Jak ująć w księgach rachunkowych niedobór przedmiotu niskiej wartości

RADA

Nałożone na pracownika roszczenie pieniężne z tytułu niedoboru należy zaewidencjonować jako pozostały przychód operacyjny.

UZASADNIENIE

Niedobór niskocennego przedmiotu (w omawianym przypadku: wiertarki) jest zdarzeniem pośrednio związanym z prowadzoną działalnością jednostki. Finansowe skutki takiego zdarzenia będą ewidencjonowane w księgach rachunkowych odpowiednio jako pozostałe koszty operacyjne i pozostałe przychody operacyjne.

Niedobór środka obrotowego

Jeśli jednostka (uwzględniając zasadę istotności oraz ustaloną w polityce rachunkowości wartościową granicę ceny nabycia - zazwyczaj równą z podatkową i wynoszącą 3500 zł) zalicza do materiałów obiekty mające cechy środków trwałych (tu: wiertarkę), to fakt niedoboru takiego przedmiotu nie wywołuje konsekwencji w postaci odpisywania w koszty wartości bieżącej. Wynika to z tego, że takie małowartościowe przedmioty zostały już odpisane w koszty zużycia materiałów w miesiącu oddania ich do używania lub miesiącu następnym. Zatem ich wartość bilansowa w momencie stwierdzenia niedoboru wynosiła zero.

W przypadku przyjęcia przez jednostkę właśnie takiego rozwiązania (tj. odpisywania niskocennych składników majątku bezpośrednio w koszty materiałów) wskazane jest, by w celu sprawowania kontroli ujmować je w ewidencji pozabilansowej. Spowoduje to, że niskocenny przedmiot będzie identyfikowalny i przypisany do danej osoby:

Ewidencja księgowa

1. Faktura zakupu wiertarki:

Wn konto 401„Zużycie materiałów i energii” 400,00 zł

Wn konto 223„Rozliczenie podatku VAT naliczonego” 88,00 zł

Ma konto 202„Rozrachunki z dostawcami” 488,00 zł

oraz księgowanie równoległe

Wn konto pozabilansowe„Przedmioty niskocenne odpisane bezpośrednio w koszty materiałów w momencie zakupu” 400,00 zł

2. Niedobór takiego przedmiotu spowoduje wyewidencjonowanie wyłącznie z ewidencji pozabilansowej:

Ma konto pozabilansowe„Przedmioty niskocenne odpisane bezpośrednio w koszty materiałów w momencie zakupu” 400,00 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Niedobór środka trwałego odpisanego jednorazowo w koszty

Jednostki gospodarcze w przypadku przedmiotów droższych, atrakcyjniejszych i wymagających lepszej ochrony (jak to ma miejsce w przypadku elektronarzędzi) stosują zazwyczaj inne rozwiązanie. Polega ono na tym, że przedmioty takie zalicza się (pomimo niskiej wartości) do środków trwałych i jednocześnie dokonuje jednorazowego odpisania ich wartości w całości w koszty amortyzacji w miesiącu ich oddania do używania lub w miesiącu następnym.

Ewidencja niedoboru będzie polegała na wyksięgowaniu wartości środka trwałego z ewidencji, przy czym podobnie jak w przypadku środków obrotowych wcześniej odpisanych w koszty, nie powstanie dodatkowy koszt z tym związany:

1. Wyksięgowanie wartości wiertarki ze środków trwałych (dowód LT):

Wn konto 243„Rozliczenie niedoborów” 400,00 zł

Ma konto 010„Środki trwałe” (w analityce: Elektronarzędzia - wiertarka) 400,00 zł

2. Wyksięgowanie dotychczasowego umorzenia:

Wn konto 070„Odpisy umorzeniowe środków trwałych” (w analityce: Elektronarzędzia - wiertarka) 400,00 zł

Ma konto 243„Rozliczenie niedoborów” 400,00 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

 

