Jakie są skutki w podatku dochodowym oraz w pkpir wystąpienia wspólnika ze spółki

RADA

Na dzień wystąpienia wspólnika ze spółki należy sporządzić remanent i wpisać go do pkpir. Wspólnik nie będzie zobowiązany do zapłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od remanentu likwidacyjnego, gdyż nadal będzie prowadził działalność gospodarczą (indywidualnie). Nie wystąpi także obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od już wypłaconego zysku, ponieważ podatek od niego był już zapłacony przez wspólnika w roku podatkowym. Szczegóły - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Przypomnijmy, że przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną, którą jest spółka jawna, są określane proporcjonalnie do prawa wspólnika w udziale w zysku. Przychody te podlegają łączeniu z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali (art. 8 ust. 1 updof).

Zasady rozliczenia spółki jawnej z występującym wspólnikiem są uregulowane w art. 65 Kodeksu spółek handlowych. W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki wartość udziału kapitałowego wspólnika albo jego spadkobiercy należy określić na podstawie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki, czyli wartość rynkową tego majątku w obrocie prawnym i gospodarczym (art. 65 § 1 k.s.h.). Zaznaczmy, że nie jest to typowy bilans w myśl ustawy o rachunkowości. Należy go rozumieć jako zestawienie obejmujące nie tylko przychody i koszty, ale i zobowiązania oraz należności, które nie wynikają z zapisów pkpir.

Ustalony w ten sposób udział kapitałowy powinien być wypłacony występującemu wspólnikowi w pieniądzu. Tylko rzeczy wniesione przez wspólnika do spółki do używania podlegają zwrotowi w naturze (art. 65 § 3 k.s.h.). Nie podlegają natomiast takiemu zwrotowi rzeczy, które zostały wniesione do spółki jako wkład. Stanowią one własność spółki, dlatego wspólnik nie ma prawa domagać się ich zwrotu w naturze. Zatem jeżeli komputer, jaki Czytelnik wniósł do spółki, był jego wkładem i został wprowadzony do ewidencji środków trwałych, nie podlega zwrotowi.

Udział wypłacony wspólnikowi (Czytelnikowi) obejmuje wniesiony do spółki wkład, a także procentową część nadwyżki majątkowej ponad wniesiony wkład.

Wśród kwot, jakie otrzymuje występujący wspólnik z tytułu rozliczenia ze spółką jawną, można wyróżnić następujące:

• zwrot równowartości pierwotnie wniesionego do spółki wkładu,

• procentowy udział w nadwyżce majątkowej ponad wniesione przez wspólników wkłady, odpowiadający dochodowi uprzednio opodatkowanemu z tytułu prowadzonej w formie spółki jawnej działalności gospodarczej,

• udział w ww. nadwyżce w części przekraczającej dochód uprzednio opodatkowany z tytułu prowadzonej w formie spółki jawnej działalności gospodarczej.

Przychody otrzymane w związku ze zwrotem wkładów wniesionych do spółki osobowej są jednak zwolnione z opodatkowania, ale tylko do wysokości wniesionych wkładów (art. 21 ust. 1 pkt 50 updof). Oznacza to, że wkład zwrócony Czytelnikowi występującemu ze spółki jawnej nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym do wysokości, w jakiej został do tej spółki wniesiony. Również wypłacony udział w nadwyżce majątkowej spółki w tej części, w jakiej odpowiada dochodowi, który został już opodatkowany podatkiem dochodowym jako dochód z tytułu prowadzonej w formie spółki działalności gospodarczej, nie podlega ponownemu opodatkowaniu tym podatkiem.

Jednak wartość udziału w spółce, przewyższająca wartość wkładu, może być większa niż wysokość dochodów już opodatkowanych u wspólnika. Wynika to z faktu, że wartość zbywcza przyjęta do rozliczeń z występującym ze spółki wspólnikiem, przewyższa wartość bilansową uwzględnianą dla potrzeb podatkowych. Ponadto źródłem finansowania majątku spółki może być nie tylko dochód, ale również kredyty. Należy więc stwierdzić, że część wypłaconego udziału, która nie znalazła pokrycia w opodatkowanym już dochodzie, podlega opodatkowaniu.

Jeśli w bilansie sporządzonym według wartości zbywczej majątku spółki ujęte są również składniki majątkowe objęte spisem z natury, oznacza to, że opodatkowanie całego wypłaconego udziału ponad opodatkowany dochód prowadziłoby do podwójnego opodatkowania tej samej podstawy.

Przypomnijmy, że na dzień wystąpienia wspólnika konieczne jest sporządzenie spisu z natury. O zamiarze jego sporządzenia należy zawiadomić w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie co najmniej siedmiu dni przed datą sporządzenia tego spisu. Objęte nim zostaną: towary handlowe, materiały (surowce) podstawowe i pomocnicze, półwyroby, wyroby gotowe, braki i odpady oraz związane z wykonywaną działalnością rzeczowe składniki majątku niebędące środkami trwałymi (wyposażenie). Ich wyceny należy dokonać według cen zakupu (art. 24 ust. 3 updof i § 27 rozporządzenia w sprawie pkpir). Wartość remanentu należy wpisać do pkpir. Na podstawie sporządzonego remanentu zostanie ustalony faktyczny dochód wszystkich wspólników.

Jednak na występującym wspólniku spółki jawnej nie będzie ciążył obowiązek zapłaty podatku od dochodu ustalonego na podstawie remanentu, ponieważ będzie on kontynuował działalność gospodarczą (zob. wyrok NSA z 3 lutego 2000 r., sygn. akt I SA/Wr 2460/97). Pozostali również nie mają takiego obowiązku, ponieważ będą kontynuować działalność w formie spółki. Jeżeli w wyniku remanentu przy rozliczeniu wspólnika wykazane będą braki, to występujący wspólnik (Czytelnik) będzie obowiązany wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość (art. 65 § 4 k.s.h.). Nie stanie się tak jedynie w sytuacji, gdy na podstawie umowy spółki wspólnik (Czytelnik) jest zwolniony z obowiązku pokrywania strat spółki (art. 51 § 3 k.s.h.).

Należy zatem uznać, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlega różnica (nadwyżka) między kwotą wypłaconą Czytelnikowi w związku z wystąpieniem ze spółki jawnej a wartością zwróconego wkładu oraz wartością udziału w spółce ponad wysokość wkładu, odpowiadającą dochodowi już u Czytelnika opodatkowanemu, pomniejszona o dochód z remanentu likwidacyjnego.

Kwota nadwyżki stanowi przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Rozliczenie związane z wystąpieniem ze spółki jest bowiem rezultatem działalności gospodarczej prowadzonej wcześniej w jej ramach i nie można go traktować odrębnie.

Powyższe stanowisko potwierdził również Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Śródmieście w piśmie z 12 kwietnia 2007 r., sygn. PB1/4150-6/07/KD, oraz Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku w piśmie z 14 listopada 2006 r., sygn. RO-XV/415/PDOF-488/500/JS/06.

• art. 8 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 50, art. 24 ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 211, poz. 1549

• § 24 ust. 3, § 27, § 28 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów - Dz.U. Nr 152, poz. 1475; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 140, poz. 988

• art. 51 § 3, art. 64 § 4, art. 65 § 3-4 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - Dz.U. Nr 94, poz. 1037; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

Justyna Tarantowicz

księgowa

Ewa Leszczyńska

ekspert w zakresie podatków