Na czym polega leasing zwrotny i jak go wykazać w księgach

Leasing zwrotny (ang. sale and lease back) stanowi szczególną odmianę transakcji leasingu. Jego istotą jest powiązanie umowy leasingu z poprzedzającą ją umową sprzedaży. Leasingobiorca sprzedaje nabyte przez siebie środki inwestycyjne firmie leasingowej, z równoczesnym zastrzeżeniem dla siebie prawa jego dalszego użytkowania na warunkach ustalonych w umowie leasingu. Według tej formuły przedmiotem umowy jest zamiana prawa własności danego dobra na takie prawo, które pozwoli na korzystanie z niego po cenie, która odzwierciedla jego bieżącą wartość rynkową.

Od chwili zawarcia umowy sprzedaży właścicielem przedmiotu, w sensie prawnym, jest finansujący (nabywca). Mimo sprzedaży danej rzeczy korzystający nadal z niej korzysta, gdyż właściciel, w sensie ekonomicznym, się nie zmienia.

„Sale and lease back” pełni wyjątkowo silną funkcję kredytową, ponieważ w przypadku trudnej sytuacji finansowej jednostki, której grozi np. utrata bieżącej płynności finansowej, może ona sprzedać własne środki trwałe, poprawiając tym samym swą płynność. Taka konstrukcja umowy powoduje, że jednostka dzięki uzyskanej cenie ze sprzedaży rzeczy zwiększa swoje aktywa obrotowe, które może wykorzystać w taki sposób, aby przynosiły szybszy i wyższy dochód, przy jednoczesnej możliwości korzystania ze zbytych środków trwałych. Umowa leasingu zwrotnego zwiększa więc płynność przedsiębiorstwa dzięki sprzedaży środków inwestycyjnych, urządzeń technicznych (pojazdów i maszyn), sprzętu (infrastruktury informatycznej i innego sprzętu) bądź nieruchomości, takich jak biura lub pomieszczenia wykorzystywane na potrzeby prowadzonej działalności. Jednocześnie jednostka korzysta ze wszystkich zalet leasingu, w tym z istotnych korzyści kapitałowych i podatkowych.

Leasing zwrotny może przynieść korzyści przede wszystkim tym jednostkom, które posiadają wysoką wartość środków trwałych, przy jednoczesnych niedostatkach kapitału obrotowego, lub chcą w krótkim czasie pozyskać kapitał na dalsze inwestycje. Może być z powodzeniem wykorzystywany przez duże, średnie i małe przedsiębiorstwa oraz w różnych sektorach, w tym w przemyśle, transporcie, logistyce, usługach i ochronie zdrowia.

Pojęcie i rodzaje leasingu

Leasing jest umową, w której leasingodawca przenosi na leasingobiorcę, w zamian za płatność lub serię płatności, prawo do korzystania ze składnika aktywów przez ustalony okres.

Operacje leasingu klasyfikuje się jako:

• leasing finansowy,

• leasing operacyjny,

zależnie od tego, czy leasingodawca przeniósł lub leasingobiorca przejął ryzyko i korzyści związane z posiadaniem składnika aktywów będącego przedmiotem leasingu.

Zasadniczo leasing finansowy przenosi całe ryzyko i korzyści związane z posiadaniem składnika aktywów będącego przedmiotem leasingu, niezależnie od tego, czy tytuł własności został przeniesiony, czy nie.

Wszelkie pozostałe operacje leasingu klasyfikuje się jako leasing operacyjny.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przedmiotem leasingu zwrotnego może być każdy składnik majątku trwałego jednostki, który podlega amortyzacji.

Ważnym elementem w transakcji leasingu zwrotnego jest wycena składnika majątku będącego przedmiotem umowy. Wartością przedmiotu leasingu jest wartość rynkowa. Nie bierze się w tym przypadku pod uwagę wartości księgowej.

Przykład 1

1. Jednostka posiada w swoich księgach rachunkowych budynek produkcyjny:

• wartość początkowa - 2 000 000 zł,

• dotychczasowe umorzenie - 500 000 zł,

• wartość księgowa - 1 500 000 zł.

2. Licencjonowany rzeczoznawca majątkowy wycenił budynek na 3 000 000 zł. Jest to cena, za jaką można go kupić na rynku. Dlatego umowa leasingu zwrotnego będzie zawarta na wartość tego środka w cenie rynkowej, tj. 3 000 000 zł.

Zasady rachunkowości stosowane przy leasingu zwrotnym

Ustawa o rachunkowości nie reguluje pojęcia leasingu zwrotnego i nie są w niej uregulowane zasady ujmowania tego rodzaju operacji w księgach rachunkowych. Nie ma w ustawie również szczegółowych zasad ustalania przychodów i kosztów finansującego oraz kosztów dotyczących leasingu u korzystającego. Dlatego jednostki mogą stosować uregulowania zawarte w MSR nr 17 - „Leasing”. Zgodnie z jego przepisami ujęcie operacji sprzedaży i leasingu zwrotnego w księgach rachunkowych zależy od charakteru zawartej umowy leasingu, która może mieć cechy umowy leasingu finansowego lub leasingu operacyjnego.

