Jakie są skutki podatkowe umorzenia pożyczki z ZFŚS byłemu pracownikowi

RADA

Pożyczki udzielone ze środków ZFŚS nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Nie oznacza to jednak powstania straty dla podatnika, ponieważ środki, z których zostały udzielone pożyczki, zostały już wcześniej zaliczone do kosztów uzyskania przychodów jako odpisy na ZFŚS.

Umorzenie pożyczki z ZFŚS powoduje po stronie pożyczkobiorcy powstanie przychodu, który podlega opodatkowaniu. Płatnik nie ma obowiązku poboru podatku. Ma jednak obowiązek wystawić PIT-8C. Przychód ten były pracownik rozliczy w zeznaniu rocznym.

UZASADNIENIE

Pytanie Czytelnika dotyczy dwóch kwestii: zaliczenia niespłaconej pożyczki w koszty pracodawcy i tego, czy jej utrata (umorzenie) stanowi dla byłego pracownika przychód opodatkowany pdof. Omawiamy kolejno te kwestie.

Koszt u pożyczkodawcy (pracodawcy)

Pożyczki udzielone ze środków ZFŚS nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Do kosztów uzyskania przychodów zaliczamy bowiem wpłaty dokonane na wyodrębniony rachunek zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (art. 23 ust. 1 pkt 7 updof). W konsekwencji wszelki rozchód tych środków nie może być już zaliczany do kosztów, ponieważ oznaczałoby to ponowne zaliczenie do kosztów tych samych wartości. Dotyczy to również pożyczek, zarówno udzielonych, jak i później utraconych na skutek niewypłacalności pożyczkobiorcy. W praktyce oznacza to jednak, że środki wykorzystane do udzielenia pożyczek, w tym ich utrata, zostały już wcześniej zaliczone do kosztów podatkowych w ramach odpisów na ZFŚS. Powstałe później trudności z wyegzekwowaniem spłat pożyczek nie powodują konieczności korekty tych kosztów.

Przychód u pożyczkobiorcy (pracownika)

Sam fakt niespłacenia pożyczki nie powoduje powstania przychodu po stronie pożyczkobiorcy. Podmiot, który udzielił pożyczki, może wszelkimi prawnie dopuszczalnymi sposobami dążyć do wyegzekwowania pożyczonych środków. Dopiero decyzja o zwolnieniu z długu, umorzeniu pożyczki oznacza powstanie przychodu. Wtedy bowiem definitywnie pożyczkodawca zrzeka się swoich roszczeń, a pożyczkobiorca odnosi korzyść.

Jeżeli ściągalność pożyczki stała się niemożliwa, zakład pracy - dysponent środków zgromadzonych na rachunku ZFŚS - może podjąć decyzję o umorzeniu pożyczki. Taka decyzja nie wywoła żadnych skutków w sferze kosztów uzyskania przychodów, ponieważ, jak wspomniano, wszystkie środki zgromadzone na rachunku ZFŚS, niezależnie od sposobu ich wykorzystania, zgodnie z przepisami i regulaminem ZFŚS zostały już zaliczone do kosztów. Jednak dla pożyczkobiorcy, który zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu pożyczki, wartość umorzonej pożyczki będzie stanowiła przychód.

W związku z tym, że pożyczka została udzielona pracownikowi, jej umorzenie powinno spowodować powstanie przychodu ze źródła - stosunek pracy. Jednak w opisanej sytuacji podmiot dokonujący umorzenia nie jest już pracodawcą dla pożyczkobiorcy, ponieważ stosunek pracy już ustał. Fakt umorzenia pożyczki nie ma związku z umową o pracę, ponieważ ta już nie łączy stron, ale z umową pożyczki, która trwa mimo zakończenia stosunku pracy. Obie strony w momencie umorzenia pożyczki nie występują wobec siebie w roli pracodawca - pracownik, tylko w roli pożyczkodawca - pożyczkobiorca. Jest to stosunek cywilnoprawny.

Finansowe konsekwencje rozwiązania tego stosunku powinny być rozpatrywane w oderwaniu od rozwiązanej wcześniej umowy o pracę. Wobec tego przychód, który wystąpi po stronie pożyczkobiorcy z racji umorzenia pożyczki, powinien zostać zaliczony do przychodów z innych źródeł, a nie do przychodów ze stosunku pracy. Inaczej byłoby w sytuacji, gdyby pożyczka została umorzona w trakcie trwania stosunku pracy. Wówczas umorzona pożyczka stanowiłaby przychód ze stosunku pracy.

Przyjęcie takiego rozwiązania jest również praktyczne, ponieważ podmiot dokonujący umorzenia, stwierdzający powstanie przychodu (czyli były pracodawca), nie jest w stanie obecnie pobrać zaliczki na podatek od tego przychodu. Nie dokonuje wypłaty żadnych świadczeń na rzecz byłego pracownika, nie ma z nim kontaktu i informacji o nim, co uniemożliwia pobranie od niego zaliczki na podatek.

Wobec powyższego w dacie umorzenia pożyczki należy stwierdzić powstanie przychodu i wykazać go w informacji rocznej PIT-8C za rok, w którym dokonano umorzenia. Informację tę należy przesłać do końca lutego następnego roku podatkowego do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania podatnika (pożyczkobiorcy) urzędu skarbowego oraz do samego podatnika (byłego pracownika). W ten sposób urząd skarbowy zostanie powiadomiony o zaistnieniu przychodu podlegającego opodatkowaniu, a podatnik będzie musiał go wykazać w zeznaniu rocznym i opodatkować.

• art. 20, art. 23 ust. 1 pkt 7, 27, 40 i 42, art. 42a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 225, poz. 1673

Joanna Krawczyk

doradca podatkowy,

właścicielka kancelarii podatkowej w Poznaniu