Kiedy udziałowcy są uważani za podmioty powiązane

Od stycznia 2004 r. z art. 11 updop znikło określenie „związek gospodarczy”. Z punktu widzenia podatników zmiana ta zawęziła organom skarbowym możliwość dopatrywania się między nimi powiązań, ma więc korzystny charakter.

Z uwagi na zmianę przepisów w przypadku Czytelnika analizie podlegać będzie istnienie powiązań między jego spółką a niektórymi udziałowcami. W obrocie krajowym (zakładam, że o taki tu chodzi) z powiązaniami mamy do czynienia, gdy:

1) podmiot krajowy bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu innym podmiotem krajowym lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale innego podmiotu krajowego, albo

2) te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu podmiotami krajowymi lub w ich kontroli albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów (art. 11 ust. 4 updop).

Przez udział w kapitale rozumie się udział nie mniejszy niż 5% (art. 11 ust. 5a updop). Tak więc w przypadku udziałowców spółki opisanej w pytaniu można wykluczyć powiązania kapitałowe z udziałowcami. Inaczej rzecz ma się w stosunku do udziałowców, którzy zasiadają w organach spółki (zarządzie i radzie nadzorczej). Możemy tu mówić o istnieniu powiązań między spółką a tymi udziałowcami, jest to bowiem przypadek, w którym udziałowiec bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu innym podmiotem krajowym lub w jego kontroli. Dodać trzeba, że gramatyczna wykładnia tego przepisu pozwala na stwierdzenie, że powiązania o charakterze rodzinnym, kapitałowym, majątkowym lub wynikające ze stosunku pracy muszą istnieć „na zewnątrz”, to znaczy pomiędzy podatnikami (kontrahentami) lub osobami pełniącymi w nich funkcje określone w tym przepisie. Władze skarbowe mogą zatem oszacować transakcje między spółką a jej udziałowcem zasiadającym w radzie nadzorczej, ale już nie jego wynagrodzenia jako członka rady nadzorczej.

Jeżeli natomiast chodzi o sytuację, w której główny księgowy udziałowca zasiada w radzie nadzorczej, to uznać należy, że mamy tu do czynienia z pośrednią kontrolą sprawowaną przez udziałowca nad Państwa spółką, więc i w tym wypadku można mówić o istnieniu powiązań.

Z faktu istnienia powiązań między spółką a udziałowcami wynika możliwość szacowania przez władze skarbowe dochodów stron z transakcji, jeżeli w wyniku istniejących powiązań zostałyby ustalone (narzucone) warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, w wyniku czego spółka nie wykazywałaby dochodów lub je zaniżała. W takim wypadku organy skarbowe mają prawo do ustalenia dochodów spółki (lub jej udziałowca) oraz należnego podatku bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

W odniesieniu do konieczności dokumentowania przeprowadzanych transakcji z powiązanymi udziałowcami w sposób określony w art. 9a updop, trzeba podkreślić, że sam fakt istnienia powiązań nie skutkuje powstaniem obowiązku udokumentowania transakcji. Konieczne jest również osiąganie przez te transakcje określonych wartości; szeroko na ten temat pisaliśmy w poprzednim, dwunastym numerze „MONITORA księgowego”.

Sławomir Biliński

specjalista w zakresie podatku dochodowego