Amortyzacja bilansowa

Prawo podatkowe i ustawa o rachunkowości to dwie różne dziedziny prawa. Odmienny jest więc cel tych regulacji. Podstawowym celem ewidencji rachunkowej i sporządzanego na jej podstawie sprawozdania finansowego jest rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej jednostki oraz jej wyniku finansowego. Natomiast ustawy podatkowe uchwalane są w celach fiskalnych. Oznacza to, że prawo bilansowe może być względnie ogólne – pozostawiając wiele rozwiązań do rozstrzygnięcia w polityce rachunkowości każdej jednostki. Nie może być ona jednak dowolna – powinna być dostosowana do specyfiki danego podmiotu, czyli przede wszystkim jego wielkości i przedmiotu działalności. Z kolei prawo podatkowe wymaga jednoznacznych rozwiązań i możliwość wyboru rozwiązań występuje jedynie w sytuacjach wyjątkowych (chociaż akurat regulacje dotyczące amortyzacji zawierają sporo takich rozwiązań).

Zasady amortyzacji bilansowej reguluje art. 32 ustawy o rachunkowości. W myśl tego przepisu odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych od środka trwałego dokonuje się drogą systematycznego, planowego rozłożenia jego wartości początkowej na ustalony okres amortyzacji. Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do używania, a jej zakończenie – nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży lub stwierdzenia jego niedoboru (z ewentualnym uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka trwałego). Przy ustalaniu okresu amortyzacji i rocznej stawki amortyzacyjnej ustawa o rachunkowości nakazuje uwzględnianie okresu ekonomicznej użyteczności środka trwałego, na określenie którego wpływają w szczególności:

1) liczba zmian, na których pracuje środek trwały,

2) tempo postępu techniczno-ekonomicznego,

3) wydajność środka trwałego mierzona liczbą godzin jego pracy lub liczbą wytworzonych produktów albo innym właściwym miernikiem,

4) prawne lub inne ograniczenia czasu używania środka trwałego,

5) przewidywana przy likwidacji cena sprzedaży netto istotnej pozostałości środka trwałego.

Z powyższego przepisu wynika, że dla określenia okresu amortyzacji dla celów bilansowych podstawowe znaczenie ma „okres ekonomicznej użyteczności środka trwałego”. Na okres ten w żaden sposób nie wpływają stawki amortyzacyjne wynikające z ustaw podatkowych. Może się oczywiście zdarzyć, że okres amortyzacji podatkowej będzie zbliżony do szacowanego okresu użyteczności środka trwałego. Wydaje się, że także w przypadku niewielkich różnic przyjęcie stawek podatkowych nie powinno być kwestionowane. Znajdzie tu bowiem zastosowanie zasada istotności wynikająca z art. 4 ust. 4 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem jednostka może w ramach przyjętych zasad (polityki) rachunkowości stosować uproszczenia, jeżeli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku określonego w cytowanym wyżej art. 4 ust. 1.