Jak potraktować koszty i przychody z tytułu użytkowania przedsiębiorstwa w przypadku braku umowy dzierżawy

Żaden przepis ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (updop) nie uzależnia, aby wydatki czy przychody były ponoszone lub uzyskiwane jedynie na podstawie pisemnej umowy łączącej podatnika z drugą stroną transakcji.

W praktyce zdarza się przecież często, że w obrocie gospodarczym nie jest zawierana pisemna umowa, a transakcja rodzi konkretne skutki finansowo-podatkowe. Dodatkowo sprawę komplikuje fakt, że w polskim prawie brak spisania umowy na piśmie na ogół nie czyni takiej umowy nieważną, lecz jedynie stanowi barierę w zakresie przeprowadzenia dowodu.

W praktyce przyjęło się (wymagają tego zarówno organy podatkowe, jak i sądy administracyjne), że w przypadku złożonych transakcji umowa powinna być zawarta na piśmie. Wynika to z tego, że w trakcie postępowania podatkowego (kontrolnego) podatnik powinien udowodnić, że dane wydatki zostały poniesione w celu uzyskania przychodów. Oznacza to, że powinien udowodnić, że wydatki te zostały poniesione definitywnie (ostatecznie), a ich celem było powiększenie majątku podatnika. Nie zmienia tego fakt, że w przypadku niektórych transakcji zamiast uzyskania z nich dochodu (rozumianego jako nadwyżka przychodów nad kosztami) mogą one doprowadzić do poniesienia straty.

Ponadto umowa jest jednym z elementów, które w obiektywny sposób pozwalają organom podatkowym jasno i wyraźnie określić rolę stron w danej transakcji, ceny, terminy i inne istotne warunki stosunku prawnego łączącego strony. Pisemna umowa stanowi też podstawę stwierdzenia, że strony transakcji faktycznie zgodziły się na nią i że została ona zawarta w określonym czasie i miejscu. Może to mieć znaczenie w przypadku późniejszych, ewentualnych sporów z organami podatkowymi.

Podsumowując, brak umowy nie będzie przeszkodą w uznaniu ponoszonych przez podatnika wydatków za koszty uzyskania przychodów, a otrzymywanych przychodów za przychody podlegające opodatkowaniu. Brak umowy powinien być niejako zrekompensowany innymi dowodami. W razie ewentualnej kontroli wskazałyby charakter tej transakcji, przyczynę korzystania z przedsiębiorstwa, którego jeszcze Państwa firma nie jest właścicielem, czy nie ma pomiędzy stronami relacji, które mogłyby wpłynąć na wysokość i rodzaj wzajemnych rozliczeń z tytułu użytkowania tego przedsiębiorstwa, wreszcie związek ponoszonych kosztów z przychodami. Dowodami mogłyby być zarówno umowa przedwstępna sprzedaży (która na przykład wskazywałaby, że Wasza firma będzie użytkować przedsiębiorstwo przed ostatecznym jego nabyciem), jak i właściwie spisany protokół przekazania przedsiębiorstwa.