PCC od pożyczki – kiedy nie trzeba płacić podatku

PCC od umowy pożyczki

Umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku (czyli nie dotyczy to np. pożyczenia samochodu) jest objęta PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (dalej: "ustawa o PCC").

Obowiązek podatkowy ciąży tu na biorącym pożyczkę.

Obowiązek powstaje tu (zob. art. 3 ust. 1 pkt 1, 1a, 4 ustawy o PCC) :
- z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej (czyli zawarcia /nawet ustnie/ umowy pożyczki) albo
- z chwilą każdorazowej wypłaty środków pieniężnych, jeżeli umowa pożyczki określa, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy albo
- z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej (tu pożyczki) – jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym na fakt jej dokonania.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC od umowy pożyczki płaci się podatek w wysokości 0,5% podstawy opodatkowania.

Podstawę opodatkowania stanowi w przypadku umowy pożyczki kwota lub wartość pożyczki. Natomiast w przypadku, gdy umowa pożyczki stanowi, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy – podstawę opodatkowania stanowi kwota każdorazowej wypłaty środków pieniężnych (zob. art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o PCC).

Ale stawka PCC wynosi 20 %, jeżeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki (albo zmiany tej umowy), a należny podatek od tej czynności nie został wcześniej zapłacony.

Podobnie sankcyjna stawka 20% PCC dotyczy biorącego pożyczkę, o którym mowa w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC, powołującego się na fakt zawarcia umowy pożyczki, który nie spełnił uprawniającego do zwolnienia warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy, czy jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Umowa pożyczki – forma, treść, przepisy

Kiedy powstaje obowiązek zapłaty PCC przy umowie pożyczki

Które pożyczki są zwolnione z podatku PCC?

W ww. art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC uregulowano zwolnienie z podatku pożyczek pieniężnych w gronie najbliższej rodziny.

Z tego zwolnienia korzystają pożyczki  udzielane w formie pieniężnej (bez względu na kwotę) na podstawie umowy zawartej między osobami, o których mowa w art. 4a ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w wysokości przekraczającej kwotę, określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pod warunkiem:
- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC-3) właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności,
- udokumentowania otrzymania przez biorącego pożyczkę pieniędzy na rachunek bankowy, albo jego rachunek prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym.

Chodzi tu więc o pożyczki od małżonka, zstępnych (dzieci, wnuki prawnuki …), wstępnych (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie …), pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy.

Warto też wskazać, że jako rodziców ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również przysposabiających, a za zstępnych także przysposobionych i ich zstępnych.  Natomiast od 27 października 2020 r. jako zstępnych ustawa o podatku od spadków i darowizn traktuje również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), a za wstępnych także odpowiednio osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Aby skorzystać z tego zwolnienia trzeba więc m.in. złożyć w ciągu 14 dni od otrzymania pożyczki deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych na formularzu PCC-3. Pożyczkobiorca korzystający z całkowitego zwolnienia z podatku w poz. 31 formularza (podstawa opodatkowania) powinien wpisać kwotę udzielonej pożyczki. Natomiast w poz. 33 (kwota obliczonego podatku) wpisać trzeba 0.

Trzeba też załączyć dokumentację (np. wydruki z historii konta bankowego lub skok albo odcinek przekazu pocztowego), potwierdzającą otrzymanie pożyczki na rachunek bankowy, rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub przekazem pocztowym.

Zwolnione z PCC są także umowy pożyczki zawarte między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu (9637 zł) – na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn (art. 9 pkt 10 lit. c ustawy o PCC).

Do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn są zaliczeni: małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, zięciowie, synowe, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie (art. 14 ust. 3 pkt 1) ustawy o podatku od spadków i darowizn).

A kwota niepodlegająca opodatkowaniu, o której tu mowa, to 9637,- zł (art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Zatem umowy pożyczki do kwoty 9637,- zł zawierane pomiędzy ww. osobami z I grupy podatkowej są zwolnione z PCC, bez konieczności dokonywania żadnych dodatkowych czynności.

Tak więc:
- teściowie, zięciowie i synowe są zwolnieni z PCC od pożyczek tylko do wysokości ww. limitu (ale bez żadnych podatkowych formalności) a
- reszta osób z I grupy (jako, że tworzy grupę „0” z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn) jest zwolniona z PCC od pożyczek bezlimitowo ale musi dopełnić warunku złożenia deklaracji PCC-3 i otrzymania pieniędzy w określony wyżej sposób.

Czy pożyczki w rodzinie podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych?

Z PCC są zwolnione ponadto pożyczki udzielane:

- przez przedsiębiorców niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek,

- na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby, zaliczone do "zerowej" i I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn, jeżeli kwota lub wartość pożyczki nie przekracza 1000 zł,

- z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

- z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych,

- przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej.

Pożyczki podatników VAT a PCC

Warto też wiedzieć, że zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych – nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany:

a) w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług,

b) jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności, z wyjątkiem:

- umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,
- umów sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.

Zatem czynności cywilnoprawne opodatkowane VAT (nawet jeżeli strona tej czynności jest zwolniona z VAT z tytułu dokonania tej czynności) są, co do zasady, wyłączone z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Jak argumentują organy podatkowe: W przypadku umów pożyczki o wyłączeniu, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych nie decyduje okoliczność, że strony tej umowy posiadają status podatnika podatku od towarów i usług. Podstawę do ww. wyłączenia może stanowić m.in. fakt, że jedna ze stron z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest zwolniona z podatku od towarów i usług. (...) w pierwszej kolejności ustalenia wymaga kwestia czy transakcja ta podlega regulacjom ustawy o podatku od towarów i usług, bowiem ocena ta ma zasadnicze znaczenie dla ewentualnego objęcia jej podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Objęcie tej czynności regulacjami w zakresie ustawy o podatku od towarów i usług skutkuje wyłączeniem obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 2 pkt 4 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. (zob. interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 20 kwietnia 2021 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4014.37.2021.3.PB).

A trzeba wiedzieć, że na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, zwolnione są od tego podatku usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę.

Zdaniem Dyrektora KIS (zob. interpretacja indywidualna z 29 stycznia 2021 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.986.2020.2.KO) udzielenie przez podatnika VAT (spółka będąca osobą prawną i podatnikiem VAT) pożyczki innemu przedsiębiorcy spełnia przesłanki uznania tej czynności za podlegającą opodatkowaniu VAT, niezależnie od częstotliwości i celu czy statusu nabywcy. Udzielanie pożyczki przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą, w związku z jej prowadzeniem, można identyfikować i zaliczać do zawodowej płaszczyzny jednostki, a więc uznać za rodzące obowiązki w podatku od towarów i usług. Udzielenie pożyczki stanowi świadczenie polegające na udostępnieniu kapitału na wskazany w umowie okres czasu.

Zatem udzielenie przez podatnika VAT oprocentowanej pożyczki, stanowi odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o VAT i podlega  (co do zasady) opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Jednak na mocy ww. art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT udzielanie pożyczek jest zwolnione z VAT, a w konsekwencji podatnicy VAT udzielający pożyczek (nawet incydentalnie) nie płacą także PCC.

Paweł Huczko

Polecamy: Podatek od spadków i darowizn

Polecamy: Postępowanie podatkowe