REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jak rozliczać podatkowo opcje, swapy i inne pochodne instrumenty finansowe

inforCMS

REKLAMA

REKLAMA

Nasza spółka zawiera z nabywcami umowy na sprzedawane wyroby. Aby ograniczyć skutki wahań rynkowych cen sprzedawanych produktów, spółka zawiera z wyspecjalizowanymi podmiotami transakcje na instrumentach pochodnych (opcje, swapy, forward, futures). Zawierane kontrakty obejmują często rozliczenie pieniężne samego instrumentu, bez dostawy towaru (tzw. transakcje nierzeczywiste). Gdy wystawiającym opcje walutowe jest spółka, otrzymuje ona od brokera premię opcyjną. Natomiast gdy spółka jest nabywcą opcji, dokonuje ona płatności premii na rzecz brokera. Spółka albo dokonuje realizacji praw z nabytych opcji, albo rezygnuje z tej realizacji. Jak rozliczyć te transakcje w podatku dochodowym od osób prawnych?

RADA

Autopromocja

W przypadku transakcji rzeczywistych mających za przedmiot pochodne instrumenty finansowe koszt podatkowy powinien zostać rozliczony (zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8b updop) w momencie, gdy podatnik:

1) zrealizował prawa wynikające z tych instrumentów, albo

2) zrezygnował z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, albo

3) dokonał odpłatnego zbycia tych praw.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Koszt ten powinien być ustalony w wysokości wydatków na nabycie pochodnego instrumentu finansowego (np. premia opcyjna) oraz na nabycie tzw. instrumentu bazowego (waluta, towar etc.). Przychód z transakcji rzeczywistej mającej za przedmiot pochodne instrumenty finansowe powinien być rozliczony w momencie zbycia instrumentu bazowego - zgodnie z art. 12 ust. 3a updop.

Natomiast przy transakcjach nierzeczywistych koszt podatkowy może nie wystąpić - jeżeli podatnik zrealizował zysk z tej transakcji. Przychód należy rozpoznać w momencie jego uzyskania, czyli w dacie realizacji kontraktu.

UZASADNIENIE

Warto na wstępie przybliżyć, choć w podstawowym zakresie, problematykę pochodnych instrumentów finansowych i kontraktów terminowych. Jak wiadomo, są one coraz częściej wykorzystywane w praktyce, choć niekoniecznie oznacza to powszechną znajomość zasad ich rozliczeń.

Najbogatszą normatywną definicję tych instrumentów finansowych znajdziemy w § 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz.U. Nr 149, poz. 1674; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 228, poz. 1508).

W myśl tej definicji instrumentem pochodnym jest instrument finansowy, który spełnia łącznie następujące warunki:

a) jego wartość jest zależna od zmiany wartości tzw. instrumentu bazowego (czyli np. określonej stopy

procentowej, ceny papieru wartościowego lub towaru, kursu wymiany walut, indeksu cen lub stóp, oceny wiarygodności kredytowej lub indeksu kredytowego albo innej podobnej wielkości) i

b) jego nabycie nie powoduje poniesienia żadnych wydatków początkowych albo wartość netto tych wydatków jest niska w porównaniu do wartości innych rodzajów kontraktów, których cena podobnie zależy od zmiany warunków rynkowych, i

c) jego rozliczenie nastąpi w przyszłości.

Autopromocja

Do instrumentów pochodnych należy zaliczać w szczególności transakcje terminowe, takie jak: kontrakty forward lub futures, opcje oraz kontrakty swap.

PRZYKŁAD 1 - FORWARD

Spółka Malina przewiduje, że za pół roku będzie musiała nabyć 100 tys. USD. Spółka chce się uniezależnić od ryzyka kursowego i zawiera kontrakt forward po cenie 3,50 zł za 1 USD. Innymi słowy - nabywa prawo zakupu za pół roku 100 tys. USD po kursie 3,50 zł za 1 USD. Za pół roku w momencie realizacji transakcji kurs rynkowy wynosi 4 zł za 1 USD. Spółka Malina osiągnęła więc zysk 0,5 zł na każdym zakupionym dolarze.

PRZYKŁAD 2 - OPCJA WALUTOWA

Spółka Malina przewiduje, że za pół roku będzie musiała nabyć 100 tys. USD. Spółka nabywa (za premię opcyjną) opcję zakupu 100 tys. USD po cenie 3,50 zł za 1 USD do zrealizowania w określonym dniu wygaśnięcia opcji. W dniu wygaśnięcia opcji cena rynkowa wynosi 3 zł za 1 USD. Skorzystanie z prawa, jakie daje opcja, nie jest dla spółki opłacalne (na rynku można kupić taniej), więc rezygnuje ona z realizacji opcji. Ceną tej rezygnacji jest poniesiony wcześniej koszt premii.

