Ulga na złe długi w VAT w 2024 r. Czy może z niej skorzystać podatnik stosujący metodę kasową?

Czy podatnik rozliczający VAT metodą kasową może skorzystać z ulgi na złe długi

Przepisy VAT pozwalają podatnikom skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju w przypadku wierzytelności, których nieściągalność została uprawdopodobniona (art. 89a ust. 1 ustawy o VAT). Jest to tzw. ulga na złe długi.

Tabela. Warunki korzystania z ulgi na złe długi

Nie ma przepisu wyłączającego możliwość korzystania z ulgi na złe długi przez małych podatników rozliczających VAT metodą kasową. Zauważyć jednak należy, że korzystanie z ulgi na złe długi polega na korygowaniu podstawy opodatkowania oraz podatku należnego. Jednocześnie w przypadku podatników korzystających z rozliczania VAT metodą kasową obowiązek podatkowy w odniesieniu do dokonywanych przez nich dostaw towarów i świadczenia usług powstaje w szczególny sposób i jest powiązany z otrzymaniem płatności, co ma wpływ na prawo do korzystania z ulgi na złe długi.

Rozliczenie VAT metodą kasową, gdy kupujący jest podatnikiem VAT czynnym 

W przypadku sprzedaży na rzecz podatników zarejestrowanych jako podatnicy VAT czynni podstawa opodatkowania oraz podatek należny są przez małych podatników rozliczających VAT metodą kasową rozpoznawane dopiero z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty. W zakresie tym u podatników nie powstaje zatem podstawa opodatkowania oraz podatek należny, który mógłby zostać skorygowany w ramach ulgi na złe długi. Ich wystąpienie na skutek otrzymania zapłaty lub jej części wiąże się z uregulowaniem należności, co wyłącza możliwość skorzystania z ulgi na złe długi. Podatnik nie rozlicza VAT, dopóki klient będący podatnikiem VAT czynnym nie opłaci faktury.

Rozliczenie VAT metodą kasową, gdy kupujący nie jest podatnikiem VAT czynnym 

W przypadku sprzedaży na rzecz podmiotów niezarejestrowanych jako podatnicy VAT czynni obowiązek podatkowy przy stosowaniu metody kasowej również jest ustalany z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, ale w tym przypadku wyznaczono termin graniczny. VAT nie może być rozliczony później niż 180 dnia, licząc od dnia wydania towaru lub wykonania usługi. 

Termin dokonania korekty w ramach ulgi na złe długi

Powstaje pytanie, kiedy można skorzystać z ulgi na złe długi, gdy VAT jest rozliczany w terminie 180 dni od upływu terminu płatności. Z przepisu art. 89a ust. 1a ustawy o VAT wynika bowiem, że podatnicy nie mają swobody wyboru JPK_V7, za który mogą skorzystać z ulgi na złe długi. Skorzystanie z korekty w ramach tej ulgi jest możliwe wyłącznie w ramach JPK_V7 składanego za okres rozliczeniowy, w którym nieściągalność wierzytelności uznaje się za uprawdopodobnioną. Oznacza to, że korekta powinna być dokonana za okres rozliczeniowy, w którym upłynął 90 dzień, licząc od dnia upływu terminu płatności wierzytelności określonego w umowie lub na fakturze. 

Po złożeniu tej deklaracji korzystanie z ulgi na złe długi wymaga jej korekty (zob. przykładowo pismo Ministerstwa Finansów z 12 listopada 2013 r., sygn. PT8/033/187/448/AMT/13/RD-117081, stanowiące zmianę interpretacji indywidualnej).

Nie ma przepisu wyłączającego możliwość korzystania z ulgi na złe długi w drodze korekty deklaracji za okres wcześniejszy niż okres powstania obowiązku podatkowego. W związku z tym, w ocenie autora, korzystanie w taki sposób z ulgi na złe długi jest postępowaniem dopuszczalnym. Oznacza to, że dopuszczalne jest korzystanie przez małych podatników rozliczających VAT metodę kasową z ulgi na złe długi w JPK_V7 za okres wcześniejszy niż okres powstania obowiązku podatkowego, pod warunkiem wykazania podstawy opodatkowania i kwoty podatku należnego w deklaracji za okres rozliczeniowy powstania obowiązku podatkowego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby bowiem do niedopuszczalnego wniosku, że mali podatnicy rozliczający VAT metodą kasową de facto nie mają w omawianych przypadkach możliwości korzystania z ulgi na złe długi.

Warunki korzystania z ulgi, gdy nabywca nie jest podatnikiem VAT czynnym

Przypomnieć przy tym należy, że korzystanie z ulgi na złe długi w stosunku do wierzytelności wobec innych podmiotów niż zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni wymaga spełnienia dodatkowego warunku. Z art. 89a ust. 2a ustawy o VAT wynika, że w takich przypadkach konieczne jest, aby:

1. wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego lub
2. wierzytelność została wpisana do rejestru długów prowadzonego na poziomie krajowym, lub
3. wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką na podstawie odrębnych przepisów.

Podsumowując, mali podatnicy rozliczający VAT metodą kasową mogą korzystać z ulgi na złe długi. Jednak:

• możliwość ta dotyczy nieopłaconej sprzedaży na rzecz podmiotów niebędących czynnymi podatnikami VAT,
• korzystanie z ulgi na złe długi przez takich podatników jest możliwe, jeśli nie otrzymali oni zapłaty przez 180 dni, licząc od dnia upływu terminu płatności wierzytelności określonego w umowie lub na fakturze,
• korzystanie z ulgi na złe długi przez takich podatników wymaga spełnienia (poza warunkami wynikającymi z art. 89a ust. 2 ustawy o VAT) dodatkowych warunków określonych przepisami art. 89a ust. 2a ustawy o VAT),
• korzystanie z ulgi na złe długi przez małych podatników rozliczających VAT metodą kasową wymaga najczęściej korygowania plików JPK_VAT za okresy rozliczeniowe, w których upłynęło 90 dni od dnia upływu terminu płatności nieuregulowanej wierzytelności.

Tomasz Krywan, doradca podatkowy