Podatek węglowy (CBAM) od 2026 roku - jakie skutki finansowe dla Polski [raport]

• Co to jest CBAM?
• Raport CBAM and Budgetary Revenue. Prospects for EU and Poland
• Kluczowe wnioski
• Komentarz ekspercki

Co to jest CBAM?

Unia Europejska wprowadza obecnie bardzo istotne zmiany w polityce klimatycznej. Jednym z kluczowych elementów tych działań jest mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (tzw. Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM), powiązany z reformą EU ETS i stopniowym odchodzeniem od bezpłatnych uprawnień. Od 2026 r. CBAM stanie się obowiązkowym instrumentem rozliczania emisji związanym z importem do UE, a od 2028 r. również jednym ze źródeł unijnych dochodów.

Raport CBAM and Budgetary Revenue. Prospects for EU and Poland

W związku z wdrażaniem CBAM rośnie zapotrzebowanie na kompleksowe analizy oceniające potencjalne skutki gospodarcze, fiskalne i konkurencyjne tego mechanizmu. Komisja Europejska pod koniec 2025 r. przedstawi propozycję rozszerzenia CBAM o kolejne produkty. Jednocześnie w wielu państwach spoza UE trwają prace nad własnymi systemami cen od emisji, które w przyszłości będą wpływać zarówno na poziom obciążeń wynikających z mechanizmu CBAM, jak i na kształt wpływów do budżetu UE. W odpowiedzi na te wyzwania mamy przyjemność zaprezentować najnowszą analizę przygotowaną przez zespół CAKE/KOBiZE, zatytułowaną: „CBAM and Budgetary Revenue. Prospects for EU and Poland”.

Publikacja została opracowana w ramach projektu LIFE ENSPIRE i jest dostępna w języku angielskim. Analiza została przygotowana przez ekspertów CAKE/KOBiZE w ramach projektu „Badanie nowych scenariuszy stopniowej integracji państw sąsiadujących z systemem EU ETS (101155901-LIFE23-GIC-PL-LIFE ENSPIRE)”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu LIFE oraz ze środków krajowych z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Raport przedstawia szczegółowe scenariusze dotyczące wysokości przychodów z CBAM dla Unii Europejskiej oraz Polski w latach 2030 i 2035, uwzględniając różne ścieżki cenowe poza UE oraz potencjalne kierunki rozszerzania zakresu CBAM. Analiza pokazuje, w jaki sposób mechanizm ten stopniowo zyskuje na znaczeniu jako nowe źródło zasobów własnych UE.

W szczególności w raporcie CAKE dokonano oceny:
- potencjału dochodowego CBAM dla UE i Polski w latach 2030 i 2035,
- wpływu różnych wariantów polityk cenowych CO₂ w krajach trzecich,
- konsekwencji rozszerzenia listy produktów objętych CBAM oraz włączenia emisji pośrednich,
- skutków CBAM dla państw sąsiednich i kandydujących do UE, w tym Turcji, Ukrainy i państw Bałkanów Zachodnich.

Raport opiera się na dwóch scenariuszach zakresu CBAM (obecnym i rozszerzonym) oraz trzech wariantach zmian cen CO₂ w państwach trzecich. Scenariusze różnią się zakresem sektorów objętych CBAM oraz zakładanym włączeniem emisji pośrednich. Warianty cenowe obejmują ścieżki od niskich cen za emisje CO₂ poza UE do stopniowego dostosowania ich poziomu do 25-75% wartości cen w EU ETS. Takie podejście pozwala wskazać, w jakim stopniu zmiany w politykach klimatycznych krajów trzecich mogą wpływać na skalę obciążeń CBAM oraz wysokość potencjalnych dochodów.

Kluczowe wnioski

Dwutorowa rola CBAM: mechanizm ten nie tylko wyrównuje koszty emisji między producentami unijnymi i zagranicznymi, ale także staje się potencjalnie znaczącym źródłem dochodów unijnych - 75% wpływów z mechanizmu trafi do budżetu UE.