PRZYKŁAD 3 - SWAP1

Swap może polegać na umowie między dwoma podmiotami, w której płatność o oprocentowaniu zmiennym zamieniana jest na płatność o oprocentowaniu stałym. Pozwala to uzyskać korzyści obu stronom.

Przykładowo:

Spółka 1 otrzymuje propozycję kredytów oprocentowanych: 5% rocznie lub WIBOR + 1% rocznie.

Spółka 2 otrzymuje propozycję kredytów oprocentowanych: 5,1% rocznie lub WIBOR + 1,3% rocznie.

Spółka 1 jest zainteresowana kredytem o oprocentowaniu stałym, a spółka 2 o oprocentowaniu zmiennym. W takiej sytuacji może dojść do transakcji, w której oba podmioty biorą przeciwne kredyty i następuje wymiana:

Spółka 1:

WIBOR + 1% - [WIBOR - 3,95%] = 4,95%

Spółka 2:

5,1% + [WIBOR - 3,95%] = WIBOR + 1,15%

Jak widać, po wymianie obie strony płacą mniej, niż gdyby każda wzięła kredyt bezpośrednio w banku.

Pochodne instrumenty finansowe w podatku dochodowym

Pochodne instrumenty finansowe to w podatku dochodowym prawa majątkowe, których cena zależy bezpośrednio lub pośrednio od ceny towarów, walut obcych, waluty polskiej, złota dewizowego, platyny dewizowej lub papierów wartościowych, albo od wysokości stóp procentowych lub indeksów, a w szczególności opcje i kontrakty terminowe (art. 16 ust. 1b updop). Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie normują szczegółowo kwestii podatkowych związanych z różnymi pochodnymi instrumentami finansowymi. Nie ma zatem przepisów oddzielnych dla opcji, swapów czy forwardów. Przepisy updop określają tylko pewne zasady ogólne, według których należy kwalifikować i rozliczać skutki podatkowe tych transakcji.

Koszty uzyskania przychodów z pochodnych instrumentów finansowych. W związku z rozliczaniem wydatków na nabycie pochodnych instrumentów finansowych powstaje pytanie, kiedy można zaliczyć je do kosztów podatkowych.

 

Wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, dopiero jeżeli podatnik:

1) zrealizował prawa wynikające z tych instrumentów, albo

2) zrezygnował z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, albo

3) dokonał odpłatnego zbycia tych praw (art. 16 ust. 1 pkt 8b updop).

Jeżeli dochodzi do realizacji prawa z kontraktu terminowego, za moment potrącenia kosztu uzyskania przychodów należy uznać dzień realizacji kontraktu terminowego określony zwykle jako „value date”. W tym momencie rozliczany jest bowiem wynik finansowy między stronami, ale nie jest dokonywany przelew środków pieniężnych.

Termin ten nie może być tożsamy z datą rozliczenia, określaną zwykle jako „delivery date”, czyli dniem przepływu środków pieniężnych wynikających z rozliczenia. Stanowisko takie prezentują organy podatkowe - przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 23 stycznia 2009 r. (nr ILPB3/423W-101/08-2/BN). Również tak samo widzą te kwestie sądy administracyjne - przykładem jest wyrok WSA w Warszawie z 11 września 2008 r. (sygn. akt III SA/Wa 536/08).

Warto jednak pamiętać, że wydatki te mogą być zaliczone wprost do kosztów, jeżeli stosownie do art. 16g ust. 3 i 4 updop nie powiększają wartości początkowej środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Koszt podatkowy z tytułu zapłaconej premii opcyjnej (w przypadku rezygnacji z praw do wykonania opcji) trzeba uwzględnić w dacie wykonania praw z opcji, określonej jako „expiry date”. W tej dacie wygasają wszelkie prawa z opcji, a więc również prawo nabywcy do wyrażenia woli co do realizacji opcji bądź też rezygnacji z tego prawa. Nie ma więc znaczenia, że premia opcyjna jest płacona wcześniej - w momencie zawierania kontraktu.

