PIP będzie zmieniać umowy cywilnoprawne na umowy o pracę od 8 lipca 2026 r. Prof. Modzelewski: Skarbówka może upomnieć się o zaległe podatki, a ZUS o składki

• Jak uniknąć skutków „przekształceniowych” decyzji PIP
• Organy podatkowe mogą upomnieć się o zaległe podatki: VAT i PIT. Na jakiej podstawie?
• Czy ZUS upomni się o zaległe składki?

Jak uniknąć skutków „przekształceniowych” decyzji PIP

Represyjność decyzji o „przekształceniu” umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, które ponoć na masową skalę będą wydawane po 8 lipca 2026 roku, będzie mogła być złagodzona przez usługobiorców, którzy są dziś potencjalnymi „pracodawcami”. W jaki sposób? Możliwości jest kilka, wśród których jest m.in. zmiana treści lub rozwiązanie umów będących przedmiotem tych postępowań. W końcu owo „przekształcenie” (które jest w istocie wymuszonym zawarciem nowej umowy o pracę) jest związane wszystkimi istotnymi postanowieniami umowy cywilnoprawnej.

Organy podatkowe mogą upomnieć się o zaległe podatki: VAT i PIT. Na jakiej podstawie?

Ważniejsze jest jeszcze coś zupełnie innego: nowa umowa o pracę będzie obowiązywać od dnia wydania decyzji okręgowego inspektora pracy (albo – wyjątkowo - od dnia rozpoczęcia kontroli): czyli do tych dat będzie „po staremu” obowiązywać umowa cywilnoprawna, która będzie w dalszym ciągu miała domniemane cechy stosunku pracy. Umowy te będą mogły być więc przedmiotem postępowań podatkowych lub nawet czynności sprawdzających pod kątem podatku od… towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych u usługobiorcy. Dlaczego?

Już odpowiadam: skoro zawarł on umowę cywilnoprawną z usługodawcą, która miała cechy umowy o pracę, i została już wydana decyzja „przekształcenia” przez właściwy organ (okręgowego inspektora pracy), to przecież organ podatkowy może „upomnieć się” o:
- (jakoby) zaległe i niepobrane zaliczki w podatku dochodowym od osób fizycznych przez usługobiorcę, który przecież (jakoby) był pracodawcą,
- zaległości z tytułu odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawianych przez usługodawcę, który tylko udaje przedsiębiorcę a tak naprawdę w sensie prawnym powinien być od początku pracownikiem.

Kluczowe znaczenia ma tu art. 15 ust. 3 ustawy o VAT, który nie uznaje za samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą w rozumieniu podatku od towarów i usług, czynności:
a) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT,
b) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt. 2-9 tej ustawy „kiedy z tytułu wykonywania tych czynności osoby te są związane ze zlecającymi wykonanie tych czynności prawnymi węzłami tworzącymi stosunek pracy (…) co do warunków wykonania tych czynności, wynagrodzenia i odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich”.

Jak ktoś przebrnął przez ten bełkot to wie, że w KAŻDYM przypadku gdy fakturę VAT wystawia osoba fizyczna z tytułu czynności wykonywanych na podstawie stosunku pracy, to:
- do przychodów z tego tytułu ma zastosowanie art. 12 ust. 1-6 ustawy o PIT i usługobiorca (jako pracodawca) powinien obliczyć, pobrać i wpłacić zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych,
- usługobiorca nie ma prawa do odliczenia z tych faktur, ponieważ wystawiał je podmiot nie będący z tego tytułu podatnikiem VAT.

Czyli są to faktury, o których mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.

Czy powyższe działania należą do właściwości organów podatkowych? Oczywiście tak, i miało to wielokrotnie miejsce w przeszłości. Mówiąc po prostu organy podatkowe mogą samodzielnie „przekształcić podatkowo” umowy cywilnoprawne w stosunek pracy i opodatkować obie strony jako podatników i płatników podatku dochodowego od osób fizycznych. Sprawa ma już wieloletnią historię i bogatą praktykę.

Czy ZUS upomni się o zaległe składki?

Oczywiście podobne działania w tych przypadkach może podjąć ZUS i zażądać od domniemanego pracodawcy zaległych składek, ale to inna opowieść.

Prof. dr hab. Witold Modzelewski, Instytut Studiów Podatkowych