Niedobór środka trwałego amortyzowanego w czasie

Przedmioty niskiej wartości mogą być również zaliczone do środków trwałych i - poczynając od miesiąca oddania ich do używania lub miesiąca następnego - odpisywane w koszty amortyzacji za pomocą stawek uwzględniających planowany okres użytkowania (zgodnie z art. 32 ustawy o rachunkowości). Wówczas niedobór środka trwałego (tu: wiertarki) skutkować będzie odpisaniem w koszty ewentualnej różnicy między wartością początkową a dokonanymi do czasu kradzieży odpisami umorzeniowymi:

1. Wyksięgowanie wartości skradzionej wiertarki ze środków trwałych (dowód LT):

Wn konto 243„Rozliczenie niedoborów” 400,00 zł

Ma konto 010„Środki trwałe” (w analityce: Elektronarzędzia - wiertarka) 400,00 zł

2. Wyksięgowanie dotychczasowego umorzenia (załóżmy, że wynosiło ono 300 zł):

Wn konto 070„Odpisy umorzeniowe środków trwałych” (w analityce: Elektronarzędzia - wiertarka) 300,00 zł

Ma konto 243„Rozliczenie niedoborów” 300,00 zł

3. Zaewidencjonowanie w koszty nieumorzonej części wartości początkowej środka trwałego (400 zł - 100 zł):

Wn konto 765„Pozostałe koszty operacyjne” 100,00 zł

Ma konto 243„Rozliczenie niedoborów” 100,00 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Obciążenie pracownika kosztami niedoboru

Z treści przesłanego pytania wynika, że niedobór niskocennego przedmiotu powstał z winy pracownika. Pracownik przyjął na siebie winę za niedobór i zobowiązał się do wyrównania wszelkich szkód z nim związanych (taka odpowiedzialność może też wynikać z podpisanej przez pracownika umowy o odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie). W związku z tym został obciążony równowartością niedoboru ustaloną według wartości rynkowej, z uwzględnieniem dotychczasowego zużycia. Ewidencja takiego roszczenia od pracownika może zostać zaewidencjonowana:

1. Obciążenie stwierdzonym niedoborem pracownika (załóżmy, że wartość ta wyniosła 200 zł):

Wn konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” (w analityce: konto imienne pracownika) 200,00 zł

Ma konto 760„Pozostałe przychody operacyjne” 200,00 zł

2. Kwota niedoboru zostanie potrącona pracownikowi z bieżącego wynagrodzenia na liście płac:

Wn konto 231„Rozrachunki z tytułu wynagrodzeń” 200,00 zł

Ma konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” 200,00 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Roszczenie pracodawcy wobec pracownika z tytułu niedoboru może być przedmiotem powództwa cywilnego, jeżeli należność taka jest kwestionowana przez pracownika. W takiej sytuacji należy dokonać odpisu aktualizującego rozrachunki:

1. Dokonanie odpisu aktualizującego kwestionowanej przez pracownika kwoty:

Wn konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” (w analityce: konto imienne pracownika) 200,00 zł

Ma konto 280„Odpisy aktualizujące rozrachunki” 200,00 zł

2. Skierowanie roszczenia na drogę powództwa sądowego:

Wn konto 244„Należności dochodzone na drodze sądowej” 200,00 zł

Ma konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” (w analityce: konto imienne pracownika) 200,00 zł

3. Zasądzenie przez sąd zapłaty przez pracownika roszczenia (należności głównej):

Wn konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” (w analityce: konto imienne pracownika) 200,00 zł

Ma konto 244„Należności dochodzone na drodze sądowej” 200,00 zł

4. Uregulowanie przez pracownika zasądzonej kwoty należności głównej:

Wn konto 131„Bieżący rachunek bankowy” ew. konto 100 „Kasa” 200,00 zł

Ma konto 234„Inne rozrachunki z pracownikami” (w analityce: konto imienne pracownika) 200,00 zł

oraz zapis równoległy zmniejszający odpis aktualizujący należność z powodu ustania przyczyny, z jakiej odpis został dokonany:

Wn konto 280„Odpisy aktualizujące rozrachunki” 200,00 zł

Ma konto 760„Pozostałe przychody operacyjne” 200,00 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

• art. 32 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 171, poz. 1056

Paweł Muż

ekonomista, księgowy