Znaczące zróżnicowanie poziomu przychodów w zależności od przyjętego scenariusza:
- W 2030 r. wpływy dla UE szacowane są na poziomie 5-9 mld EUR w scenariuszu bazowym oraz 16-31 mld EUR w wariancie rozszerzenia zakresu CBAM. W przypadku Polski wartości te wynoszą odpowiednio 0,4-0,8 mld EUR oraz 1,1-2,1 mld EUR.
- W 2035 r. prognozowane wpływy są jeszcze wyższe, m.in. w związku z pełnym wycofaniem bezpłatnych uprawnień w EU ETS oraz pełnym wdrożeniem CBAM dla emisji wbudowanych.

Najważniejsze czynniki wpływające na poziom dochodów: ceny uprawnień EUA w EU ETS, tempo wyrównywania cen za emisję w państwach partnerskich w handlu z UE oraz decyzje dotyczące rozszerzenia listy towarów objętych CBAM.

Zróżnicowany wpływ geograficzny i sektorowy:
- W scenariuszu rozszerzonym największy udział w generowaniu przychodów mają m.in. chemikalia oraz produkty rafineryjne, co znacząco zmienia strukturę wpływów względem obecnego zakresu.
- Wśród państw trzecich rośnie udział Chin, zwłaszcza przy objęciu CBAM produktami przetworzonymi.
- Wśród państw członkowskich UE znaczący udział w generowaniu wpływów mają m.in. Włochy, Hiszpania, Belgia, Holandia, Niemcy oraz Polska.

CBAM a państwa sąsiadujące do UE:
- Raport pokazuje, że państwa silnie powiązane handlowo z UE (przede wszystkim Turcja, Ukraina i państwa Bałkanów Zachodnich) mogą ponieść stosunkowo wysokie koszty związane z CBAM. Jednocześnie wprowadzenie u nich własnych systemów cen za emisje pozwoliłoby te koszty znacząco ograniczyć.

Korzystny wpływ rozszerzenia mechanizmu CBAM:
- Rozszerzenie zakresu CBAM ogranicza zastępowanie surowców objętych opłatą importem produktów wysoko przetworzonych, dzięki czemu koszty emisji są uwzględniane bardziej równomiernie, a warunki konkurencji na rynku stają się bardziej wyrównane.
- W przypadku Polski, rozszerzenie CBAM zmniejsza jej udział w unijnych wpływach, a tym samym obniża wkład w finansowanie nowych zasobów własnych UE. Mechanizm staje się więc dla Polski korzystny fiskalnie, a objęcie nim produktów wysoko przetworzonych dodatkowo wzmacnia konkurencyjność krajowego sektora przetwórczego.

Komentarz ekspercki

Robert Jeszke, Z-ca dyr. IOŚ-PIB i Szef KOBIZE odnosząc się do wyników raportu, podkreślił, że scenariusze opracowane przez CAKE jednoznacznie wskazują na potrzebę rozszerzenia CBAM na kolejne sektory. – Rozszerzenie mechanizmu to kluczowy krok w kierunku realnej ochrony europejskiego przemysłu przed ucieczką emisji. Ogranicza ono możliwość omijania kosztów klimatycznych poprzez import bardziej przetworzonych towarów spoza UE i wzmacnia integralność całego systemu ETS – powiedział. – Analiza wyraźnie pokazuje, że szersze objęcie CBAM dodatkowych sektorów nie tylko zmniejsza ryzyko przenoszenia produkcji poza UE, ale także wzmacnia pozycję unijnego, w tym polskiego i środkowoeuropejskiego przemysłu, chroniąc go przed napływem wysokoemisyjnych produktów z krajów bez porównywalnych regulacji. Jednocześnie CBAM staje się poważnym, stabilnym źródłem dochodów, które powinno być wprost wykorzystywane na finansowanie transformacji: inwestycje w czyste technologie, modernizację przemysłu i wsparcie regionów najbardziej narażonych na koszty zmian - dodał Jeszke.