Estoński CIT: trzy sytuacje, w których zamiast oszczędności pojawia się dopłata podatku

• Świadczenia na rzecz wspólnika mogą zostać uznane za ukryty zysk
• Prywatne korzystanie z majątku spółki może generować dodatkowy podatek
• Błędy w księgach mogą prowadzić do opodatkowania nieujawnionych operacji
• Brak dywidendy nie oznacza zatem braku jakiekolwiek podatku w Estońskim CIT

Ustawa o CIT przewiduje bowiem kilka innych kategorii dochodu podlegającego opodatkowaniu w przypadku estońskiego CIT. Należą do nich między innymi ukryte zyski, wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą oraz dochód z tytułu nieujawnionych operacji gospodarczych.

W praktyce podatek może więc pojawić się jeszcze przed formalnym podziałem zysku. Co więcej, w przypadku ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą należy go zasadniczo zapłacić już do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wypłaty, wydatku albo wykonano świadczenie.

Na szczególną uwagę zasługują trzy obszary.

Świadczenia na rzecz wspólnika mogą zostać uznane za ukryty zysk

Pierwszym obszarem ryzyka są przepływy pomiędzy spółką a jej wspólnikami lub podmiotami z nimi powiązanymi.
Zgodnie z art. 28m ust. 3 ustawy o CIT przez ukryte zyski rozumie się świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne, nieodpłatne lub częściowo odpłatne, wykonane w związku z prawem do udziału w zysku, inne niż formalnie podzielony zysk. Beneficjentem takiego świadczenia może być bezpośrednio lub pośrednio wspólnik, akcjonariusz albo podmiot z nim powiązany. Ustawa wskazuje wprost, że ukrytym zyskiem może być między innymi kwota pożyczki udzielonej przez spółkę wspólnikowi, a także odsetki, prowizje, wynagrodzenia i opłaty od pożyczki udzielonej spółce przez wspólnika.

Jeżeli zatem spółka opodatkowana estońskim CIT udzieli wspólnikowi pożyczki w wysokości 500 tys. zł, sama kwota pożyczki może zostać uznana za ukryty zysk. Ustalenie rynkowego oprocentowania nie rozwiązuje automatycznie problemu. Przy stawce ryczałtu wynoszącej 10 proc. podatek może wynieść 50 tys. zł, a przy stawce 20 proc. – 100 tys. zł. Obowiązek podatkowy może powstać mimo tego, że zgodnie z umową wspólnik ma w przyszłości zwrócić otrzymane środki.

Ostrożności wymagają również inne świadczenia, takie jak:

• najem nieruchomości lub innych składników majątku od wspólnika,
• usługi doradcze lub zarządcze świadczone przez wspólnika,
• opłaty licencyjne,
• wynagrodzenie za udostępnienie spółce określonych aktywów,
• finansowanie spółki przez wspólnika.

Nie każde świadczenie na rzecz wspólnika automatycznie stanowi ukryty zysk. Znaczenie mają między innymi jego gospodarcze uzasadnienie, warunki rynkowe oraz to, czy transakcja zostałaby zawarta również z podmiotem niepowiązanym. Organy podatkowe badają także, czy wspólnicy wyposażyli spółkę w aktywa niezbędne do prowadzenia działalności, czy też pozostawili je poza spółką, aby następnie pobierać od niej wynagrodzenie.

Samo wykazanie, że cena odpowiada warunkom rynkowym, może być niewystarczające. Konieczne jest również udokumentowanie biznesowego celu transakcji i wykazanie, że świadczenie nie służy faktycznej dystrybucji zysku poza mechanizmem dywidendy.

Prywatne korzystanie z majątku spółki może generować dodatkowy podatek

Drugą kategorią są wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.
Pojęcie to nie jest tożsame z katalogiem wydatków, które na klasycznych zasadach nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. W estońskim CIT najważniejszy jest rzeczywisty związek poniesionego wydatku z działalnością spółki. Podatek może zatem objąć wydatki, które obciążają wynik finansowy, ale w rzeczywistości służą celom prywatnym albo nie mają racjonalnego uzasadnienia gospodarczego.

Najczęściej spotykanym przykładem są samochody osobowe wykorzystywane zarówno służbowo, jak i prywatnie. Jeżeli z samochodu należącego do spółki korzysta wspólnik lub podmiot z nim powiązany, prywatna część wydatków jest co do zasady rozpatrywana jako ukryty zysk. W przypadku pracownika, który nie jest podmiotem powiązanym, analogiczne wydatki mogą zostać zakwalifikowane jako wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.