Nie należy też zapominać o podstawowych zasadach rozliczania kosztów podatkowych. Jeżeli nabywca w wyniku realizacji np. opcji zakupu blach stalowych nabył w marcu te blachy, a następnie wykonał z nich blachodachówkę, to koszt nabycia tych blach powinien rozliczyć w momencie uzyskania przychodu ze sprzedaży blachodachówki, czyli zgodnie z art. 15 ust. 4 updop. Powyższe zasady dotyczą jednak tylko transakcji rzeczywistych.

W pytaniu wspomniano, że spółka zawiera często kontrakty o charakterze nierzeczywistym. Warto wyjaśnić, że przykładowo zakupione w transakcji nierzeczywistej aktywa (np. środki pieniężne w walucie obcej) nie są w trakcie realizacji transakcji własnością podatnika ani też nie wpływają na jego konto walutowe. W przypadku zamknięcia transakcji nie następuje faktyczne przekazanie waluty. Należy rozliczać tylko różnicę między wartością kontraktu a wartością waluty, której dotyczył kontrakt.

Odwrotnie jest w transakcji rzeczywistej - tu w wyniku realizacji kontraktu dochodzi do faktycznego świadczenia - przekazania tzw. instrumentu bazowego (np. waluty czy towarów).

W transakcji nierzeczywistej podatnik nie ponosi kosztów nabycia instrumentu bazowego (np. waluty, towaru). Może również nie ponieść kosztów nabycia instrumentu pochodnego. Zatem koszt podatkowy w takiej sytuacji nie wystąpi.

Przychody z pochodnych instrumentów finansowych. W transakcji nierzeczywistej podatnik uzyskuje przychód należny w myśl art. 12 ust. 3 updop, dopiero gdy zostały zrealizowane prawa wynikające z instrumentu pochodnego. Realizacja praw wynikających z instrumentu pochodnego jest warunkiem tego, by powstał przychód należny.

Gdy strony kontraktów nierzeczywistych dokonują rozliczenia finansowego stanowiącego różnicę między bieżącą wartością instrumentu bazowego a jego wartością określoną w kontrakcie, przychód należny powstaje w dacie realizacji kontraktu (value date).

W przypadku przychodów z premii opcyjnej otrzymujący premię osiągnie przychód w dniu zawarcia kontraktu ustalającego zapłatę tej premii. Premia jest przecież opłatą niezależną od „wyniku” zawartego kontraktu i stanowi zapłatę dla jej wystawcy za samo ryzyko związane z jej wystawieniem. Argumentację taką prezentują również organy podatkowe - przykładowo Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w interpretacji indywidualnej z 23 stycznia 2009 r. (nr ILPB3/423W-101/08-2/BN). Podobnie zresztą jak sądy administracyjne (wyrok WSA w Warszawie z 11 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 536/08).

SŁOWNICZEK

Kontrakt forward - to umowa nakładająca na jedną stronę obowiązek dostarczenia, a na drugą - odbioru aktywów (waluty, towarów etc.) o określonej ilości, w określonym terminie w przyszłości i po określonej cenie, ustalonej w momencie zawierania kontraktu. Forward nierzeczywisty polega na tym, że w dniu realizacji transakcji można nie dostarczyć danego aktywa (np. waluty), tylko zapłacić różnicę między ceną ustaloną w umowie a ceną rynkową obowiązującą w dniu realizacji kontraktu.

Kontrakt futures - to umowa o określonej standardowej charakterystyce, będąca przedmiotem obrotu w obrocie regulowanym (na giełdzie). Nakłada na jedną stronę obowiązek dostarczenia, a na drugą - odbioru aktywów o określonej ilości, w określonym terminie w przyszłości i po określonej cenie, ustalonej w momencie zawierania kontraktu. Czyli zasadniczo umowa futures jest taka sama jak umowa forward. Różnica polega na tym, że futures jest rozliczany na giełdzie na koniec każdego dnia.

Opcja - to kontrakt, w wyniku którego jednostka nabywa prawo kupna - opcja kupna (call) lub sprzedaży - opcja sprzedaży (put) aktywów (waluta, towar) po określonej z góry cenie i w określonym czasie. Z opcji można się wycofać, jeżeli uznamy, że będzie to dla nas niekorzystne, ale karą za to jest utrata zapłaconej przy nabyciu opcji premii opcyjnej.

Kontrakt swap - to umowa zamiany przyszłych płatności na warunkach z góry określonych przez strony.

• art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c) i d) ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - Dz.U. Nr 183, poz. 1538; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 171, poz. 1056

• art. 12 ust. 3a, art. 16 ust. 1b ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100

Paweł Huczko

konsultant podatkowy

 

 

1 Źródło przykładu - Wikipedia.