Tabela 1. Zasady ujmowania zysków lub strat na sprzedaży aktywów przejmowanych w leasing zwrotny na podstawie MSR nr 17

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przy finansowym leasingu zwrotnym zabezpieczeniem transakcji jest składnik aktywów będący przedmiotem leasingu. W momencie zawarcia transakcji sprzedający (leasingobiorca) nie zalicza bezpośrednio do przychodów nadwyżki ze sprzedaży nad wartością bilansową składnika aktywów. Nadwyżkę tę należy rozliczać przez okres trwania leasingu.

W księgach rachunkowych zysk lub stratę na transakcji, rozliczanej w czasie przez okres trwania umowy, ujmuje się w „Pozostałych przychodach operacyjnych” lub „Pozostałych kosztach operacyjnych”. Nie kompensuje się jej z kosztami leasingu.

Przy operacyjnym leasingu zwrotnym opartym na wartości godziwej zyski lub straty należy ująć bezpośrednio w rachunku zysków i strat w „Pozostałych przychodach operacyjnych” lub „Pozostałych kosztach operacyjnych”, z wyjątkiem sytuacji, gdy wartość sprzedaży jest wyższa od wartości godziwej. Wówczas kwotę przekraczającą wartość godziwą należy rozliczyć w czasie i amortyzować przez okres użytkowania składnika aktywów.

Przy sprzedaży środka trwałego lub środka trwałego w budowie przychodem jednostki jest wartość określona w umowie kupna-sprzedaży zawartej z firmą leasingową, a następnie potwierdzona wystawioną fakturą VAT. Należy tu zwrócić uwagę na moment ujęcia przychodu dla celów bilansowych i podatkowych związanego z tą operacją.

Jak ustawa o rachunkowości i MSR nr 17 klasyfikują leasing finansowy

Tabela 2. Kwalifikacja umowy leasingu w księgach rachunkowych

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Tabela 3. Moment ujęcia przychodu

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Przykład 2

1. Spółka MAXI posiada maszynę produkcyjną zaewidencjonowaną w księgach rachunkowych w grupie 4 KŚT.

Wartość księgowa maszyny:

• wartość początkowa - 300 000 zł,

• dotychczasowe umorzenie - 94 000 zł,

• wartość netto - 206 000 zł.

2. Jednostka podpisała umowę leasingu zwrotnego maszyny produkcyjnej.

3. Cena sprzedaży maszyny jest równa wartości godziwej i wynosi:

• wartość netto - 350 000 zł,

• 22% VAT - 77 000 zł,

• wartość brutto - 427 000 zł.

4. Umowa ma charakter leasingu finansowego i została zawarta na okres trzech lat.

5. Spółka przyjęła maszynę w leasing zwrotny. Dane wynikające z faktury otrzymanej od leasingodawcy:

• część kapitałowa - 350 000 zł,

• część odsetkowa - 60 000 zł,

• VAT naliczony - 90 200 zł.

Ewidencja księgowa

1. Wyksięgowanie z ewidencji maszyny przeznaczonej do sprzedaży firmie leasingowej:

Wn „Umorzenie środków trwałych” 94 000

Wn „Pozostałe koszty operacyjne” 206 000

Ma „Środki trwałe” 300 000

- w analityce „Maszyny i urządzenia techniczne”

2. Sprzedaż środka trwałego firmie leasingowej:

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 427 000

Ma „Pozostałe przychody operacyjne” 206 000

Ma „Przychody przyszłych okresów” 144 000

- w analityce „Sprzedaż środka trwałego”

Ma „VAT należny” 77 000

3. Przychód z tytułu sprzedaży środka trwałego przypadający na dany miesiąc (proporcjonalnie do czasu trwania umowy):

144 000 zł : 36 miesięcy = 4000 zł

Wn „Przychody przyszłych okresów” 4 000

- w analityce „Sprzedaż środka trwałego”

Ma „Pozostałe przychody operacyjne” 4 000

4. Przyjęcie maszyny produkcyjnej do ewidencji na podstawie faktury VAT wystawionej przez firmę leasingową, obejmującej:

a) część kapitałową - 350 000 zł

Wn „Środki trwałe” 350 000

Ma „Zobowiązania leasingowe” 350 000

b) część odsetkową - 60 000 zł

Wn „Rozliczenia międzyokresowe kosztów” 60 000

Ma „Zobowiązania leasingowe” 60 000

c) VAT - 90 200 zł

Wn „VAT naliczony” 90 200

Ma „Zobowiązania leasingowe” 90 200

Dalsze księgowania jak przy leasingu finansowym

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Gdyby leasing zwrotny miał charakter leasingu operacyjnego, należy ująć w danym okresie wszystkie zyski (straty) z całej transakcji. Gdyby jednak cena sprzedaży znacząco odbiegała od wartości godziwej przedmiotu leasingu, nie można ująć całego zysku ze sprzedaży w wyniku danego okresu.

W odróżnieniu od leasingu finansowego należy rozliczyć w czasie tylko tę część, która przewyższa wartość godziwą przedmiotu leasingu, a nie jego wartość bilansową.

W przypadku gdy cena sprzedaży jest niższa od wartości godziwej, różnicę tę można rozliczyć w czasie tylko wtedy, gdy niska cena sprzedaży jest rekompensowana przez opłaty leasingowe ustalone na poziomie niższym, niż wskazywałyby na to dane rynkowe.

• art. 3 ust. 4-5, art. 6, art. 10 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

• MSR nr 17 „Leasing”

• art. 12 ust. 3a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1238

Joanna Gawrońska

biegły rewident