Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jak pogłębić analizę rentowności firmy - model Du Ponta

Jan Podobiński
Analiza wskaźnikowa dostarcza użytecznych informacji na temat funkcjonowania i kondycji firmy. Wartość informacyjna całego systemu wskaźników jest zwykle o wiele wyższa niż pojedynczych wskaźników, ponieważ daje możliwość lepszego opisu złożonych procesów zachodzących w jednostce gospodarczej. Przykładem takiego narzędzia pogłębionej analizy jest model Du Ponta.

Model Du Ponta bazuje na wybranych pozycjach bilansu oraz rachunku zysków i strat oraz pokazuje zależności przyczynowo-skutkowe, jakie zachodzą pomiędzy najbardziej ogólnymi (syntetycznymi) wskaźnikami, takimi jak ROE czy ROA, i wskaźnikami występującymi na niższych poziomach piramidy1. Podstawowa zasada opisywanego w artykule modelu opiera się na rozłożeniu informacji zawartych w najbardziej syntetycznych wskaźnikach na czynniki proste, o niższym stopniu ogólności. Przyjmuje się, że piramida Du Ponta może służyć zarówno jako narzędzie diagnostyczne, gdy chodzi o przeszłość, jak i jako narzędzie planistyczne w odniesieniu do przyszłości. Równocześnie sam proces analizy czy symulacji można przeprowadzać „oddolnie” lub „odgórnie”.

Przykład modelu wskaźników

Działalność firmy „X” w analizowanym okresie charakteryzowała się następującymi wielkościami: przychody ze sprzedaży - 100 000 zł, koszty operacyjne - 85 000 zł, wskaźnik zadłużenia aktywów - 49,62%, stopa oprocentowania zobowiązań - 13%, wskaźnik obrotu aktywami - 1,5. Obliczmy stopę zwrotu z kapitału własnego ROE oraz pozostałe parametry piramidy Du Ponta, przy stopie podatku dochodowego równej 19%.

Tabela przedstawia schemat Du Ponta oraz wyliczenia do przykładu.

 

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

 

gdzie:

ROE - rentowność kapitału własnego (ang. return on equity),

ROA - rentowność aktywów (ang. return on assets),

TA/E - mnożnik kapitału własnego (ang. total assets to equity),

ROS - rentowność netto sprzedaży (ang. return on sales),

TAT - efektywność wykorzystania aktywów, inaczej rotacja aktywów (ang. total asset turnover),

WZA - wskaźnik zadłużenia aktywów.

Opis modelu

Na szczycie hierarchicznej struktury wskaźników znajduje się wskaźnik rentowności kapitału własnego ROE. Można go obliczyć, dzieląc zysk netto przez kapitał własny. Jednak w prezentowanym modelu wskaźnik ROE wyrażony jest za pomocą tzw. równania Du Ponta, w którym stopa zwrotu z kapitału własnego ROE równa się iloczynowi rentowności aktywów ROA i tzw. mnożnika kapitału własnego. Mnożnik określa strukturę zaangażowanych w firmie kapitałów i jest miernikiem wielkości dźwigni finansowej. Tożsamość tę wyraża następująca formuła:

ROE = ROA × TA/E

Jak widać na schemacie, rentowność aktywów ROA zależy od rentowności sprzedaży ROS oraz rotacji aktywów TAT, co zapisujemy:

ROA = ROS × TAT

W wyniku dalszego rozwinięcia równania Du Ponta otrzymamy tzw. rozszerzone równanie Du Ponta, w którym ROE opisuje następująca formuła:

ROE = (rentowność sprzedaży) × (rotacja aktywów) × (mnożnik kapitału) = ROS × TAT × TA/E

Z równania wynika, że wielkość wskaźnika ROE zależy od następujących trzech czynników:

l poziomu rentowności sprzedaży netto ROS,

l poziomu efektywności wykorzystania aktywów TAT, tzn. ich obrotowości,

l oraz mnożnika kapitału własnego TA/E.

Zależność ta jest wprost proporcjonalna, ponieważ ROE zmienia się wprost proporcjonalnie do rentowności sprzedaży ROA, rotacji aktywów oraz mnożnika kapitału własnego (struktury finansowania).

„Rozłożenie” wskaźnika ROE w modelu Du Ponta ułatwia określenie przyczyn wpływających na jego poziom. Dla przykładu, powodem spadku ROE może być: gorsze wykorzystanie posiadanego majątku, zbyt niskie wykorzystanie dźwigni finansowej czy zbyt mała marża na sprzedaży.

