Czy można udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego po długiej chorobie bez badań kontrolnych?

Obowiązek skierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie po chorobie uregulowany jest w art. 229 § 2 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem pracownik podlega badaniom kontrolnym w przypadku niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, trwającej dłużej niż 30 dni.

Dalsze przepisy precyzują, że skierowanie na takie badania wydaje pracodawca, i odbywają się one na jego koszt. Dodatkowo kwestię badań dookreśla rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych dla celów przewidzianych w Kodeksie pracy.  

Celem badania kontrolnego jest ocena zdolności pracownika do podjęcia pracy na dotychczasowym stanowisku po okresie choroby. Rozstrzygnąć należy, czy istnieje obowiązek poddania pracownika tym badaniom, jeżeli po ustaniu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą i przed powrotem na stanowisko pracy od razu złożył on wniosek o udzielenie urlopu wypoczynkowego. Sytuacja taka często ma miejsce u rodzica dziecka, który po wyczerpaniu urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, poprzedzonego zwolnieniem lekarskim trwającym dłużej niż 30 dni, wnosi o urlop wypoczynkowy.

Polecamy: Monitor prawa pracy i ubezpieczeń

Omawiany problem nie został uregulowany w przepisach prawa pracy. Rozwiązania tego dylematu wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. Orzeczenia SN są jednak w tym przypadku niejednolite. W najnowszym wyroku z dnia 9 marca 2011 r. (II PK 240/10, LEX nr 1162165) SN stwierdził, że obowiązek z art. 229 § 2 k.p. odnosi się do sytuacji, gdy po chorobie pracownik ma faktycznie świadczyć pracę. Obowiązek ten powinno rozpatrywać się przez pryzmat bezpieczeństwa i higieny pracy, bowiem dopuszczenie pracownika do pracy po długim okresie niezdolności do jej świadczenia może być ryzykowne z perspektywy bezpiecznego wykonywania pracy. W przypadku rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego świadczenie pracy nie następuje. W podobnym duchu wypowiedział się SN w wyroku z dnia 20 marca 2008 r. (II PK 214/07, LEX nr 511663) stwierdzając, że urlop wypoczynkowy polega na czasowym niewykonywaniu pracy, co już samo z siebie wyklucza konieczność przeprowadzenia badań lekarskich.

Z drugiej strony ten sam Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 28 października 2009 r. (II PK 123/09, LEX 551056) uznał, że pracodawca ma obowiązek skierowania pracownika na kontrolne badania lekarskie, gdy ten stawi się do pracy i zgłosi gotowość do jej wykonywania. Nie można stwierdzić, że pracodawca narusza przepisy, jeżeli odmówi udzielenia urlopu wypoczynkowego osobie niezdolnej do pracy.

Obecnie nie jest jeszcze możliwe rozstrzygnięcie, czy pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu wypoczynkowego bez badań lekarskich, po okresie choroby trwającej dłużej niż 30 dni. Przepisy w tej materii milczą, natomiast orzecznictwo nie jest jednolite. Wydaje się, że cel urlopu, jakim jest regeneracja sił po pewnym okresie pracy, nie pozwala na jego udzielenie bez orzeczonej zdolności do świadczenia pracy. Ponadto za czas urlopu pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Nie wydaje się zaś celowe obarczanie pracodawcy obowiązkiem ponoszenia kosztów urlopu pracownika, gdy ten tak naprawdę nie jest zdolny do świadczenia pracy. W takim bowiem przypadku pracownika niezdolnego do pracy dotyczą inne rodzaje świadczeń, np. wynagrodzenie chorobowe, zasiłek chorobowy itd.

Doniosłość omawianego problemu powoduje, że należy poczekać na dalsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, zaś obecnie bezpieczniejsze dla obu stron stosunku pracy wydaje się wysłanie pracownika na badanie kontrolne przed udzieleniem urlopu.

Maciej Beck, asystent radcy prawnego w Kancelarii Prawnej ARKANA