Czy pracodawca powinien pobrać zaliczkę z tytułu nabycia akcji przez pracowników

RADA

Jeżeli akcje zostały nieodpłatnie przekazane pracownikom na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy i są to akcje nowej emisji - wtedy w momencie objęcia tych akcji przez pracowników nie ustala się i nie opodatkowuje dochodu. Dopiero w momencie zbycia tych akcji pracownik uzyska dochód, który należy opodatkować. Tak samo należy postąpić, gdy spółka-emitent objęła pierwotnie akcje nowej emisji wyłącznie w celu przekazania ich pracownikom uprawnionym do tego na podstawie uchwały walnego zgromadzenia tej spółki.

Natomiast jeśli powyższe warunki nie zostały spełnione - np. spółka nabyła na rynku akcje starej emisji w celu zaoferowania ich pracownikom - świadczenie polegające na nieodpłatnym lub częściowo odpłatnym zbyciu tych akcji na rzecz pracowników jest opodatkowane jak każde inne świadczenie pracownicze już w momencie przeniesienia własności tych akcji.

UZASADNIENIE

Niektórzy pracodawcy premiują swoich pracowników, uprawniając ich do nabycia swoich udziałów lub akcji nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie. Akcje te lub udziały spółka/pracodawca emituje albo nabywa właśnie z zamiarem zbycia pracownikom. Powstaje pytanie, czy takie nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenie na rzecz pracownika nie powinno być opodatkowane jak każde inne świadczenie pracownicze w momencie jego dokonania, czyli w chwili zbycia tych akcji pracownikom.

Na podstawie art. 24 ust. 11 updof nadwyżka pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji. Tak samo należy postąpić w odniesieniu do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji.

Zatem w przypadku gdy nabycie akcji przez pracowników spełnia warunki określone w art. 24 ust. 11 updof, nie ustala się dochodu przy objęciu akcji przez pracowników. Opodatkowaniu podlega natomiast dochód uzyskany ze zbycia takich akcji.

WARTO ZAPAMIĘTAĆ

Nadwyżka w postaci różnicy pomiędzy wartością rynkową a wydatkami na objęcie akcji nabywanych przez pracowników na warunkach określonych w art. 24 ust. 11 updof nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia akcji, lecz dopiero w momencie ich zbycia.

Zasada ta nie obowiązuje jednak w przypadku przekazania pracownikom, nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, przez spółkę swoich udziałów albo akcji, jeżeli program motywacyjno-premiowy nie powstał na podstawie uchwały walnego zgromadzenia wspólników, a oferowane pracownikom akcje nie są akcjami nowej emisji. W takim przypadku różnica między wartością przekazanych udziałów a odpłatnością ponoszoną przez pracownika jest dla niego przychodem ze stosunku pracy.

Na takim stanowisku stoi również Ministerstwo Finansów (patrz odpowiedź Ministerstwa Finansów z 9 października 2007 r. nr MB8-0553-86/07/850/ na pytania Redakcji Interpretacji Podatkowych - www.interpretacje-podatkowe.pl).

Przykład

Spółka nabyła na rynku pewną liczbę akcji własnych po cenie 15 zł za sztukę. Następnie akcje te zaoferowano uprawnionym pracownikom po cenie nominalnej 5 zł za sztukę. Różnica, jaka powstała pomiędzy ceną nabycia a ceną sprzedaży, została pokryta przez Spółkę C. z kapitału rezerwowego, który został utworzony na ten cel uchwałą zgromadzenia akcjonariuszy.

W tym przypadku nie mamy do czynienia z akcjami nowej emisji, więc częściowo odpłatne świadczenie stanowi przychód pracowników ze stosunku pracy. Wartość tego przychodu należy określić według zasad określonych w art. 11 ust. 2b updof, czyli jako różnicę pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w art. 11 ust. 2 updof (wartość rynkowa), a odpłatnością ponoszoną przez podatnika.

