Jakie są najważniejsze zmiany w VAT od 1 kwietnia 2011 r.?

Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw Nr 64, poz. 332 z 28 marca 2011 r.

Mając na uwadze to, iż wprowadza ona szereg zmian, które mogą być istotne dla wielu podmiotów gospodarczych, należy zwrócić uwagę na wyjątkowo krótki okres vacatio legis (tj. okres pomiędzy publikacją aktu prawnego a jego wejściem w życie) zastosowany w odniesieniu do tego aktu prawnego.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. dotyczącej ogłaszania aktów prawnych, co do zasady akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia.

Skrócenie powyższego okresu może zostać dokonane tylko w uzasadnionych przypadkach.

Ustawodawca nie wskazał jednak na okoliczności, które uzasadniały zastosowanie skróconego vacatio legis w analizowanym przypadku.

Warto przyjrzeć się najważniejszym zmianom wprowadzanym przez Ustawę zmieniającą.

Nieodpłatne przekazania

Regulacja ta przewiduje m.in. dostosowanie krajowych przepisów w zakresie podatku VAT dotyczących nieodpłatnego przekazania towarów do przepisów prawa wspólnotowego.

Tym samym, od 1 kwietnia 2011 r. wszelkie dokonywane przez podatnika przekazania towarów należących do jego przedsiębiorstwa bez wynagrodzenia (niezależnie czy są one dokonywane na cele związane z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem), są traktowane jako dostawa towarów podlegająca opodatkowaniu VAT.

Jak dotychczas, warunkiem opodatkowania takich przekazań jest to, iż podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku VAT należnego o kwotę podatku naliczonego od tych czynności, w całości lub w części.

Świadczenie usług

Zmieniona też została definicja odpłatnego świadczenia usług zawarta w art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. Zgodnie z uzasadnieniem do Ustawy zmieniającej, proponowana zmiana miała na celu ściślejsze dostosowanie definicji odpłatnego świadczenia usług do uregulowań tego zagadnienia zawartych w dyrektywie unijnej.

Niemniej jednak, w praktyce zmiana spowodowała poszerzenie katalogu sytuacji, w których podatnik jest zobowiązany do naliczenia podatku VAT należnego w związku z nieodpłatnym świadczeniem usług na sytuacje, w których podatnik nie miał prawa do obniżenia podatku VAT należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami.

VAT 2011 - przewodnik po nowelizacji z 18 marca

Import usług z rajów podatkowych

Z dniem 1 kwietnia 2011 r. uchylony został przepis, który zakazywał odliczania podatku naliczonego w przypadku importu usług, w związku z którymi zapłata należności jest dokonywana bezpośrednio lub pośrednio na rzecz podmiotu mającego miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium lub w kraju zaliczanym do tzw. „rajów podatkowych”.

Jak wskazano w uzasadnieniu do ustawy zmieniającej, uchylenie tej regulacji uwzględnia wyrok TSUE z dnia 30 września 2010 r. w sprawie C-395/09 Oasis East Sp. z o.o., w którym Trybunał uznał, że ww. ograniczenie wykracza poza ramy dozwolone przez dyrektywę unijną.

Obrót złomem

W celu eliminacji możliwości nadużyć podatkowych w obrocie złomem oraz prawami do emisji gazów cieplarnianych wprowadzono zmianę polegającą na przesunięciu, w przypadku gdy sprzedawca i nabywca są podatnikami, o których mowa w art. 15 ustawy o VAT, obowiązku rozliczenia podatku od towarów i usług z tytułu powyższych transakcji, ze sprzedawcy na nabywcę.

Dodatkowo, ustawodawca zlikwidował szczególny moment powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do dostawy złomu.

Obowiązkowy reverse charge

Kolejną istotna zmiana polega na wprowadzeniu jednolitej reguły, zgodnie z którą, jeżeli świadczącym usługi lub dokonującym dostawy towarów na terytorium Polski jest podmiot nieposiadający siedziby, stałego miejsca zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium Polski (bądź posiadający takie miejsce, które jednak nie jest zaangażowane w daną transakcję), podatnikiem z tytułu tych czynności jest zasadniczo usługobiorca lub nabywca towarów.

Do 1 kwietnia 2011 r. w takich przypadkach podatnikiem był usługobiorca lub nabywca towarów, jednakże za wyjątkiem sytuacji, gdy usługodawca lub dokonujący dostawy towarów rozliczył należny podatek VAT (z licznymi odstępstwami).

Ponadto, w ustawie zmieniającej przewidziano wyjątek, zgodnie z którym zasady samonaliczenia podatku przez nabywcę nie stosuje się do świadczenia przez podmiot zarejestrowany dla celów VAT w Polsce usług związanych z nieruchomościami (o których mowa w art. 28e ustawy o VAT). W takim przypadku należny podatek jest rozliczany przez usługodawcę.

Powyższa zmiana może mieć wpływ na odliczenie podatku VAT naliczonego poniesionego w Polsce przez podmioty niemające żadnej ze wspomnianych form prezencji na terytorium kraju.

Ponadto, z uwagi na wprowadzony do art. 88 ust. 3a punkt 7 ustawy o VAT, nabywca towarów i usług, w odniesieniu do których jest zobowiązany do naliczenia należnego podatku VAT, nie będzie uprawniony do odliczenia podatku VAT naliczonego wykazanego (nieprawidłowo) na fakturze wystawionej przez zagranicznego sprzedawcę.

Usługi opieki medycznej/pakiety medyczne

Ustawą zmieniającą wprowadzono zasadę, zgodnie z którą zwolnione z opodatkowania VAT jest świadczenie usług w zakresie opieki medycznej (o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt. 18 i 19 ustawy o VAT), jeżeli usługi te zostały nabyte przez podatnika w własnym imieniu ale na rzecz osoby trzeciej od podmiotów, o których mowa we wspomnianych przepisach.

Powyższa regulacja pozwala w praktyce, m.in. na zwolnienie z opodatkowania VAT tzw. pakietów medycznych udostępnianych pracownikom przez pracodawców.

Współczynnik sprzedaży

Ustawa zmieniająca wprowadza również istotne zmiany dotyczące odliczania podatku naliczonego na podstawie współczynnika struktury sprzedaży (WSS).

W szczególności likwiduje ona ograniczenie, zgodnie z którym podatnik nie ma prawa do odliczania podatku naliczonego, jeżeli wspomniana proporcja nie przekroczyła 2 %. Zgodnie z nowymi przepisami, w takim przypadku podatnik będzie miał prawo, ale już nie obowiązek uznać, że WSS wynosi 0%.

Ponadto, zmieniony został przepis zezwalający na odliczenie podatku naliczonego w całości, jeżeli proporcja przekroczyła 98 %, co może w praktyce skutkować poszerzeniem kręgu podatników zobowiązanych do stosowania WSS. Nowe przepisy stosuje się dopiero w odniesieniu do tzw. rocznej korekty dokonywanej za 2011 r.

Pozostałe zmiany

Istotną zmianą jest również likwidacja obowiązku wnoszenia zabezpieczenia przy imporcie towarów w przypadku korzystania z procedury uproszczonej oraz podwyższenie (z dniem 1 stycznia 2012 r.) stawki podatku VAT na ubranka i buty dla dzieci z 8% na 23%.

W Dziennikach Ustaw Nr 68 i 69 z 2011 r. ogłoszono już szereg nowych rozporządzeń wykonawczych do ustawy o VAT, wydanych w związku z ustawą zmieniającą.

Wiecej artykułów i komentarzy autorstwa ekspertów PwC znajdą Państwo w serwisie www.taxonline.pl.