Kto płaci VAT przy świadczeniu pomocy prawnej z urzędu?

W rozpatrywanej sprawie spór pomiędzy Stronami dotyczył kwestii, kto jest podatnikiem z tytułu pomocy prawnej świadczonej świadczonej z urzędu : spółka osobowa, czy też radca prawny.

Składając wniosek o wydanie interpretacji Radca prawny wskazał, że wykonuje swój zawód jako wspólnik w spółce osobowej - Kancelarii. Nie prowadzi samodzielnej działalności gospodarczej i nie posiada statusu podatnika podatku VAT. Umowa spółki zobowiązuje prawników, do świadczenia pomocy prawnej oraz wszelkich innych usług doradczych wyłącznie w spółce.

Jednocześnie wskazał, że w ramach obowiązków zawodowych nałożonych przepisami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych może być wyznaczony do świadczenia pomocy prawnej jako pełnomocnik z urzędu w postępowaniach przed sądami oraz innymi organami władzy publicznej, które będą wypłacały mu wynagrodzenie. Ani umowa spółki, ani żadne inne postanowienie umowne nie wyłączają usług pomocy prawnej z urzędu spod zakazu wykonywania działalności poza Kancelarią.

Polecamy: VAT 2011

Zdaniem wnoszącego nie może być on uznany za prowadzącego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT , a tym samym nie jest podatnikiem w rozumieniu art. 15 ust. 1 tej ustawy. Podatnikiem z tytułu usług prawniczych wykonywanych z jego osobistym udziałem jest Kancelaria.

Minister Finansów, stanowisko wnioskodawcy uznał za nieprawidłowe stwierdzając, że świadczenie pomocy prawnej z urzędu stanowi działalność wykonywaną osobiście tym samym radca prawny z tytułu tej działalności jest podatnikiem podatku od towarów i usług w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT.

Nadmienił także, że jako indywidualny podmiot ma obowiązek wystawiania faktury VAT oraz składania deklaracji VAT-7 uwzględniających obrót z tytułu wynagrodzenia za świadczenie usług pomocy prawnej z urzędu.

W wyroku z dnia 23.06.2010r. sygn. III SA/Wa 1762/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zgodził się ze stanowiskiem Ministerstwa podobnie jak NSA, który oddalił skargę kasacyjną. Sądy stwierdziły, że podatnikiem VAT w spornym przypadku jest Kancelaria. Radca prawny ,który prowadzi praktykę w ramach spółki osobowej nie musi płacić VAT od spraw zleconych z urzędu.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Sądy w pierwszej kolejności odniosły się do pojęcia działalności gospodarczej.

Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców, usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych (art.15 ust. 2 ustawy o VAT) .

NSA wskazał że : „Nie można utożsamiać działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy VAT z działalnością gospodarczą, o której mowa w prawie działalności gospodarczej. Nie będzie także na gruncie VAT znajdować zastosowania definicja działalności gospodarczej sformułowana w Ordynacji podatkowej ani tym bardziej zawarta w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podatnikiem może być w zasadzie każdy samodzielny podmiot prawny, niezależnie od jego formy organizacyjno-prawnej. Jest to zatem ujęcie analogiczne do obowiązującego w poprzedniej ustawie z 1993 r. Aktualne zatem pozostają w tym zakresie poglądy orzecznictwa i doktryny, w szczególności te dotyczące podmiotowości na gruncie VAT spółki cywilnej i jej odrębności jako podatnika od poszczególnych wspólników”.

Jak wskazuje w dalszej części uzasadnienia świadczenie przez radcę prawnego usług przypisanych temu zawodowi (art. 4 ust. 1 u.r.p.) jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Tym samym świadczenie usług przez radcę prawnego, w tym w ramach udzielanej pomocy prawnej z urzędu podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, radca prawny wykonuje zawód w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii radcy prawnego oraz w spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej lub komandytowej.

Ustawa określa również przedmiot działalności tych spółek, ograniczając go do świadczenia pomocy prawnej oraz wskazuje podmioty, które mogą być wspólnikami tego rodzaju spółek. Gwarantuje również swobodę wyboru tej formy spośród uznanych za dopuszczalne.

„Osobiste" wykonywanie zawodowych czynności przez radcę prawnego w ocenie NSA nie może przesądzać o jego statusie, jako podatnika. „Świadczenie pomocy prawnej (niezależnie czy z wyboru czy z urzędu), jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. Radca prawny może wykonywać działalność gospodarczą osobiście, może również prowadzić ją spółka. Fakt wyznaczenia konkretnego radcy prawnego na pełnomocnika z urzędu nie czyni z niego automatycznie podmiotu podatku od towarów i usług. Podatnikiem tym jest spółka (art. 15 ust. 1 u.p.t.u.), faktu tego nie zmienia wyznaczenie konkretnego radcy prawnego do świadczenia usługi prawnej z urzędu. W takim przypadku, z przyczyn procesowych, faktycznie usługodawcą będzie wyznaczony radca prawny, a podatnikiem podatku od towarów i usług pozostanie spółka.”

Źródło;
- wyrok WSA z dnia 23.06.2010r. sygn. III SA/Wa 1762/09
- wyrok NSA z dnia 27 01. 2011r. sygn. I FSK 1312/10

Polecamy: Faktura VAT od A do Z