Zadłużenie państwa rośnie. Najnowsze dane Ministerstwa Finansów

• Ministerstwo Finansów: dług przekroczył 2,18 bln zł
• Większość długu stanowią obligacje krajowe
• Co oznacza wzrost zadłużenia?
• Coraz wyższa wartość nominalna długu
• Eksperci zwracają uwagę na kondycję finansów publicznych
• Dochody budżetu państwa rosną, ale nie nadążają za wydatkami
• Reforma samorządów mocno wpłynęła na wpływy z PIT
• Rządowy program CPN i zmiany w VAT odbiły się na budżecie
• Miliardy z CIT. Banki zapłaciły więcej
• Dochody niepodatkowe wzrosły, ale wpływy z emisji CO2 spadły
• Wydatki budżetu państwa w okresie styczeń – czerwiec 2026 r. ZUS, wojsko i zdrowie pochłonęły największe kwoty z budżetu
• W których obszarach wydatki wzrosły najbardziej?
• Jest też jeden duży spadek. Gospodarka dostała mniej pieniędzy niż rok temu

Zadłużenie Polski rośnie do kolejnego rekordowego poziomu. Ministerstwo Finansów podało najnowsze dane dotyczące długu Skarbu Państwa – na koniec czerwca zobowiązania przekroczyły 2,18 bln zł. W ciągu jednego miesiąca zadłużenie zwiększyło się o ponad 53 mld zł. Jednocześnie budżet państwa notuje wyższe dochody, ale wydatki rosną szybciej, a największe kwoty pochłaniają m.in. emerytury, obrona, zdrowie oraz obsługa długu.

Dane resortu finansów pokazują, że presja na finanse publiczne pozostaje wysoka. Choć wzrost zadłużenia jest elementem normalnego finansowania potrzeb państwa, ekonomiści zwracają uwagę, że kluczowe znaczenie będzie miało tempo jego przyrostu, koszty obsługi oraz relacja długu do PKB.

Ministerstwo Finansów: dług przekroczył 2,18 bln zł

Według szacunkowych danych Ministerstwa Finansów zadłużenie Skarbu Państwa na koniec czerwca wyniosło około 2 bln 189,3 mld zł. Oznacza to wzrost o 53,7 mld zł, czyli 2,5 proc. w porównaniu z końcem maja.

Miesiąc wcześniej, na koniec maja, wartość zadłużenia wynosiła 2 bln 135,6 mld zł. Czerwcowy wzrost jest jednym z większych miesięcznych przyrostów od początku roku i pokazuje utrzymującą się tendencję wzrostową w finansach publicznych.

Większość długu stanowią obligacje krajowe

Ministerstwo Finansów poinformowało również o strukturze zadłużenia według miejsca emisji. Na koniec czerwca:

• dług krajowy wyniósł około 1 bln 750,5 mld zł,
• dług w walutach obcych osiągnął około 438,8 mld zł.

Oznacza to, że zobowiązania denominowane w walutach obcych stanowią około 20 proc. całkowitego zadłużenia Skarbu Państwa. Natomiast pozostałe 80 proc. przypada na finansowanie krajowe.

Co oznacza wzrost zadłużenia?

Sam wzrost zadłużenia nie musi oznaczać pogorszenia kondycji finansów państwa. Skarb Państwa regularnie emituje obligacje, finansując w ten sposób potrzeby pożyczkowe budżetu, wykup wcześniejszych emisji oraz inne zobowiązania wynikające z realizacji ustawy budżetowej.

Na poziom zadłużenia wpływają również m.in. harmonogram emisji obligacji, finansowanie deficytu budżetowego, zmiany kursów walut oraz zarządzanie płynnością państwa.

Coraz wyższa wartość nominalna długu

Przekroczenie poziomu 2,18 bln zł pokazuje, że nominalna wartość długu Skarbu Państwa pozostaje na historycznie wysokim poziomie. Kluczowe dla oceny bezpieczeństwa finansów publicznych pozostają jednak nie tylko kwota zadłużenia, ale także relacja długu do produktu krajowego brutto (PKB), koszty jego obsługi oraz tempo wzrostu gospodarczego.

