PCC od pożyczki – kiedy nie trzeba płacić podatku

• PCC od umowy pożyczki
• Które pożyczki są zwolnione z podatku PCC?
• Pożyczki podatników VAT a PCC

PCC od umowy pożyczki

Umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (czyli nie dotyczy to np. pożyczenia samochodu) jest objęta PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: "ustawa o PCC").

Obowiązek podatkowy ciąży tu na biorącym pożyczkę.

Obowiązek powstaje tu (zob. art. 3 ust. 1 pkt 1, 1a, 4 ustawy o PCC) :
- z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (czyli zawarcia /nawet ustnie/ umowy pożyczki) albo
- z chwilą każdorazowej wypłaty środków pieniężnych, jeżeli umowa pożyczki określa, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy albo
- z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej (tu pożyczki) – jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym na fakt jej dokonania.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC od umowy pożyczki płaci się podatek w wysokości 0,5% podstawy opodatkowania.

Podstawę opodatkowania stanowi w przypadku umowy pożyczki kwota lub wartość pożyczki. Natomiast w przypadku, gdy umowa pożyczki stanowi, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy – podstawę opodatkowania stanowi kwota każdorazowej wypłaty środków pieniężnych (zob. art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o PCC).

Ale stawka PCC wynosi 20 %, jeżeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki (albo zmiany tej umowy), a należny podatek od tej czynności nie został wcześniej zapłacony.

Podobnie sankcyjna stawka 20% PCC dotyczy biorącego pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC, powołującego się na fakt zawarcia umowy pożyczki, który nie spełnił uprawniającego do zwolnienia warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, czy jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Umowa pożyczki – forma, treść, przepisy

Kiedy powstaje obowiązek zapłaty PCC przy umowie pożyczki

Które pożyczki są zwolnione z podatku PCC?

W ww. art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC uregulowano zwolnienie z podatku pożyczek pieniężnych w gronie najbliższej rodziny.

Z tego zwolnienia korzystają pożyczki  udzielane w formie pieniężnej (bez względu na kwotę) na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC-3) właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,
- udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Chodzi tu więc o pożyczki od małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki prawnuki …), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie …), pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy.

Warto też wskazać, że jako rodziców ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.  Natomiast od 27 października 2020 r. jako zstępnych ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), a za wstępnych także odpowiednio osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Aby skorzystać z tego zwolnienia trzeba więc m.in. złożyć w ciągu 14 dni od otrzymania pożyczki deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych na formularzu PCC-3. Pożyczkobiorca korzystający z całkowitego zwolnienia z podatku w poz. 31 formularza (podstawa opodatkowania) powinien wpisać kwotę udzielonej pożyczki. Natomiast w poz. 33 (kwota obliczonego podatku) wpisać trzeba 0.

Trzeba też załączyć dokumentację (np. wydruki z historii konta bankowego lub skok albo odcinek przekazu pocztowego), potwierdzającą otrzymanie pożyczki na rachunek bankowy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Zwolnione z PCC są także umowy pożyczki zawarte między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu (9637 zł) – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn (art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o PCC).

Do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn są zaliczeni: małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, zięciowie, synowe, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie (art. 14 ust. 3 pkt 1) ustawy o podatku od spadków i darowizn).

A kwota niepodlegająca opodatkowaniu, o której tu mowa, to 9637,- zł (art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Zatem umowy pożyczki do kwoty 9637,- zł zawierane pomiędzy ww. osobami z I grupy podatkowej są zwolnione z PCC, bez konieczności dokonywania żadnych dodatkowych czynności.

Tak więc:
- teściowie, zięciowie i synowe są zwolnieni z PCC od pożyczek tylko do wysokości ww. limitu (ale bez żadnych podatkowych formalności) a
- reszta osób z I grupy (jako, że tworzy grupę „0” z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) jest zwolniona z PCC od pożyczek bezlimitowo ale musi dopełnić warunku złożenia deklaracji PCC-3 i otrzymania pieniędzy w określony wyżej sposób.

Czy pożyczki w rodzinie podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

Z PCC są zwolnione ponadto pożyczki udzielane:

- przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,

- na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, zaliczone do "zerowej" i I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn, jeżeli kwota lub wartość pożyczki nie przekracza 1000 zł,

- z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

- z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,

- przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.

Pożyczki podatników VAT a PCC

Warto też wiedzieć, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych – nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany:

a) w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług,

b) jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności, z wyjątkiem:

- umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,
- umów sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.

Zatem czynności cywilnoprawne opodatkowane VAT (nawet jeżeli strona tej czynności jest zwolniona z VAT z tytułu dokonania tej czynności) są, co do zasady, wyłączone z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Jak argumentują organy podatkowe: W przypadku umów pożyczki o wyłączeniu, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy posiadają status podatnika podatku od towarów i usług. Podstawę do ww. wyłączenia może stanowić m.in. fakt, że jedna ze stron z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest zwolniona z podatku od towarów i usług. (...) w pierwszej kolejności ustalenia wymaga kwestia czy transakcja ta podlega regulacjom ustawy o podatku od towarów i usług, bowiem ocena ta ma zasadnicze znaczenie dla ewentualnego objęcia jej podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Objęcie tej czynności regulacjami w zakresie ustawy o podatku od towarów i usług skutkuje wyłączeniem obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. (zob. interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20 kwietnia 2021 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4014.37.2021.3.PB).

A trzeba wiedzieć, że na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, zwolnione są od tego podatku usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.

Zdaniem Dyrektora KIS (zob. interpretacja indywidualna z 29 stycznia 2021 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.986.2020.2.KO) udzielenie przez podatnika VAT (spółka będąca osobą prawną i podatnikiem VAT) pożyczki innemu przedsiębiorcy spełnia przesłanki uznania tej czynności za podlegającą opodatkowaniu VAT, niezależnie od częstotliwości i celu czy statusu nabywcy. Udzielanie pożyczki przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w związku z jej prowadzeniem, można identyfikować i zaliczać do zawodowej płaszczyzny jednostki, a więc uznać za rodzące obowiązki w podatku od towarów i usług. Udzielenie pożyczki stanowi świadczenie polegające na udostępnieniu kapitału na wskazany w umowie okres czasu.

Zatem udzielenie przez podatnika VAT oprocentowanej pożyczki, stanowi odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i podlega  (co do zasady) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Jednak na mocy ww. art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT udzielanie pożyczek jest zwolnione z VAT, a w konsekwencji podatnicy VAT udzielający pożyczek (nawet incydentalnie) nie płacą także PCC.

Paweł Huczko

Polecamy: Podatek od spadków i darowizn

Polecamy: Postępowanie podatkowe