Z art. 28m ust. 4 pkt 2 oraz ust. 4a ustawy o CIT wynika, że przy składnikach majątku wykorzystywanych częściowo do celów prywatnych opodatkowaniu może podlegać 50 proc. związanych z nimi wydatków, odpisów amortyzacyjnych oraz odpisów z tytułu trwałej utraty wartości. Jeżeli samochód jest wykorzystywany wyłącznie w działalności gospodarczej, wydatki mogą pozostać poza opodatkowaniem, ale ciężar udowodnienia wyłącznie firmowego wykorzystania spoczywa na podatniku. Problem nie dotyczy wyłącznie paliwa. Pod uwagę mogą być brane także raty leasingowe, najem, serwis, ubezpieczenie, części, opłaty eksploatacyjne oraz odpisy amortyzacyjne.

Samo wprowadzenie regulaminu korzystania z samochodów nie zawsze wystarczy. Istotne są rzeczywisty sposób wykorzystywania pojazdu, miejsce jego parkowania, dostępność poza godzinami pracy oraz dokumentacja potwierdzająca przejazdy służbowe. Do wydatków niezwiązanych z działalnością mogą zostać zaliczone również inne koszty o charakterze prywatnym lub sankcyjnym, przykładowo grzywny, niektóre kary czy wydatki ponoszone bez realnego związku z prowadzonym biznesem.

Błędy w księgach mogą prowadzić do opodatkowania nieujawnionych operacji

Trzeci obszar ryzyka dotyczy nieujawnionych operacji gospodarczych.
Dochód z tego tytułu powstaje, gdy określone przychody lub koszty nie zostaną prawidłowo uwzględnione przy ustalaniu wyniku finansowego netto. Może chodzić zarówno o całkowite pominięcie operacji, jak i ujęcie jej w niewłaściwym okresie.

Ryzyko podatkowe może pojawić się między innymi wtedy, gdy spółka:

• nie zaksięguje określonego przychodu albo kosztu,
• pominie fakturę lub inne zdarzenie gospodarcze,
• ujmie operację dopiero w kolejnym roku,
• nieprawidłowo przypisze przychód lub koszt do okresu sprawozdawczego,
• ujawni błąd dopiero po zamknięciu albo zatwierdzeniu sprawozdania finansowego.

W estońskim CIT wynik finansowy ustalany zgodnie z przepisami o rachunkowości ma fundamentalne znaczenie dla rozliczenia podatku. Nieprawidłowości księgowe nie są więc wyłącznie problemem rachunkowym. Mogą prowadzić do powstania odrębnej podstawy opodatkowania.
W przypadku dochodu z nieujawnionych operacji gospodarczych podstawą opodatkowania jest wartość przychodów lub kosztów, które powinny zostać uwzględnione przy obliczaniu wyniku finansowego netto. Podatek należy zapłacić do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku, w którym przychody lub koszty powinny zostać prawidłowo zarachowane.

Dlatego spółki korzystające z estońskiego CIT powinny zwracać szczególną uwagę na kompletność dokumentacji, zamknięcie roku, rozliczenia międzyokresowe oraz terminowe przekazywanie dokumentów do księgowości.

Brak dywidendy nie oznacza zatem braku jakiekolwiek podatku w Estońskim CIT

Estoński CIT może zapewniać istotne korzyści w zakresie płynności finansowej i efektywnego opodatkowania zysku. Nie powinien być jednak wybierany wyłącznie na podstawie prostego porównania nominalnych stawek podatku. Stawka ryczałtu wynosi obecnie 10 proc. podstawy opodatkowania w przypadku małego podatnika oraz podatnika rozpoczynającego prowadzenie działalności, a w przypadku pozostałych podatników – 20 proc.

Przed wyborem tej formy opodatkowania warto przeanalizować nie tylko planowaną politykę dywidendową, lecz także relacje spółki ze wspólnikami, sposób korzystania z jej majątku, strukturę finansowania oraz jakość procesów księgowych.

Najważniejsze pytanie nie powinno więc brzmieć wyłącznie: „Czy spółka wypłaca dywidendę?”. Równie istotne jest ustalenie, czy nie występują w niej inne zdarzenia, które ustawodawca traktuje jak opodatkowaną dystrybucję zysku, mimo że formalna uchwała o wypłacie dywidendy nigdy nie została podjęta.