Duży wpływ na poziom stopy z kapitału własnego ROE w przedsiębiorstwie może mieć jego struktura finansowania, reprezentowana w piramidzie Du Ponta przez mnożnik kapitału własnego TA/E, gdzie TA/E = aktywa ogółem / kapitał własny. Pokazuje on, ile razy majątek firmy jest większy od kapitału własnego oraz w jakim stopniu majątek przedsiębiorstwa jest finansowany z kapitału własnego. Zgodnie z tą definicją w przykładzie wskaźnik TA/E został obliczony za pomocą następującej formuły:

TA/E = 1 / (1 - WZA)

Wyższy poziom mnożnika oznacza zwiększenie udziału kapitału obcego w ogólnej strukturze kapitału, co z kolei pociąga za sobą wzrost ryzyka finansowego przedsiębiorstwa. Wartość mnożnika kapitału może zawierać się w przedziale od jeden do plus nieskończoności.

Wskaźnik TA/E pokazuje również, ile razy rentowność kapitału własnego jest większa od rentowności aktywów. W przypadku finansowania się jedynie kapitałem własnym wartość mnożnika jest równa 1 i wówczas ROE = ROA.

Wzrost rentowności kapitału własnego ROE można uzyskać poprzez zmianę struktury finansowania, tzn. zwiększając udział kapitałów obcych w finansowaniu majątku, co określane jest mianem tzw. dźwigni finansowej (ang. financial leverage). Wielkość dźwigni finansowej można zapisać jako różnicę rentowności kapitałów własnych ROE i rentowności majątku ROA:

dźwignia finansowa = ROE - ROA = ROA × [(D + E)/E)] - ROA.

Po przekształceniu otrzymamy:

dźwignia finansowa = ROA × (D/E).

Efekt finansowania obcego będzie pozytywny, jeśli ROE > ROA.

Tak długo, dopóki występuje wzrost wskaźnika ROE w związku ze wzrostem zadłużenia, mamy do czynienia z dodatnim efektem dźwigni finansowej. Jeżeli jednak wzrost zadłużenia powoduje spadek wskaźnika ROE, to występuje ujemna dźwignia finansowa.

Inaczej mówiąc, firma może korzystać z efektu dźwigni finansowej poprzez podwyższanie stopnia zadłużenia tak długo, dopóki rentowność aktywów ROA jest wyższa od kosztu kapitału obcego, czyli oprocentowania długu. Dzieje się tak dlatego, ponieważ odsetki płacone z tytułu angażowania kapitału obcego pomniejszają wynik finansowy. Zobowiązania firmy „X” w omawianym przykładzie stanowią 49,62% aktywów. Warto zauważyć, że wskaźnik ROA jest równy stopie oprocentowania długu 13%, z czego wynika, że firma osiągnęła maksymalny poziom zadłużenia i dalszy jego wzrost będzie powodował spadek wskaźnika ROE.

Kolejnym kluczowym wskaźnikiem w schemacie Du Ponta jest wskaźnik rentowności aktywów ROA. Jest on iloczynem rentowności sprzedaży i rotacji aktywów ogółem, co wyraża poniższa formuła:

ROA = ROS × TAT = (zysk netto/sprzedaży) × (sprzedaż/aktywa)

gdzie:

ROS = (sprzedaż - koszty uzyskania przychodów)/sprzedaż,

TAT - wskaźnik efektywności wykorzystania aktywów lub rotacji aktywów ilustruje intensywność wykorzystania całego majątku i przedstawia, jaką krotność aktywów stanowi sprzedaż. Wskaźnik TAT nazywany jest również wskaźnikiem produktywności majątku lub obrotowości, a jego wielkość zależy od specyfiki branży, dlatego powinien być stosowany przy porównywaniu firm z tego samego sektora. Podniesienie poziomu tego wskaźnika jest możliwe poprzez wzrost sprzedaży albo zmniejszenie wartości majątku (aktywów).

Z równania wynika, że określony poziom wskaźnika rentowności aktywów ROA osiągnąć można za pomocą wyboru różnych kombinacji rentowności sprzedaży ROS i rotacji aktywów TAT. Jak dowodzi praktyka gospodarcza, uzyskanie proporcjonalnego wzrostu wartości obu czynników jest trudne do osiągnięcia. Dlatego wyższy poziom rentowności sprzedaży może być osiągnięty dzięki poprawie wielkości drugiego czynnika, czyli przyspieszeniu obrotu aktywów. Można wówczas posłużyć się jedną z następujących reguł:

l „mały obrót - duży zysk” - polega ona na zwiększeniu marży zysku na sprzedaży, czyli małym obrocie związanym z wysoką ceną towaru,

l „duży obrót - mały zysk” - przy której następuje obniżenie marży zysku na sprzedaży i przyspieszenie rotacji. Obniżenie ceny sprzedaży skutkuje zwiększonym obrotem.

