Jak rozliczyć podwykonawstwo w usługach budowlanych

Analizując problem przedstawiony w pytaniu należy przede wszystkim sięgnąć do brzmienia art. 5 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że opodatkowaniu podlega świadczenie usług za wynagrodzeniem. W praktyce, oprócz czynności odpłatnych, występuje również wiele innych czynności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem VAT, które z pewnymi wyjątkami można podzielić na następujące grupy:

• czynności nieodpłatne,

• czynności wykonywane poza terytorium Polski,

• czynności wykonywane przez podmiot niebędący podatnikiem lub niewystępujący jako podatnik.

Zasadniczo opodatkowaniu podatkiem VAT podlega odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Jednak w przypadkach określonych w art. 8 ust. 2 ustawy o VAT opodatkowane może być również nieodpłatne świadczenie usług. Nieodpłatne świadczenie usług niebędące dostawą towarów na cele osobiste podatnika lub jego pracowników, w tym byłych pracowników, wspólników, udziałowców, akcjonariuszy, członków spółdzielni i ich domowników, członków organów stanowiących osób prawnych, członków stowarzyszenia, oraz wszelkie inne nieodpłatne świadczenie usług, jeżeli nie są one związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami, w całości lub w części – traktuje się jak odpłatne świadczenie usług.

Podstawą opodatkowania w przypadku świadczenia takich usług jest – w myśl art. 29 ust. 12 ustawy o VAT – koszt świadczenia tych usług poniesiony przez podatnika.

W sytuacji opisanej w pytaniu usługi świadczone nieodpłatnie są związane z realizacją obiektu budowlanego, czyli z prowadzoną działalnością gospodarczą wykonawcy inwestycji.

Treść umowy wskazuje, że wykonawca inwestycji (firma budowlana) zapewniając podwykonawcy zaplecze budowy i potrzebne materiały świadczy nieodpłatnie usługi związane z własną działalnością gospodarczą (czyli wypełnia drugą przesłankę z art. 8 ust. 2 ustawy).

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 ustawy nieodpłatne świadczenie usług podlega opodatkowaniu, jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, które są związane ze świadczoną usługą.

Dla spełnienia tej przesłanki nie ma znaczenia, czy podatnik skorzystał z prawa do odliczenia.

Natomiast czynność nie będzie opodatkowana, jeżeli podatnik nie miał możliwości odliczenia podatku naliczonego, np. w przypadku zakupu od podmiotu niebędącego podatnikiem VAT lub zwolnionego od podatku albo zakupu towaru lub usługi zwolnionej przedmiotowo.

Jeśli czynności podlegają opodatkowaniu z mocy art. 7 ust. 2 i art. 8 ust. 2 ustawy, nie ma zastosowania ograniczenie możliwości odliczenia podatku naliczonego z tytułu nabycia towarów i usług, których nie można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów (art. 88 ust. 3 pkt 3 ustawy).

W opisanej sprawie nie jest możliwe udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy usługa świadczona nieodpłatnie na rzecz podwykonawcy powinna podlegać opodatkowaniu VAT. Czytelnik nie zawarł w nim bowiem wszystkich istotnych informacji, a mianowicie, czy przysługiwało mu prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, które są związane ze świadczoną usługą.

Jeżeli podatnikowi realizującemu część obiektu budowlanego za pośrednictwem podwykonawcy nie przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, które są związane ze świadczoną usługą organizacji zaplecza i jeśli świadczenie usługi następuje w celach realizacji zadań przypisanych firmie budowlanej jako wykonawcy – to usługi te nie podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Natomiast jeżeli firmie budowlanej realizującej część obiektu budowlanego za pośrednictwem podwykonawcy przy organizowaniu zaplecza budowy przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, które są związane ze świadczoną nieodpłatnie usługą – to usługi te podlegają opodatkowaniu podatkiem VAT.

Krystyna Dziedzic

Podstawa prawna