W naszym przykładzie będzie to 15 - 5 = 10 zł/akcję - o ile cena 15 zł za akcję nadal będzie ceną rynkową w momencie zbywania akcji pracownikom.

Jednak trzeba zaznaczyć, że jeżeli pracownik następnie zbędzie akcje nabyte po 5 zł, to swój dochód ze zbycia tych akcji będzie mógł pomniejszyć o koszt w wysokości 15 zł.

Zgodnie bowiem z art. 22 ust. 1d updof w przypadku odpłatnego zbycia nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie nabytych rzeczy lub praw, a także innych nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie nabytych świadczeń, w związku z którymi (stosownie do art. 11 ust. 2-2b updof) określony został przychód - kosztem uzyskania przychodu z ich odpłatnego zbycia będzie wartość przychodu określonego w art. 11 ust. 2 i 2a albo wartość przychodu określonego w art. 11 ust. 2b updof powiększona o wydatki na nabycie częściowo odpłatnych rzeczy lub praw albo innych świadczeń.

Warto jednak zauważyć, że w tej kwestii można się spotkać z różnymi argumentacjami organów podatkowych. Przykładowo Naczelnik Urzędu Skarbowego Warszawa-Ursynów w piśmie z 16 marca 2007 r. (nr 1438/DF-1/415-239a/389/06/07/AG) stwierdził, iż:

Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich otrzymania. Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, iż generują dochód w przyszłości; w postaci dywidendy czy też - w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy ceną nabycia a ceną rynkową. Zatem otrzymanie bezpłatnie dodatkowych akcji zagranicznej spółki, w wyniku realizacji praw wynikających z uczestnictwa w programie motywacyjnym dla pracowników międzynarodowej grupy kapitałowej, nie spowoduje uzyskania przez podatnika przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, w momencie ich nabycia, zgodnie z art. 11 ust. 1 ww. ustawy.

(...) przychód z tytułu udzielonej przy nabyciu akcji bonifikaty (bezpłatne objecie) powstanie dopiero w momencie sprzedaży tych akcji. W przypadku odpłatnego zbycia akcji nabytych przez pracowników spółki zależnej dochód podlegający opodatkowaniu - w porównaniu do akcjonariuszy, którzy dokonali zakupu akcji - ulegnie zwiększeniu o wartość świadczenia spółki zagranicznej, co w konsekwencji skutkować będzie zwiększeniem obciążeń podatkowych z tytułu odpłatnego zbycia akcji. Powyższe stanowisko potwierdza zapis art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowi, iż nie uważa się za koszty uzyskania przychodu wydatków na objęcie lub nabycie m.in. udziałów (akcji) w spółce mającej osobowość prawną oraz innych papierów wartościowych. Wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji). Przychód z tego tytułu należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych (opodatkowany na zasadach określonych w art. 30b ww. ustawy). Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ww. ustawy za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych. Użyte w tym przepisie pojęcie 'należny' oznacza, iż przychód powstanie niezależnie od momentu otrzymania środków pieniężnych przez podatnika. Natomiast kosztem uzyskania przychodu w momencie sprzedaży akcji, nieodpłatnie przyznanych przez zagraniczną spółkę, zgodnie z cytowanym art. 23 ust. 1 pkt 38 ww. ustawy, będą faktycznie poniesione przez podatniczkę wydatki na nabycie (objęcie) zbywanych akcji.

Jak więc widać, powyższa interpretacja, mimo iż wydaje się co do zasady zbieżna ze stanowiskiem MF, nie zawiera powołania się na art. 24 ust. 11 updof, jak uczyniło to Ministerstwo. Należy to uznać za błąd, podobnie jak nieprawidłowe jest niedokonanie oceny, czy w tym przypadku chodzi o akcje nowej emisji i czy program pracowniczy znajduje swoje umocowanie prawne w uchwale zgromadzenia akcjonariuszy - co przecież mogłoby zmienić konkluzję interpretacji.

• art. 11 ust. 2b, art. 22 ust. 1d, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 24 ust. 11 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 192, poz. 1378

Paweł Huczko

redaktor