Dodatkowym efektem takiego działania będzie równocześnie obniżenie poziomu zapotrzebowania na kapitał obcy w przedsiębiorstwie.

Zalety i wady modelu Du Ponta

Zalety modelu:

l spójność i zwartość konstrukcji, która pozwala w sposób uporządkowany podchodzić do problematyki analizy wskaźnikowej,

l wskazuje wzajemne powiązania pomiędzy wskaźnikami,

l pokazuje, że zjawiska ekonomiczne w przedsiębiorstwie są ze sobą logicznie powiązane,

l pozwala wyodrębnić te wskaźniki, które są istotne dla danej jednostki, również modyfikując podstawowy model i budując własne układy strukturalne.

Najpoważniejszą jego wadą jest to, że nie są w nim reprezentowane wskaźniki płynności.

Narzędzie, jakie stanowi model Du Ponta, wskazuje na wzajemne zależności występujące pomiędzy pojedynczymi wskaźnikami, a jednocześnie - ogniskując się na najbardziej istotnych, mocnych i słabych stronach gospodarowania - daje możliwość lepszego wglądu w funkcjonowanie firmy, ułatwiając tym samym bardziej efektywne nią zarządzanie.

Jan Podobiński

ekspert w zakresie finansów

 

 

1 W literaturze spotkamy się z różnymi określeniami koncepcji firmy Du Pont, które mogą być stosowane zamiennie, np. model wskaźników czy analiza wskaźnikowa Du Ponta; piramida, schemat, drzewo, system, formuły czy tożsamości Du Ponta.

Instrukcje księgowego
Instrukcje księgowego – książka z aktualizacjami w serwisie online

Zawiera zestaw 96 aktualnych instrukcji objaśniających wybrane procedury podatkowe, księgowe, kadrowe oraz z dziedziny prawa cywilnego i gospodarczego. Instrukcje w serwisie są powiązane z kalkulatorami, formularzami, wskaźnikami, materiałami wideo i aktami prawnymi.

