis miesięczny - 750 zł.

Różnica między amortyzacją bilansową a podatkową wynosi 1750 zł.

• pkt I. 2 i III. 9 załącznika do uchwały nr 2/08 Komitetu Standardów Rachunkowości z 11 marca 2008 r., Krajowy Standard Rachunkowości nr 5 „Leasing, najem i dzierżawa”

• art. 28 ust. 8, art. 31 ust. 1 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 223, poz. 1466

• art. 4a ust. 1, art. 16a ust. 2 pkt 1, art. 16g ust. 3-5 i 13, art. 16i, art. 16j ust. 4 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 209, poz. 1316

Anna Dyczkowska

księgowa z licencją MF

¹ Zgodnie z pkt I. 2 KSR nr 5 zapisy standardu dotyczą wszystkich rodzajów umów leasingu nazwanych w Kodeksie cywilnym, najmu i dzierżawy oraz wszelkich umów o podobnym charakterze.