Jak ustalić termin odliczenia VAT

Dodatkowy warunek odliczenia VAT

Jak wynika z art. 86 ust. 12 ustawy, powyższe zasady mają zastosowanie, gdy podatnik otrzyma faktury z tytułu nabycia towarów i usług, określonych w art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a), przed nabyciem prawa do rozporządzenia towarem jak właściciel albo przed wykonaniem usługi. Dlatego gdy podatnik w miesiącu otrzymania faktury lub następnym nie ma prawa do rozporządzania towarem jak właściciel lub gdy nie wykonano usługi, jest uprawniony odliczyć VAT w miesiącu, w którym to prawo nabędzie. W poprzednim stanie prawnym ustawodawca posługiwał się sformułowaniem: „Obniżenie kwoty podatku należnego nie może nastąpić jednak wcześniej niż w miesiącu otrzymania przez nabywcę towaru lub wykonania usługi albo otrzymania faktury potwierdzającej dokonanie przedpłaty (zaliczki, zadatku, raty) podlegającej opodatkowaniu”. Obecnie natomiast wyraźnie stwierdza, że prawo to powstaje z chwilą nabycia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Potwierdza to także art. 86 ust. 13 ustawy, który stanowi, że jeśli podatnik nie odliczył w terminie nabycia prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (traktując ten termin jako dodatkowy obok terminu otrzymania faktury), może dokonać korekty. W tych sytuacjach prawo do obniżenia kwoty podatku należnego powstaje dopiero z chwilą nabycia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel lub z chwilą wykonania usługi.

Należy podkreślić, iż art. 86 ust. 12 ustawy nie dotyczy przypadków, gdy faktura dokumentuje czynności, w stosunku do których obowiązek podatkowy powstał zgodnie z art. 19 ust. 13 pkt 1, 2, 4, 7, 9-11 ustawy o VAT. Wyjątek ten generalnie dotyczy usług, przy świadczeniu których obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty lub z upływem terminu płatności. Są to następujące czynności:

• dostawa energii elektrycznej i cieplnej, gazu przewodowego, usługi telekomunikacyjne i radiokomunikacyjne, usługi w zakresie rozprowadzania wody, usługi w zakresie gospodarki ściekami oraz wywozu i unieszkodliwiania odpadów, usługi sanitarne i pokrewne;

• usługi transportu osób i ładunków kolejami, taborem samochodowym, statkami pełnomorskimi, środkami transportu żeglugi śródlądowej i przybrzeżnej, promami, samolotami i śmigłowcami, spedycyjnych i przeładunkowych, w portach morskich i handlowych, budowlanych lub budowlano-montażowych;

• usługi najmu, dzierżawy, leasingu lub usługi o podobnym charakterze, a także usługi ochrony osób oraz usługi ochrony, dozoru i przechowywania mienia, usługi w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego oraz usługi stałej obsługi prawnej i biurowej;

• usługi komunikacji miejskiej;

• sprzedaży praw lub udzielania licencji i sublicencji, przeniesienia lub cesji praw autorskich, patentów, praw do znaków fabrycznych, handlowych, oddania do używania wspólnego znaku towarowego albo wspólnego znaku towarowego gwarancyjnego, albo innych pokrewnych praw;

• ustanowienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego lub ustanowienie na rzecz członka spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, lub ustanowienie na rzecz członka odrębnej własności lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, lub przeniesienie własności lokalu w rozumieniu przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych;

• przeniesienie na rzecz członka spółdzielni mieszkaniowej własności domu jednorodzinnego w rozumieniu przepisów o spółdzielniach mieszkaniowych;

• wykonywanie na rzecz członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, członków spółdzielni będących właścicielami lokali lub na rzecz właścicieli lokali niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty, zgodnie z art. 4 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 oraz Dz.U. z 2004 r. Nr 19, poz. 177).

Gramatyczna wykładnia zawartego w art. 86 ust. 12 ustawy wyłączenia nie budzi wątpliwości. Wyrażenie „powstał” jest jednoznaczne i wskazuje na to, że wyłączenie jest skuteczne jedynie w przypadku zaistnienia obowiązku podatkowego z tytułu ww. czynności. W przeciwnym razie otrzymanie faktury dokumentującej daną transakcję przed powstaniem obowiązku podatkowego u jej wystawcy nie powinno rodzić prawa do odliczenia podatku naliczonego z tej faktury aż do momentu, w którym u dostawcy (świadczącego usługę) powstanie obowiązek z tytułu tej transakcji.

W art. 86 ust. 12 ustawodawca, choć nie wprost, to jednak pośrednio zawarł podstawową zasadę obowiązującą w dyrektywie UE, iż prawo do odliczenia podatku naliczonego przez nabywcę jest związane z powstaniem u dostawcy (świadczącego usługę) obowiązku podatkowego i rozliczeniem podatku należnego z tytułu danej czynności. Prawo do odliczenia powstaje w tym momencie, kiedy usługodawca jest zobowiązany do naliczenia podatku należnego.

Powyższe usługi są jedynym rodzajem czynności, w stosunku do których fakturę można wystawić 30 dni przed powstaniem obowiązku podatkowego. Z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że z faktury wystawionej 30 dni przed powstaniem obowiązku podatkowego nie możemy odliczyć VAT. Jednak organy podatkowe są liberalne w tym względzie. Uznają, że prawo do odliczenia przysługuje.

W piśmie z 15 lutego 2006 r. Urzędu Skarbowego w Legionowie nr 1409/PP/005/9/06/MP czytamy: „Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony powstaje w rozliczeniu za okres, w którym Podatnik otrzymał fakturę, lub za okres następny. Podkreślić należy, że do usług budowlanych nie mają zastosowania uregulowania szczegółowe, dotyczące momentu powstania prawa do odliczenia podatku naliczonego. Mając na uwadze przedstawione powyżej przepisy prawa, uznać należy, iż w odniesieniu do nabywanych przez Podatnika usług budowlanych prawo do odliczenia podatku naliczonego powstaje w rozliczeniu za miesiąc, w którym podatnik otrzymał od kontrahenta faktury dokumentujące wykonanie tych usług, lub w miesiącu następnym”.