Nie wszystkie odszkodowania dla pracownika wolne od podatku

Ale istnieją przypadki, gdy otrzymanie odszkodowania wypłaconego przez pracodawcę z określonego tytułu powoduje u pracownika powstanie przychodu ze stosunku pracy, od którego zakład pracy ma obowiązek pobrać i odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy.

Wolne od podatku są tylko te odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw  (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. updof), z wyjątkiem jednak enumeratywnie wymienionych w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. a), b), c), d) i g) tej ustawy. W przypadku odszkodowań pracowniczych podstawę wyliczenia odszkodowania stanowi średnie miesięczne wynagrodzenie pracownika. Ustala się je według wynagrodzenia brutto, co potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 22 kwietnia 1998 r. (sygn. akt I PKN 55/98).

Z uwagi na skomplikowaną konstrukcję przepisów ważna jest zatem podstawa wypłaty danego odszkodowania. Od tego bowiem zależy, czy pracodawca będzie miał obowiązek odprowadzić od takiej wypłaty zaliczkę na podatek czy też nie.

I tak opodatkowaniu podlegają m.in. określone w prawie pracy odprawy i odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia umowy o pracę. W praktyce często mamy do czynienia z wypłacanym przez pracodawcę odszkodowaniem przyznawanym na podstawie art.36¹ kodeksu pracy, jeżeli skrócenie okresu wypowiedzenia następuje w wyniku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z innych przyczyn niedotyczących pracowników (określonych w odrębnych przepisach). Obowiązek wypłaty takiego odszkodowania spoczywa na pracodawcy, który w celu wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę skraca przysługujący pracownikowi okres trzymiesięcznego wypowiedzenia - najwyżej do miesiąca. Pracownikowi przysługuje wówczas odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia, przy czym okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się pracownikowi pozostającemu w tym czasie bez pracy do okresu zatrudnienia.

Opodatkowaniu podlegają także odprawy pieniężne przysługujące w związku z tzw. zwolnieniami grupowymi.

Opodatkowaniu w całości podlegają również odszkodowania przyznane na podstawie przepisów o zakazie konkurencji. Zakaz konkurencji polega na tym, że pracownik w zakresie określonym w odrębnej umowie nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy na rzecz konkurencji w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie (art. 1011-1012 k.p.). Taka umowa może dotyczyć zarówno okresu, w którym pracownik jest zatrudniony u pracodawcy, jak i okresu po ustaniu stosunku pracy (w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie za okres obowiązywania zakazu konkurencji).

Opodatkowaniu podlegają też wszelkie odszkodowania wynikające z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe. Wynika z tego, że opodatkowaniu podlegają odszkodowania przyznane z tytułu rozwiązania stosunku pracy, których wysokość wynika z postanowień umowy o pracę. Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy strony się umówią, że wypowiedzenie umowy o pracę dokonane zgodnie z przepisami prawa pracy powoduje po stronie pracodawcy obowiązek wypłaty odszkodowania. Świadczenie takie stanowi dla pracownika przychód ze stosunku pracy (art. 12 ust. 1 updof). Natomiast wolne od podatku są odszkodowania wypłacane na podstawie ugody zawartej przed sądem pracy (art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g updof).

Warto dodać, że obowiązek naliczania składek do ZUS od wypłaconych odszkodowań nie zawsze jest zbieżny z faktem podlegania bądź niepodlegania opodatkowaniu.

Więcej informacji na temat opodatkowania odszkodowań pracowniczych, jak też opłacania od nich składek do ZUS, można znaleźć na stronach Internetowego Serwisu Księgowego Sfery Budżetowej pod adresem www.iskb.infor.pl w artykule Opodatkowanie i oskładkowanie odszkodowań dla pracowników.