Czy ogłoszenie upadłości przez dłużnika pozbawia wierzyciela możliwości korekty VAT od nieściągalnych wierzytelności

Firma może skorzystać z instytucji „złych długów” i dokonać korekty wykazanego podatku należnego. Musi jednak w tym celu łącznie spełnić przedstawione w uzasadnieniu warunki. Sam fakt toczącego się postępowania upadłościowego dłużnika, które nastąpiło po świadczeniu usługi, nie stanowi przeszkody w dokonania korekty.

Możliwość skorzystania z ulgi za „złe długi” może mieć miejsce przy spełnieniu warunków określonych w art. 89a i 89b ustawy o VAT. Aby wierzyciel mógł skorygować podatek należny z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju, muszą być spełnione następujące warunki:

- wierzytelności zostały odpisane jako nieściągalne i stanowią koszt uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym,

- dostawa towaru lub świadczenie usług powinna być dokonana na rzecz podatnika VAT zarejestrowanego jako podatnik VAT czynny. Podatnik ten (dłużnik) nie może być w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji,

- wierzytelności muszą być uprzednio wykazane w deklaracji jako obrót opodatkowany i podatek należny,

- wierzyciel i dłużnik na dzień dokonania korekty muszą być podatnikami zarejestrowanymi jako podatnicy VAT czynni,

- wierzytelności nie mogą zostać uregulowane w jakiejkolwiek formie ani nie mogą zostać zbyte,

- od daty wystawienia faktury będącej podstawą do odpisania wierzytelności nie może upłynąć 5 lat, licząc od początku roku, w którym została wystawiona faktura. Ponadto ulga może dotyczyć wyłącznie wierzytelności powstałych od 1 czerwca 2005 r.,

- wierzyciel powinien zawiadomić dłużnika o odpisaniu wierzytelności jako nieściągalnych, a dłużnik, w ciągu 28 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, nie ureguluje należności w jakiejkolwiek formie.

W przedstawionej sytuacji wątpliwości mogą budzić szczególnie dwa z powyższych wymogów, tj.:

1) aby dłużnik nie był w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji,

2) aby dłużnik był zarejestrowany jako podatnik VAT czynny.

Pierwszy z nich dotyczy chwili, w której przez firmę (wierzyciela) była świadczona usługa. Nie dotyczy ona natomiast chwili, w której jest dokonywana (czy ma być dokonana) korekta podatku należnego.

Druga natomiast dotyczy momentu dokonywania korekty. Istotne jest, aby wówczas dłużnik był zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. Wprowadzone ograniczenie ma na celu uniknięcie niekorzystnych skutków dla budżetu, które wystąpiłyby, gdyby dokonywana przez wierzyciela korekta należnego VAT nie miała swojego odzwierciedlenia w korekcie naliczonego VAT dokonywanej przez dłużnika. Firma powinna się zatem upewnić, czy na dzień dokonywania korekty dłużnik jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. W tym celu należy formalnie wystąpić do urzędu skarbowego o wydanie pisemnego potwierdzenia (na podstawie art. 96 ust. 13 ustawy o VAT). Natomiast sam fakt toczącego się postępowania upadłościowego nie pozbawia dłużnika statusu czynnego podatnika VAT. Nie jest ono również równoznaczne z zaprzestaniem działalności dłużnika jako podatnika VAT, ale może w wyniku niego nastąpić. Jak długo natomiast w toku postępowania upadłościowego będą wykonywane czynności podlegające opodatkowaniu, tak długo na upadłym będzie ciążył obowiązek podatkowy. Tylko faktyczne zaprzestanie działalności skutkuje utratą statusu podatnika. Dopóki działający w imieniu upadłego i na jego rachunek syndyk masy upadłości będzie dokonywał czynności podlegających opodatkowaniu VAT (takich jak m.in.: wystawianie faktur VAT, składanie deklaracji, odliczanie i korekta podatku naliczonego), dłużnik nie zostanie wykreślony z rejestru podatników VAT (pozostaje nadal podatnikiem w świetle art. 15 ust. 1 ustawy o VAT). Sam fakt ogłoszenia upadłości dłużnika nie pozbawia zatem firmy prawa do korekty podatku należnego w ramach wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych warunków.