Import i eksport towarów stałymi instalacjami. Jak prawo celne UE traktuje gaz i energię przesyłaną rurociągami?

• Stałe instalacje jako środek transportu, a nie odrębna kategoria towaru
• Przedstawienie towaru organom celnym: dane operatora zamiast fizycznej kontroli
• Kto może być eksporterem? Podmiot z UE, a nie właściciel gazu
• Zgłoszenie wywozowe i dokument CC599C jako warunek legalnego wyprowadzenia
• Kiedy gaz wraca do UE – brak prawa do procedury towarów powracających
• Dlaczego poprawna dokumentacja jest kluczowa?
• Podsumowanie

Stałe instalacje jako środek transportu, a nie odrębna kategoria towaru

W prawie celnym Unii Europejskiej gaz i energia przesyłane rurociągami są klasyfikowane jak zwykłe towary – ich forma fizyczna nie zmienia statusu celnego. Rurociąg, podobnie jak linia energetyczna czy sieć ciepłownicza, pełni wyłącznie rolę środka transportu. Oznacza to, że każde przekroczenie granicy celnej UE przez takie towary wymaga formalnego zgłoszenia i zakończenia procedury wyprowadzenia.

Podstawowe obowiązki wynikają z UKC, które określają zasady przedstawienia towaru organom celnym oraz moment wyprowadzenia go spod dozoru. Niestety nie ma szczególnych regulacji dla rurociągów, mimo że przedstawienie towaru w przypadku stałych instalacji następuje poprzez dane operatora sieci.

Przedstawienie towaru organom celnym: dane operatora zamiast fizycznej kontroli

W klasycznym eksporcie towar jest fizycznie przedstawiany urzędowi celnemu – w rurociągach jest to technicznie niemożliwe. Dlatego prawodawca unijny przyjął, że przedstawienie towaru następuje poprzez dane operatora przesyłowego.

W praktyce oznacza to, że:

• operator (TSO) przekazuje urzędowi dane o faktycznym przepływie,
• informacje te zastępują fizyczne „okazanie towaru”,
  organy celne uznają to za formalne przedstawienie towaru

Warunkiem poprawności wywozu jest więc posiadanie kompletnych i potwierdzonych:

• nominacji,
• odczytów przepływu,
• alokacji dobowych i miesięcznych,
• bilansów systemowych.

Brak tych danych oznacza formalny brak przedstawienia towaru i może prowadzić do uznania transakcji za wyprowadzenie poza dozorem.

Kto może być eksporterem? Podmiot z UE, a nie właściciel gazu

W obrocie gazem często zdarza się, że właścicielem towaru jest podmiot spoza UE, np. trader norweski. To jednak nie on może zostać wskazany jako eksporter w zgłoszeniu wywozowym. Zgodnie z art. 1 pkt 19 RD 2015/2446 eksporterem może być wyłącznie podmiot mający siedzibę na terytorium Unii.

W takich sytuacjach stosuje się przedstawicielstwo pośrednie. Agencja celna lub inny podmiot unijny składa zgłoszenie we własnym imieniu, ale na rzecz właściciela z państwa trzeciego. To praktyka powszechna w handlu gazem systemowym i w pełni akceptowana przez organy celne.

Zgłoszenie wywozowe i dokument CC599C jako warunek legalnego wyprowadzenia

Prawidłowe dokonanie wywozu wymaga złożenia zgłoszenia eksportowego (AES). System wygeneruje następnie dokument CC599C, który stanowi oficjalne potwierdzenie wyprowadzenia towaru poza obszar celny Unii Europejskiej.

W przypadku towarów przesyłanych rurociągami dokument ten jest równie ważny jak w transporcie drogowym czy morskim. Brak CC599C oznacza:

• brak formalnego zakończenia procedury,
• brak dowodu na wyprowadzenie spod dozoru celnego,
• ryzyko uznania wywozu za nielegalny,
• konsekwencje podatkowe i karno-skarbowe.

W przypadku przepływu towaru przez rurociągi, CC599C powstaje po otrzymaniu potwierdzonych danych operatora – bez nich system nie może zamknąć wywozu.

Kiedy gaz wraca do UE – brak prawa do procedury towarów powracających

W praktyce zdarza się, że gaz zdeponowany w magazynie w kraju trzecim ma wrócić do UE. Jednak, jeżeli pierwotny wywóz nie został zgłoszony, a organ nigdy nie wygenerował CC599C, nie ma podstaw do zastosowania instytucji „returned goods”. Towary powracające wymagają wcześniejszego, prawidłowego wywozu – bez tego gaz będzie traktowany jako zwykły import, z pełnymi należnościami celnymi i podatkowymi.

Dlaczego poprawna dokumentacja jest kluczowa?

Obrót gazem, energią i innymi mediami przesyłanymi stałymi instalacjami jest obszarem, w którym prawo celne ściśle opiera się na danych technicznych. To operator systemu przesyłowego dostarcza informacji, na których opiera się zgłoszenie, przedstawienie towaru oraz zamknięcie procedury wywozu.

Jakiekolwiek braki w dokumentacji – brak zgłoszenia, brak alokacji, brak danych z punktu wyjścia – uniemożliwiają organom ustalenie, jaki towar został wywieziony, w jakiej ilości i przez kogo. A to z kolei oznacza poważne ryzyka dla przedsiębiorcy, łącznie z uznaniem operacji za wyprowadzenie poza dozorem celnym.

Podsumowanie

Import i eksport towarów przesyłanych stałymi instalacjami podlegają tym samym zasadom celnych procedur wywozowych i przywozowych co towary transportowane konwencjonalnie, lecz sposób dokumentowania przepływu jest całkowicie odmienny. Kluczowe znaczenie mają dane operatorów, prawidłowe zgłoszenie AES, dokument CC599C oraz precyzyjne określenie podmiotu pełniącego rolę eksportera formalnego.

Branża gazowa funkcjonuje w oparciu o skomplikowane łańcuchy przesyłowe i specyficzne uwarunkowania techniczne, dlatego poprawne rozpoznanie obowiązków celnych stanowi fundament bezpiecznego i zgodnego z prawem obrotu transgranicznego.

dr Izabella Tymińska, ekspert ds. ceł, prawa celnego, handlu zagranicznego
Anna Kwiecińska, doradca podatkowy i agent celny