CBAM (tzw. graniczny podatek węglowy) w UE - od kiedy

CBAM - co to jest

CBAM (skrót angielskiego wyrażenia Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm (rodzaj podatku stanowiącego dochód Unii Europejskiej) dostosowujący ceny węgla na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. CBAM jest też zwany granicznym podatkiem węglowym. CBAM ma być nakładany na towary importowane na obszar celny UE, których wytwarzanie wiąże się z wysokimi emisjami CO₂. CBAM ma na celu ograniczenie przywozu do UE produktów wytwarzanych poza UE - tam gdzie nie obowiązują przepisy ograniczające emisje CO₂ i innych gazów cieplarnianych.

W marcu 2022 r. został zatwierdzony wstępnie przez państwa członkowskie (działające w ramach RAdy UE) projekt rozporządzenia ustanawiającego CBAM, który określa produkty, których miałby dotyczyć ten mechanizm oraz harmonogram jego wprowadzania, stopniowo w latach 2023-2025. Nowa regulacja dotyczyć będzie ściśle określonych, opisanych za pomocą kodów CN towarów, w następujących kategoriach:

• cement,
• energia elektryczna,
• wyroby przemysłu hutniczego (żelazo i stal),
• aluminium.

Rozporządzenie dot. CBAM ma objąć import z całego świata, z wyjątkiem towarów pochodzących z Islandii, Liechtensteinu, Norwegii, Szwajcarii oraz określonych terytoriów, takich jak np. Ceuta czy Livigno, z zastrzeżeniem spełnienia przez te kraje lub terytoria określonych w rozporządzeniu warunków. Z obowiązków w zakresie CBAM mają być wyłączone przesyłki o wartości rzeczywistej mniejszej niż 150 EUR.

Podatek CBAM ma działać równolegle z unijnym system handlu emisjami (EU ETS) ustanowionym na mocy dyrektywy 2003/87/WE i uzupełniać jego funkcjonowanie w odniesieniu do towarów importowanych. Stopniowo zastąpić ma on istniejące unijne mechanizmy radzenia sobie z ryzykiem ucieczki emisji, w szczególności przydział bezpłatnych uprawnień w ramach EU ETS.

Przepisy rozporządzenia CBAM nałożą na importerów towarów szereg nowych obowiązków, takich jak:
- konieczność uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM w odrębnej procedurze,
- obowiązek zakupu certyfikatów CBAM, których cena stanowić będzie średnią cen zamknięcia uprawnień w ramach EU ETS na wspólnej platformie aukcyjnej zgodnie z procedurami określonymi w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1031/2010 w odniesieniu do każdego tygodnia kalendarzowego, a także
- obowiązek składania rocznych deklaracji.

Komisja Europejska prowadzić ma unijny centralny rejestr upoważnionych zgłaszających CBAM w formie elektronicznej bazy danych, zawierającej informacje dotyczące posiadanych przez upoważnionych zgłaszających certyfikatów CBAM.

Rada UE uzgodniła stanowisko (podejście ogólne) w sprawie rozporządzenia CBAM 15 marca 2022 r. Parlament Europejski przyjął swoje stanowisko w głosowaniu 22 czerwca 2022 r. Negocjacje trójstronne między współprawodawcami rozpoczęły się 11 lipca, a zakończyły się dzisiaj wypracowaniem wstępnego porozumienia.

Wstępne porozumienie dot. CBAM negocjatorów z Rady i Parlamentu Europejskiego

13 grudnia 2022 negocjatorzy z Rady i Parlamentu Europejskiego osiągnęli wstępne i warunkowe porozumienie w sprawie mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (CBAM). Porozumienie musi zostać potwierdzone przez ambasadorów państw członkowskich UE i przez Parlament Europejski, a następnie przyjęte przez obie instytucje – dopiero wtedy stanie się ostateczne.

- Bardzo się cieszę z osiągniętego dziś porozumienia. Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ ma zasadnicze znaczenie dla naszych działań na rzecz klimatu. Promuje przywóz do UE przez pozaunijne firmy towarów, które spełniają wysokie normy klimatyczne obowiązujące w 27 państwach członkowskich UE. Zapewni to zrównoważone traktowanie takich importowanych towarów i ma zachęcić naszych partnerów na świecie, aby przyłączyli się do proklimatycznych działań UE. - powiedział Jozef Síkela, czeski minister przemysłu i handlu

Wstępne porozumienie jest uzależnione od pewnych kwestii, które są istotne dla CBAM, ale muszą zostać uregulowane w innych aktach prawnych będących jeszcze przedmiotem negocjacji. Prezydencja Rady uważa, że rozporządzenie o CBAM może zostać formalnie przyjęte dopiero wtedy, gdy elementy istotne dla tego mechanizmu zostaną wyjaśnione w innych powiązanych dokumentach.

Jeśli chodzi o produkty i sektory, które wchodzą w zakres nowych przepisów, CBAM będzie początkowo obejmował konkretne produkty w niektórych najbardziej emisyjnych sektorach: żelaza i stali, cementu, nawozów, aluminium, energii elektrycznej i wodoru, jak również niektórych prekursorów i ograniczonej liczby produktów rynku niższego szczebla. Rozporządzenie będzie mieć również zastosowanie – w ściśle określonych przypadkach – do emisji pośrednich.

CBAM - od kiedy

Zgodnie z tymczasowym porozumieniem CBAM zacznie funkcjonować od października 2023 r. Początkowo działać będzie uproszczony CBAM, który będzie miał zastosowanie zasadniczo tylko do obowiązków sprawozdawczych. Celem jest zgromadzenie danych. Następnie CBAM zacznie działać w pełnym zakresie. Będzie wprowadzany stopniowo, równolegle do wycofywania bezpłatnych uprawnień, jak tylko zacznie obowiązywać – w ramach zmienionego unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) – w danych sektorach. Zapewni to zgodność mechanizmu z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi handlu.

Wycofywanie bezpłatnych uprawnień dla sektorów objętych CBAM wymaga jeszcze uzgodnienia w kontekście trwających negocjacji w sprawie EU ETS. Konieczne są również dalsze prace nad środkami zapobiegającymi ucieczce emisji związanej z wywozem.

Kwestią o zasadniczym znaczeniu pozostaje zapewnienie pełnej zgodności CBAM z międzynarodowymi zobowiązaniami UE, w tym w zakresie handlu międzynarodowego.

Decyzje dotyczące finansowania wydatków administracyjnych Komisji Europejskiej, która będzie wykonywać szereg scentralizowanych zadań administracyjnych związanych z CBAM, podejmowane będą zgodnie z doroczną procedurą budżetową UE.

Źródła: Rada UE, PARP