Ministerstwo Finansów opublikowało przedstawione dane jako szacunki. Szczegółowe informacje dotyczące długu Skarbu Państwa za czerwiec zostaną przedstawione w pełnym miesięcznym raporcie resortu.

Eksperci zwracają uwagę na kondycję finansów publicznych

Najnowsze dane Ministerstwa Finansów wpisują się w szerszą debatę na temat stanu finansów publicznych i tempa przyrostu zadłużenia państwa. Ekonomiści podkreślają, że sama wysokość długu nie przesądza jeszcze o kondycji gospodarki, jednak wymaga uważnego monitorowania w kolejnych miesiącach.

Podczas debaty ekonomistów na Europejskim Kongresie Gospodarczym główny ekonomista VeloBanku Piotr Arak zwracał uwagę na ryzyko związane ze wzrostem długu publicznego. Jak wskazał, „w Polsce mamy do czynienia z pełzającym kryzysem konstytucyjnym”, odnosząc się do perspektywy zbliżania się do limitów zadłużenia zapisanych w polskich przepisach.

Na różnice w sposobie liczenia długu zwracają uwagę także analitycy. Krzysztof Kolany z Bankier.pl, komentując dane dotyczące długu sektora instytucji rządowych i samorządowych, wskazywał, że według unijnej metodologii Polska osiągnęła poziom odpowiadający konstytucyjnemu limitowi 60 proc. PKB.

Dochody budżetu państwa rosną, ale nie nadążają za wydatkami

Ministerstwo Finansów poinformowało niedawno, że w okresie styczeń – czerwiec 2026 r. dochody budżetu państwa wyniosły 278,7 mld zł, tj. 43,1% planu i były wyższe o ok. 14,5 mld zł (tj. 5,5%) w porównaniu z tym samym okresem roku ubiegłego (264,3 mld zł, tj. 41,8% planu). Dochody podatkowe budżetu państwa wyniosły 245,0 mld zł i były wyższe o ok. 11,5 mld zł (tj. 4,9%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r., w tym:

• dochody z podatku VAT wyniosły 161,2 mld zł i były wyższe o ok. 0,3 mld zł (tj. 0,2%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r.,
• dochody z podatku akcyzowego wyniosły 44,0 mld zł i były wyższe o ok. 1,0 mld zł (tj. 2,3%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r.,
• dochody z podatku PIT były ujemne i wyniosły –18,8 mld zł i były niższe o ok. 1,0 mld zł (tj. 5,4%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r.,
• dochody z podatku CIT wyniosły 45,1 mld zł i były wyższe o ok. 8,8 mld zł (tj. 24,2%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r.

Reforma samorządów mocno wpłynęła na wpływy z PIT

Rok 2026 jest drugim rokiem funkcjonowania reformy dochodów JST. Oznacza to, że dochody budżetu państwa w przypadku PIT oraz CIT są wykonywane w oparciu o te same zasady ustalania udziałów JST, co w 2025 r. Przy czym udziały JST w PIT w 2025 r. wyniosły 174,1 mld zł, natomiast na 2026 r. zaplanowano 193,8 mld zł, tj. 11,4% więcej. Dla CIT są to kwoty 28,2 mld zł w 2025 r. oraz 27,5 mld zł w 2026 r.

„Gdyby udziały JST w PIT za okres I-VI były takie jak w 2025 r., dochody budżetu państwa z PIT wyniosłyby ok. -6,6 mld zł, tj. ok. 11,2 mld zł więcej r/r.”

Niższe dochody budżetu państwa z PIT w okresie styczeń-czerwiec 2026 r. w porównaniu z poprzednim rokiem wynikają ze wzrostu wysokości udziałów przekazanych JST. Udziały te w roku bieżącym w okresie styczeń-czerwiec wyniosły 119,2 mld zł, wobec 107,0 mld zł w 2025 r., co stanowi wzrost o 11,4%.

