Darowizna przekazana z zysku spółki - kto jest darczyńcą

Podział zysku spółki: Jeśli umowa spółki nie przewiduje możliwości dokonywania odpisów z zysku na fundusze spółki lub na inne cele, należy uznać, że darowizna z tego zysku została dokonana nie z majątku spółki, lecz z majątku jej wspólników.

 

Na wstępie należy rozstrzygnąć kwestię, kosztem czyjego majątku udzielona została wspomniana w pytaniu darowizna – spółki czy też wspólników tej spółki.

Otóż stosownie do art. 191 § 1 k.s.h. wspólnik spółki z o.o. ma prawo do udziału w zysku wynikającym z rocznego sprawozdania finansowego i przeznaczonym do podziału uchwałą zgromadzenia wspólników. Z § 2 i 3 tego artykułu wynika, że umowa spółki może przewidywać inny sposób podziału zysku niż jego wypłatę wspólnikom oraz że jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, to zysk przypadający wspólnikom dzieli się w stosunku do wielkości posiadanych przez nich udziałów. Przepisy art. 192–197 mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a reguły w nich zawarte nie mogą być modyfikowane postanowieniami umowy spółki ani tym bardziej uchwałami wspólników (S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Kodeks spółek hand-lowych, t. II, Komentarz do artykułów 151–300, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 300). Oznacza to, że jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, to zysk przysługuje wspólnikom.

Kwota zysku przeznaczona do podziału między wspólników nie może przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz o kwoty przeniesione z utworzonych z zysku kapitałów zapasowego i rezerwowych, które mogą być przeznaczone do podziału. Kwotę tę należy pomniejszyć o niepokryte straty, udziały własne oraz o kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową spółki powinny być przekazane z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy lub rezerwowe (art. 192 k.s.h.).

Jeśli więc umowa spółki nie przewiduje możliwości dokonywania z zysku netto spółki odpisów na jej fundusze oraz nie przewiduje innego sposobu rozdysponowania zysku niż jego wypłata wspólnikom, to cały wypracowany za dany rok obrotowy zysk, jaki może być przeznaczony do podziału między wspólników, podlega takiemu podziałowi (choć roszczenie wspólników o wypłatę dywidendy powstaje dopiero z momentem podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników o podziale zysku).

Przykład

Gdyby w takim przypadku z kwot zysku została udzielona darowizna, to za uzasadnioną należałoby uznać tezę, że darowizna ta została przekazana nie z majątku spółki, lecz z majątku jej wspólników.

W wyroku z 11 września 2002 r. (sygn. akt V CKN 1370/00) Sąd Najwyższy stwierdził: Roszczenie o wypłatę dywidendy, która z reguły stanowi świadczenia pieniężne, to uprawnienie o charakterze obligacyjnym. Jako takie podlega cesji (art. 509 i nast. k.c.) oraz może być przedmiotem potrącenia (art. 498 i nast. k.c.). Prawo do przyznanej dywidendy za dany rok obrotowy, w przeciwieństwie do „udziałowego” uprawnienia do zysku w spółce, może być przedmiotem zastawu i zastawu rejestrowego. Dopuszcza się też możliwość rozporządzenia prawem do przyszłych dywidend do określonej w umowie wysokości lub za określone przyszłe lata obrotowe (opubl. OSNC z 2003 r. nr 11, s. 155).

Jak widać również w świetle tego orzeczenia, po podjęciu uchwały o podziale zysku wspólnicy nabywają roszczenie o wypłatę dywidendy i mogą tym prawem swobodnie rozporządzać – np. przeznaczając część dywidendy na darowiznę dla fundacji. W takim przypadku spółka nie będzie jednak mogła odliczyć tej darowizny od swojego dochodu, ponieważ to nie ona jest darczyńcą.

Nieco inaczej będzie wyglądała sytuacja, jeżeli umowa spółki przewiduje możliwość innego sposobu rozporządzenia przez zgromadzenie wspólników zyskiem netto spółki niż podział tego zysku w całości na rzecz wspólników.

Takim innym sposobem rozdzielenia zysku może być np. wypłata tantiem dla członków organów spółki (zwykle dla zarządu) lub jej pracowników, przekazanie środków na cele społeczne i rozwojowe, przekazanie środków na inne fundusze (rezerwowe, zapasowe), a także kumulacja zysku w celu jego wypłaty w przyszłych latach.

W związku z tym, że w następstwie takiego rozporządzenia zyskiem wspólnicy spółki nie nabywają do niego żadnych praw, należy uznać, że rozdysponowanie przez spółkę na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników pewnych kwot w ramach tego zysku tytułem darowizny jest dokonywane kosztem majątku spółki. W takim przypadku spółka ma prawo do odliczenia kwoty darowizny, przekazanej na cele określone w art. 18 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, od swojej podstawy opodatkowania.

Udzielając takiej darowizny w 2004 r. spółka może ją odliczyć od dochodu uzyskanego w 2004 r., zgodnie z zasadami obowiązującymi w 2004 r. Odliczeniu będzie więc podlegać kwota darowizny w wysokości nie wyższej niż 10% dochodu uzyskanego w 2004 r.

Patrycja Nowak

Podstawy prawne