Teraz 17% taniej!
Źródło: Biuletyn Rachunkowości
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek od nieruchomości
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają:
    działki budowlane
    domy jednorodzinne
    garaże
    lasy
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Nowe zasady odpowiedzialności członka zarządu spółki od 13 października 2022 r.
    Nowelizacja Kodeksu Spółek Handlowych, wchodząca w życie 13 października 2022 r., jest omawiana i analizowana od miesięcy. Wiele zmian ocenianych jest jako potrzebne i pożądane. Przykładem są nowe zapisy dotyczące odpowiedzialności członków zarządu spółki (z o.o. i akcyjnej), dzięki którym wszystkie spółki kapitałowe obowiązywać będą te same, spójne zasady.
    Jaka inflacja w 2023 roku?
    W drugiej połowie 2022 r. inflacja pozostanie wysoka, natomiast w 2023 r. prognozowane jest jej obniżenie, które powinno następować stopniowo - wynika z opublikowanych w poniedziałek Założeń Polityki Pieniężnej na rok 2023 przyjętych przez Radę Polityki Pieniężnej (RPP).
    Ulga na dziecko a PIT-0 dla dużych rodzin
    Ministerstwo Finansów wyjaśniło na stronie podatki.gov.pl, że korzystanie z ulgi dla rodzin 4+ (tzw. PIT-0 dla dużych rodzin) nie wyklucza możliwości skorzystania z ulgi na dziecko. Rodzice (także opiekunowie prawni) wychowujący czworo i więcej dzieci mają też prawo do dodatkowego zwrotu z tytułu ulgi na dziecko, jeżeli brakuje im podatku do odliczenia tej ulgi prorodzinnej. Jednakże kwota tego zwrotu nie może przekroczyć kwoty zapłaconych przez rodziców składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
    Obligacje skarbowe (październik 2022) - oprocentowanie, oferta, jak kupić
    Ministerstwo Finansów informuje jakie obligacje skarbowe będą sprzedawane (w sprzedaży detalicznej) w październiku 2022 r. i jakie będzie oprocentowanie tych obligacji. Od 1 października 2022 r. detaliczne obligacje skarbowe można będzie kupić również w Banku Pekao S.A. Dotychczasowi klienci Pekao, a także wszystkie osoby zainteresowane obligacjami skarbowymi będą mogły je kupić w kanałach zdalnych – bankowości internetowej Pekao24 i aplikacji mobilnej PeoPay.
    Kasy fiskalne w myjniach samoobsługowych od 1 kwietnia 2023 r.
    Ministerstwo Finansów po raz kolejny przesuwa termin wejścia w życie obowiązku instalowania kas rejestrujących w samochodowych myjniach samoobsługowych – tym razem na 1 kwietnia 2023 r. - poinformował Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców. 14 września 2022 r. opublikowano projekt rozporządzenia Ministra Finansów przedłużający ten termin
    Jak wybrać biuro rachunkowe?
    Jak wybrać dobre, kompetentne biuro rachunkowe? Jakie są najważniejsze kryteria wyboru biura rachunkowego? Wyjaśnia Marta Kusek, właścicielka biura rachunkowego, posiadająca 30-letnie doświadczenie w pracy na wszystkich szczeblach zawodu księgowego.
    Ulga na dziecko a dochód dziecka w 2022 roku - limit
    W 2022 roku roczny limit zarobków brutto pełnoletniego (do ukończenia 25. roku życia), uczącego się dziecka, uprawniający do skorzystania przez jego rodziców (lub opiekunów prawnych) z ulgi na dziecko wynosi 16 061,28 zł. Zmiana w tym zakresie weszła w życie od 1 lipca 2022 r. ale ma zastosowanie do rozliczenia podatkowego dochodów uzyskanych w całym 2022 roku.
    Podatek od nieruchomości a wysokość pomieszczeń
    Podatek od nieruchomości. Podstawą opodatkowania budynku jest jego powierzchnia użytkowa, jednak duże znaczenie w tym zakresie ma wysokość pomieszczeń. Może ona skutkować znacznym zmniejszeniem kwoty podatku od nieruchomości lub nawet całkowitym jej brakiem.
    Podatek od nadmiarowych zysków - jaka stawka
    Proponuję podatek od zysków nadzwyczajnych dla spółek energetycznych ze stawką 50 proc. - powiedział 25 września 2022 r. wicepremier i minister aktywów państwowych Jacek Sasin. Dochody z tego podatku szacowane na 13,5 mld zł mają być przeznaczone na łagodzenie skutków wysokich cen energii.
    Podatek od nadmiarowych zysków. Dodatkowe 13,5 mld zł do budżetu
    Podatek od nadmiarowych zysków. Prawdopodobnie zostanie wprowadzone opodatkowanie nadzwyczajnych zysków dużych firm - powiedział prezes PiS Jarosław Kaczyński. Szacowany wpływ z tego tytułu do budżetu państwa to 13,5 mld zł.
    Ulga na dziecko 2023 - dla kogo i ile?
    Ulga na dziecko 2023. Ulga prorodzinna jest ulgą podatkową, z której możemy skorzystać w rozliczeniu rocznym PIT. Kto odliczy ulgę na dziecko w 2023 roku i na jakich zasadach?
    Bezrobocie w Polsce 2022 - w sierpniu 4,8%. Czy stopa bezrobocia będzie rosła?