Całkowite wpływy z PIT (budżet państwa oraz JST) w okresie styczeń-czerwiec 2026 r. wyniosły 100,4 mld zł i były wyższe o 11,2 mld zł (12,5%), w ujęciu rok do roku. Wzrost ten w kwocie bezwzględnej był jednak niższy niż wzrost rat przekazanych JST, ze względu na podwójne raty w styczniu i w lutym.

Rządowy program CPN i zmiany w VAT odbiły się na budżecie

W maju produkcja sprzedana przemysłu wzrosła nominalnie o 6,5% r/r, zaś sprzedaż detaliczna o 4,4% r/r, co miało pozytywny wpływ na dochody z VAT. Jednocześnie wraz z wejściem w życie KSeF skróceniu uległ domyślny termin zwrotu VAT z 60 dni na 40 dni, co było widoczne na przełomie kwietnia i maja w postaci szybszych zwrotów VAT na konta podatników.

Wpłaty VAT za czerwiec dotyczą deklaracji za maj, zatem uwzględniają już efekt wprowadzenia rządowego programu CPN. W przypadku podatku VAT oznaczało to obniżenie stawki na paliwa ciekłe z 23% na 8%, natomiast w przypadku akcyzy wiązało się to z obniżeniem stawek na olej napędowy i benzynę silnikową odpowiednio o 24% i 19%.

„Łączne koszty programu CPN szacowane są na ok. 4,7 mld zł.”

Miliardy z CIT. Banki zapłaciły więcej

Porównując dane o wykonaniu dochodów budżetu państwa w zakresie CIT do wykonania z 2025 r. należy pamiętać, że od 2026 r. podwyższona została stawka podatku CIT dla banków, co znajduje odzwierciedlenie w dochodach od lutego (płatność za styczeń br.).

Na przełomie marca i kwietnia obserwowane są wpłaty z tytułu rozliczenia rocznego CIT. Natomiast w maju i czerwcu dokonywane są zwroty nadpłaconego podatku.

„Według wstępnych danych z deklaracji wpłaty z tytułu rozliczenia rocznego za 2025 r. są wyższe, zaś kwoty do zwrotu niższe, co oznacza wyższe saldo rozliczenia rocznego w stosunku do poprzedniego roku.”

Dochody niepodatkowe wzrosły, ale wpływy z emisji CO2 spadły

W okresie styczeń – czerwiec 2026 r. wykonanie dochodów niepodatkowych wyniosło 32,5 mld zł i było wyższe o ok. 2,6 mld zł (tj. 8,5%) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – czerwiec 2025 r.

Wyższe wykonanie po czerwcu br. wynika przede wszystkim z innego harmonogramu wpływów z dywidend oraz wypłat z zysku.

Jednocześnie w okresie styczeń-czerwiec 2026 r. z tytułu aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych wpłynęła kwota w wysokości ok. 4,6 mld zł. Oznacza to spadek w okresie I-VI br. o ok. 23% r/r.

W czerwcu br. wpływy z aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych wyniosły ok. 0,7 mld zł i były niższe r/r o ok. 0,3 mld zł, tj. ok. 28% r/r.

Wydatki budżetu państwa w okresie styczeń – czerwiec 2026 r. ZUS, wojsko i zdrowie pochłonęły największe kwoty z budżetu

Wykonanie wydatków budżetu państwa w okresie styczeń – czerwiec 2026 r. wyniosło 402,4 mld zł tj. 43,8% planu i było wyższe o ok. 18,5 mld zł (tj. 4,8%) w stosunku do tego samego okresu roku 2025 (383,9 mld zł, tj. 41,7% planu). W okresie styczeń-czerwiec 2026 r. najwyższe kwotowo wydatki odnotowano w następujących częściach budżetu państwa:

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w wysokości 93,9 mld zł, tj. 45,2% planu,
• Obrona Narodowa – w wysokości 46,8 mld zł, tj. 39,3% planu,
• Obsługa długu Skarbu Państwa – w wysokości 33,7 mld zł, tj. 37,4% planu,
• Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego – w wysokości 30,9 mld zł, tj. 57,1% planu,
• Budżety Wojewodów – w wysokości 28,4 mld zł, tj. 54,1% planu,
• Zdrowie – w wysokości 26,7 mld zł, tj. 51,8% planu,
• Sprawy wewnętrzne – w wysokości 23,9 mld zł, tj. 48,0% planu,
• Środki własne UE – w wysokości 19,8 mld zł, tj. 50,1% planu,
• Szkolnictwo wyższe i nauka – w wysokości 17,2 mld zł, tj. 50,4% planu.

