Amortyzacja i KUP bez własności maszyny – co wynika z wyroku NSA?

• Amortyzacja środa trwałego
• Stanowisko dyrektora KIS

Amortyzacja środa trwałego

Sprawa dotyczyła spółki, która planowała nabycie specjalistycznej maszyny do obróbki metali. Zawarta transakcja została ukształtowana w taki sposób, że maszyna miała zostać dostarczona i zainstalowana w zakładzie spółki, jednak jej cena miała zostać rozłożona na co najmniej 18 miesięcznych rat. Urządzenie po zainstalowaniu było kompletne i zdatne do użytku przez spółkę oraz miało być wykorzystywane dla celów prowadzonej działalności gospodarczej.

Jednocześnie strony postanowiły, że prawo własności maszyny pozostaje przy sprzedającym do czasu zapłaty ostatniej raty. Mimo że spółka miała otrzymywać fakturę uwzględniającą pełną wartość sprzedaży (wraz z zapłaconą zaliczką) oraz rozpocząć korzystanie z urządzenia bezpośrednio po jego instalacji to własność środka trwałego miała przejść na nią dopiero w przyszłości.

W związku z tak przedstawionym stanem faktycznym spółka zwróciła się o potwierdzenie, czy od momentu przyjęcia maszyny do używania będzie uprawniona do dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Na wypadek uznania, że amortyzacja nie będzie możliwa, spółka zapytała również o możliwość zaliczenia ceny zakupu maszyny do kosztów uzyskania przychodów.

Spółka stanęła na stanowisku, zgodnie z którym możliwość dokonywania odpisów amortyzacyjnych nie powinna być uzależniona wyłącznie od formalnego przeniesienia własności. W ocenie spółki decydujące znaczenie powinno mieć bowiem ekonomiczne władztwo nad środkiem trwałym, podkreślono przy tym, że opisywana maszyna została oddana do użytkowania, kompletna i zdatna do użytku oraz była wykorzystywana w działalności gospodarczej. Spółka dodatkowo ponosiła koszty związane z jej nabyciem przez co zdaniem spółki możliwe było dokonywanie odpisów amortyzacyjnych przed formalnym przejściem prawa własności. Alternatywnie spółka uznała, że przysługiwać będzie jej prawo do zaliczenia ponoszonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów wskazując, że w odmiennej sytuacji dojdzie do odroczenia zaliczenia wydatków do kosztów do czasu spłaty wszystkich rat, mimo wcześniejszego wykorzystania maszyny do osiągania przychodów.

Stanowisko dyrektora KIS

Ze stanowiskiem spółki nie zgodził się zarówno dyrektor KIS (interpretacja indywidualna z 22 maja 2025 r., sygn. 0114-KDIP2-1.4010.192.2025.1.KW) jak i WSA w Warszawie (Wyrok WSA z 12 listopada 2025 r., sygn. III SA/Wa 1514/25). Organy wskazały, że jednym z głównych warunków uznania składnika majątku za środek trwały jest własność lub współwłasność podatnika. Bez tego nie jest możliwe dokonywanie odpisów amortyzacyjnych, a jak wynikało z opisu stanu faktycznego zgodnie z zawartymi umowami prawo własności nadal jest w posiadaniu sprzedawcy, do momentu zapłaty przez spółkę wszystkich rat. Za nieprawidłowe organy uznały również stanowisko w zakresie zaliczenia ponoszonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów wskazując, że doszłoby w takim przypadku do podwójnego zaliczenia wydatków w koszty, pierwszy raz w dacie ich poniesienia, a następnie poprzez dokonywanie w przyszłości odpisy amortyzacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 czerwca 2026 r., sygn. II FSK 232/26 oddalił skargę kasacyjną spółki i podzielił stanowisko organu podatkowego oraz sądu pierwszej instancji. NSA wskazał, że z samej treści przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o CIT wynika, iż jednym z warunków dokonywania odpisów amortyzacyjnych jest posiadanie przez podatnika prawa własności lub współwłasności środka trwałego. Przesłanki z tego przepisu muszą wystąpić łącznie, więc nie jest możliwe pominięcie tej kwestii przy spełnieniu pozostałych przesłanek. Spółka sama wskazała, że zgodnie z umową uzyska własność maszyny dopiero po zapłacie ostatniej z rat i to od tego momentu uzyska prawo do dokonywania odpisów amortyzacyjnych.

NSA nie zgodził się również z stanowiskiem spółki w zakresie możliwości zaliczenia ponoszonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów. Raty będące częścią ceny zakupu stanowią element ceny nabycia środka trwałego i będą podlegały zaliczeniu do KUP w momencie dokonywania amortyzacji po uzyskaniu przez Spółkę własności maszyny. Czasowy brak możliwości dokonywania odpisów amortyzacyjnych nie ma w ocenie sądu wpływu na charakter tych wydatków, a odmienne podejście jak wskazały wcześniej organy prowadziłoby do podwójnego zaliczenia wydatków w kosztach uzyskania przychodów.

NSA podkreślił przy tym, że strony mogą korzystać z zasady swobody umów oraz na jej podstawie dowolnie kształtować treść zawieranych umów cywilnoprawnych, jednak postanowienia umów nie mają wpływu na skutki podatkowe opisywanej czynności, o których to skutkach decydować będą przepisy podatkowe. W ocenie NSA Spółka chciała niejako dostosować wykładnię przepisów do przyjętej konstrukcji umowy oraz oczekiwanego przez nią rezultatu.

Wyrok pokazuje, że przy konstruowaniu umów dotyczących nabycia środków trwałych warto zwrócić szczególną uwagę na postanowienia dotyczące przejścia prawa własności. Mogą one mieć istotny wpływ nie tylko na prawa i obowiązki stron wynikające z umowy, ale również na moment rozliczenia wydatków dla celów podatkowych. W praktyce oznacza to, że rozwiązania korzystne z perspektywy prawa cywilnego nie zawsze będą prowadziły do oczekiwanych skutków na gruncie ustawy o CIT.

Jagoda Trela - Partner Zarządzająca ID Advisory Doradca Podatkowy

KSeF. Wystawianie i rozliczanie korekt