    W sierpniu 2022 r. stopa bezrobocia spadła do 4,8 proc. z 4,9 proc. odnotowanego w czerwcu i lipcu. Takich liczb nie widzieliśmy od ponad trzech dekad - powiedziała 23 września 2022 r. w rozmowie z PAP minister rodziny i polityki społecznej Marlena Maląg. tego samego dnia GUS poinformował, że liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy wyniosła w sierpniu 806,9 tys. wobec 810,2 tys. w lipcu. Dalszego spadku bezrobocia (w 2022 roku) nie będzie ze względu na czynniki sezonowe, ale także ze względu na pogarszającą się koniunkturę wśród firm – powiedział PAP ekonomista Banku Pekao Karol Pogorzelski. „Ciągle mamy otwartą ścieżkę do dalszych spadków bezrobocia. Nasza prognoza na koniec roku – 4,5 proc. nadal pozostaje aktualna” – podano w komentarzu Konfederacji Lewiatan do dzisiejszych danych GUS.
    Sezon grzewczy 2022/23. PGNiG: dostawy gazu zabezpieczone
    PGNiG wykorzysta przepustowość gazociągu Baltic Pipe zaplanowaną na ten rok w 100 proc.; zabezpieczone są też dostawy gazu na cały sezon grzewczy 2022/23 - poinformowała w piątek PAP spółka. Zapewniła, że ma dodatkowe kontrakty na zakup gazu z Norweskiego Szelfu Kontynentalnego.
    Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach online. Elektroniczna forma zaświadczenia ważna tak jak dokument papierowy
    Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach (ZAS-W) można już otrzymać online (a wcześniej złożyć wniosek) za pomocą e-Urzędu Skarbowego - poinformowało 23 września 2022 r. Ministerstwo Finansów. Warunkiem uzyskania zaświadczenia w ten sposób jest udzielenie zgody na doręczenie elektroniczne. Zaświadczenie jest wystawiane jako dokument elektroniczny i doręczane na konto podatnika w e-US.
    NIP-2 nowy wzór formularza od 2023 roku
    Minister Finansów przygotował nowy wzór zgłoszenia NIP-2, który będzie obowiązywał od 1 stycznia 2023 roku. Będzie to już 14. wersja tego formularza. Jakie zmiany zajdą w tym formularzu w porównaniu do obecnego wzoru? Do kiedy będzie można stosować obecny wzór formularza NIP-2 (wersja 13)?
    Specjalne Strefy Ekonomiczne a zwolnienie z podatku
    Jednym z istotnych zwolnień dotyczących przychodów z działalności gospodarczej jest zwolnienie dochodów uzyskanych z działalności gospodarczej, która prowadzona jest na terenie specjalnej strefy ekonomicznej.
    Sprzedaż nieruchomości na gruncie podatku VAT i PCC
    Podejmując decyzję o sprzedaży nieruchomości należy przygotować się na dokonanie wielu formalności. Powstaną skutki nie tylko o charakterze cywilnoprawnym, ale również te na gruncie podatku VAT albo podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC).
    Estoński CIT. Kolejne zmiany
    Polski Ład wprowadził szereg zmian w ryczałcie od dochodów spółek (tzw. estońskim CIT). Były to zmiany zarówno na korzyść, jak i niekorzyść podatników. Jednak zmiany te budzą wiele wątpliwości interpretacyjnych. Kolejne zmiany w planach
    Zwrot zawyżonego VAT na paragonie. Sądy nie wiedzą, zdecyduje TSUE
    Zdaniem fiskusa, błędne zastosowanie zawyżonej stawki podatku VAT przy sprzedaży potwierdzonej paragonem fiskalnym nie daje prawa do korekty rozliczenia. Podatnik traci a urząd zyskuje. Czy można odzyskać nadpłacony w ten sposób podatek?
    Rejestr UBO na Cyprze – od 1 czerwca 2022 roku dostępny dla podmiotów zainteresowanych. Spółki już nie są takie anonimowe.
    Od kilku lat w krajach europejskich zaczęto wprowadzać rejestru beneficjentów rzeczywistych podmiotów gospodarczych. Ostatni ostawał się Cypr, którego prawo od lat zezwala na zarząd powierniczy i zapewnia bardzo korzystne warunki podatkowe. Jednak i na Cyprze rejestr UBO stał się jawny.
    Dodatek węglowy - dłuższy termin wypłaty (2 miesiące)
    Ustawa o wsparciu odbiorców ciepła wydłużyła z miesiąca do dwóch miesięcy (od dnia złożenia wniosku) termin wypłaty przez samorządy dodatku węglowego. Ale w przypadku wniosków złożonych po dniu 30 października 2022 r. dodatki węglowe wypłacane będą do dnia 30 grudnia 2022 r. Inny zapis nowej ustawy ustalił zasadę wypłaty dodatku węglowego w przypadku, gdy miejsce zamieszkania zamieszkuje więcej, niż jedno gospodarstwo domowe.
    Sprzedaż gospodarstwa rolnego a podatek dochodowy
    Sprzedaż (i każda inna forma odpłatnego zbycia) gospodarstwa rolnego (całego lub jego części) może korzystać ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych. Jakie są warunki tego zwolnienia podatkowego?
    Czy powiązania kapitałowe i osobowe spółek mogą wpływać na wysokość opłacanych składek ZUS?
    Spółka dominująca, będąca nawet 100% udziałowcem spółki zależnej nie ma obowiązku opłacania składek ZUS za spółkę zależną.
    Zgłoszenie SD-Z2 i zwolnienie dla najbliższej rodziny w podatku od spadków i darowizn
    Krajowa Informacja Skarbowa udzieliła 16 września 2022 r. odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania odnośnie zwolnienia z podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny oraz zgłoszenia SD-Z2.
    Czy dane w KSeF są bezpieczne?
    Ministerstwo Finansów zapewnia, że Krajowy System e-Faktur (KSeF) jest na bieżąco monitorowany przez MF, a dane z wystawionych faktur są bezpieczne, w szczególności z uwagi na szyfrowanie danych i samej komunikacji podatników z KSeF.