W których obszarach wydatki wzrosły najbardziej?

W stosunku do analogicznego okresu roku 2025 r. wyższe wykonanie odnotowano m.in. w:

• części 73 – Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonanie było wyższe o 10,7 mld zł. W zakresie dotacji przekazanej do FUS na wypłatę świadczeń gwarantowanych przez państwo wykonanie wyniosło 30,3 mld zł i było wyższe od wykonania po czerwcu 2025 r. o 7,4 mld zł. Od 1 marca świadczenia wypłacane z FUS są zwaloryzowane o wskaźnik 105,3%. Ponadto, przekazano wyższe wydatki na świadczenie wspierające, ze względu na wzrost liczby świadczeniobiorców;
• części 79 – Obsługa długu Skarbu Państwa przekazano więcej środków na wydatki o 7,6 mld zł, co było wypadkową wzrostu obsługiwanego zadłużenia, spadku stóp na rynku krajowym i bieżącego rozkładu jego obsługi;
• części 46 – Zdrowie - przekazano więcej o ok. 5,0 mld zł, w związku z przekazaniem wyższej dotacji podmiotowej dla Narodowego Funduszu Zdrowia oraz m.in. na specjalizacje medyczne, na narodowy program zdrowia, a także na informatyzację ochrony zdrowia;
• część 18 – Budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo – przekazano więcej o ok. 3,3 mld zł, w związku m.in. z przekazaniem wyższych środków na realizację programów dotyczących budownictwa socjalnego, komunalnego oraz społecznego budownictwa czynszowego, refundację premii gwarancyjnych oraz premii za systematyczne oszczędzanie oraz na realizację inwestycji w projekty mieszkaniowe;
• części 82 – Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego wykonanie było wyższe o 2,6 mld zł. Roczna kwota subwencji ogólnej na 2026 r. została zaplanowana na wyższym poziomie niż w 2025 r. Pomimo wyższych dochodów samorządów z tytułu udziału w podatkach dochodowych ich potrzeby finansowe wzrosły w stopniu, który wymagał podwyższenia również subwencji ogólnej, która uzupełnia dochody JST do wysokości ich potrzeb finansowych określonych ustawowo;
• części 29 – Obrona narodowa przekazano więcej o 2,5 mld zł, m.in. w związku z zakupem sprzętu i uzbrojenia wojskowego;
• części 84 – Środki własne UE – przekazano więcej o 2,2 mld zł w porównaniu do roku ubiegłego, co wynika z wyższego poziomu budżetu UE, który jest finansowany ze składek państw członkowskich, w tym Polski oraz wzrostu udziału Polski w DNB UE, co przekłada się na zwiększenie płatności. Dodatkowo wpłaty z ceł br. są wyższe w porównaniu do analogicznego okresu 2025 r.;
• części 42 – Sprawy wewnętrzne przekazano więcej o 1,7 mld zł, m.in. w związku z przekazaniem wyższych środków na komendy powiatowe i wojewódzkie policji, straż graniczną.

Jest też jeden duży spadek. Gospodarka dostała mniej pieniędzy niż rok temu

Natomiast w ramach części 20 – Gospodarka – przekazano mniej o 19,5 mld zł, w związku z przekazaniem w marcu ubiegłego roku środków w kwocie ok. 19 mld zł na spłatę zobowiązań z tytułu obligacji wraz z odsetkami Polskiego Funduszu Rozwoju S.A. wyemitowanych w roku 2020 na sfinansowanie rządowego programu „Tarcz Finansowych”.