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Monitor Księgowego
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Podatek PIT - część 2
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Zeznanie PIT-37 za 2022 r. można złożyć w terminie do:
    30 kwietnia 2023 r. (niedziela)
    2 maja 2023 r. (wtorek)
    4 maja 2023 r. (czwartek)
    29 kwietnia 2023 r. (sobota)
    Następne
    Księgowość
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    PGNiG obniża ceny gazu dla gospodarstw domowych. Ale nadal ponad 90 zł/MWh drożej od ceny zamrożonej do połowy 2024 roku

    W czwartek 29 lutego 2024 r. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zatwierdził obniżenie o 8,3 proc. (do 290,97 zł/MWh) zatwierdzonej w grudniu 2023 r. i obowiązującej w 2024 r. taryfy na sprzedaż gazu dla gospodarstw domowych i innych tzw. odbiorców uprawnionych przez spółkę PGNiG Obrót Detaliczny. Ale do 30 czerwca 2024 r. cena netto gazu dla odbiorców uprawnionych (w tym odbiorców w gospodarstwach domowych) została zamrożona na poziomie 200,17 zł/MWh.

    Tabela kursów średnich NBP z 29 lutego 2024 roku [nr 043/A/NBP/2024]

    Tabela kursów średnich waluty krajowej w stosunku do walut obcych ogłoszona przez NBP 29 lutego 2024 roku - nr 043/A/NBP/2024. Jaki dziś kurs euro? Jakie zmiany w kursach walut?

    Czy w ramach ulgi rehabilitacyjnej można odliczyć remont łazienki?

    Ulga rehabilitacyjna a remont łazienki. Czy możliwe jest odliczenie w ramach ulgi rehabilitacyjnej kosztów remontu, adaptacji  i wyposażenia łazienki dla osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności?

    Księgowy na urlopie. Jak utrzymać płynność obsługi księgowej w firmie?

    Gdy księgowy udaje się na urlop, firma stoi przed wyzwaniem związanym nie tylko ze zorganizowaniem zastępstwa, ale również z utrzymaniem płynności obsługi księgowej. Podpowiadamy, jak przygotować firmę na taką sytuację.

    Od marca 2024 r. posiadacze obligacji zaczną tracić pieniądze. Opłaca się zamienić obligacje starych emisji na nowe

    Mocne hamowanie inflacji w Polsce jakie obserwujemy w ostatnich miesiącach powoduje nawet kilkukrotny spadek oprocentowania obligacji skarbowych indeksowanych inflacją. Na razie dotyczy to obligacji cztero- i dziesięcioletnich o łącznej wartości około 4,5 miliardów złotych, ale w najbliższych miesiącach kwota ta może szybko rosnąć. Rozwiązaniem jest zamiana posiadanych papierów na nowe. Dzięki temu Polacy (w sumie) mogą zarobić  nawet około o 65 milionów złotych więcej.

    Projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości przyjęty przez rząd

    Projektowane przepisy nakładają na firmy z siedzibą w Polsce obowiązek publikacji danych o podatkach zapłaconych w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

    Rząd przyjął dzisiaj projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości

    Na dzisiejszym posiedzeniu Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości oraz o biegłych rewidentach, firmach audytorskich i nadzorze publicznym. Przyjęty również został projekt ustawy zobowiązujący firmy do stosowania unijnych zasad dostępności w niektórych produktach i usługach.

    Właściwa weryfikacja kontrahentów to klucz do ograniczenia ryzyka sankcji gospodarczych

    Właściwa weryfikacja kontrahentów jest niezbędna w celu ograniczenia ryzyka sankcji gospodarczych. Weryfikacja powinna obejmować ustalenie struktury właścicielskiej i rzeczywistych beneficjentów kontrahentów.

    Wartość inwestycji firm amerykańskich w Polsce wynosi 26 mld USD. Najwięcej w obszarze oprogramowania

    Wartość inwestycji firm amerykańskich w Polsce wynosi 26 mld USD, stanowiąc tym samym 12 proc. wszystkich inwestycji zagranicznych w naszym kraju. Najwięcej przedsiębiorstw, bo aż 140, działa w obszarze oprogramowania.

    Koszty uzyskania przychodów 2024 - umowa o pracę, zlecenie, umowa o dzieło

    Jakie koszty uzyskania przychodu (tzw. koszty podatkowe) w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) można uwzględniać (potrącać) na umowie o pracę, umowie zlecenia i umowie o dzieło?

    REKLAMA