Paradoks rentowności: obowiązków księgowym przybywa ale przychodów - niekoniecznie

• Dzień Księgowego - w 2026 roku to święto ma gorzki posmak
• Więcej obowiązków, mniej zysków. Pułapka, w którą wpadł sektor
• Kontrola fiskalna w głąb ksiąg. Nowa era raportowania JPK
• Ewolucja profilu zawodowego. Tradycyjna edukacja wobec ery cyfrowej
• Pragmatyzm technologiczny jako fundament transformacji cyfrowej
• Przeciążenie operacyjne jako czynnik wysokiego ryzyka
• Segment niskokosztowy jako pułapka rozwojowa biur rachunkowych
• Kryzys zasobów, a nie technologii. Diagnoza kondycji sektora
• Kluczowe wnioski

Dzień Księgowego - w 2026 roku to święto ma gorzki posmak

Jak co roku, 9 czerwca obchodziliśmy Dzień Księgowego - święto z bogatą tradycją, ustanowione przez Stowarzyszenie Księgowych w Polsce na pamiątkę utworzenia w1907 roku pierwszego związku branżowego: Związku Buchalterów w Warszawie. Todoskonały moment, by wyraźnie podkreślić fakt, którego nie widać w żadnych bilansach: polska księgowość przechodzi obecnie przez jeden z najtrudniejszych okresów w swojej współczesnej historii. Dlatego w tym czasie zasługuje na znacznie więcej niż tylko tradycyjne życzenia.

Więcej obowiązków, mniej zysków. Pułapka, w którą wpadł sektor

Wyniki „Barometru 2026” to coś więcej niż sezonowy pomiar nastrojów – to realna diagnoza branży, która straciła poczucie stabilizacji. Odsetek księgowych przewidujących pogorszenie sytuacji rynkowej wzrósł ponad dwukrotnie w skali roku, osiągając poziom 47,4 proc. Dla kontrastu, zadowolenie z minionych 12 miesięcy deklaruje zaledwie co piąty badany.

Za tymi wyraźnymi spadkami kryje się strukturalny paradoks. Podczas gdy 65,9 proc. sektora mierzy się z drastycznym wzrostem pracochłonności, wyższe przychody odnotowało jedynie 37,9 proc. biur. Branża de facto wykonuje podwójną pracę bezadekwatnego ekwiwalentu finansowego. Nie mówimy tu o przejściowym spiętrzeniu obowiązków, lecz o kryzysie systemowym: dynamika zmian prawnych trwale przewyższa możliwości operacyjne rynku, narzucając tempo adaptacji niemożliwe do utrzymania wdłuższej perspektywie.

Kontrola fiskalna w głąb ksiąg. Nowa era raportowania JPK

Ustąpienie Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF) z pozycji głównego czynnika ryzyka narzecz nowych struktur Jednolitego Pliku Kontrolnego jest zjawiskiem symptomatycznym. Sektor zaadaptował się już do wyzwań operacyjnych, które zostały wcześniej zidentyfikowane i oswojone. Obecnie obawy koncentrują się wokół rozwiązań rozszerzających zakres kontroli fiskalnej na zupełnie nowe obszary. Wdrożenie JPK_KR_PD oraz JPK_CIT oznacza bowiem zmianę jakościową – administracja publiczna zyskuje narzędzia do automatycznej i głębokiej weryfikacji ksiąg pod kątem podatków dochodowych, a nie tylko – jak dotychczas – podatku VAT.

JPK_KR_PD i JPK_CIT to odrębne, choć powiązane obowiązki sprawozdawcze - nie synonimy tej samej zmiany. Ich jednoczesne wdrożenie oznacza, że organy podatkowe zyskują wgląd nie tylko w transakcje VAT-owskie, ale w całą strukturę kosztów i przychodów przedsiębiorstwa. Dla księgowych przekłada się to również na wzrost odpowiedzialności zawodowej.

Skalę tego obciążenia potęguje fakt, że branża równolegle wciąż absorbuje skutki poprzednich reform. Zdanych wynika, że 77,5 proc. podmiotów nadal znajduje się wprocesie wdrażania KSeF, a 74 proc. odnotowało błędy systemowe w początkowej fazie jego funkcjonowania. Wkonsekwencji na biura rachunkowe został przeniesiony ciężar wsparcia technicznego idoradztwa dla klientów. Generuje to istotne, niezafakturowane nakłady pracy, cobezpośrednio pogłębia opisaną wcześniej dysproporcję między zaangażowaniem aprzychodami. Te realia operacyjne jasno dowodzą, że rynkowa pozycja oraz wycena kompetencji współczesnych księgowych wymagają pilnej redefinicji.

Ewolucja profilu zawodowego. Tradycyjna edukacja wobec ery cyfrowej

Zamrożenie płac przy jednoczesnym wzroście wymagań to receptura na odpływ talentów. Dane wskazują, że rynek mierzy się obecnie z wyraźnym niedopasowaniem strukturalnym: 39,4 proc. biur rachunkowych nie planuje w najbliższym czasie podwyżek wynagrodzeń, a 51,4 proc. rezygnuje z tworzenia nowych etatów. Mimo to aż 61,6 proc. podmiotów definiuje procesy rekrutacyjne jako trudne. Powstaje w ten sposób bariera rozwojowa, której podłoże wykracza poza sam aspekt finansowy.

Problem leży już nie tylko po stronie finansów. Kluczowym wyzwaniem staje się głęboka ewolucja profilu zawodowego. Współczesny księgowy musi łączyć kompetencje analityka danych, konsultanta IT oraz doradcy technologicznego. Tymczasem system edukacji wyższej wciąż opiera się na programach kształcenia niedostosowanych dorealiów ery cyfrowej. W rezultacie na rynku pracy brakuje specjalistów dysponujących kompetencjami przyszłości, na które zapotrzebowanie jest natychmiastowe. Dynamika kształcenia akademickiego pozostaje zbyt niska, by odpowiedzieć na tempo transformacji technologicznej i legislacyjnej sektora.

Pragmatyzm technologiczny jako fundament transformacji cyfrowej

Na tle wyzwań kompetencyjnych wyraźnie rysuje się postępująca cyfryzacja narzędzi pracy: 19 proc. księgowych deklaruje już codzienne wykorzystanie sztucznej inteligencji, podczas gdy odsetek sceptyków wobec tej technologii spadł do 26 proc. Rozwiązania oparte na algorytmach i modelach generatywnych przestają być jedynie przedmiotem debat teoretycznych, stając się realnym elementem praktyki zawodowej.

Sygnały płynące z rynku wskazują jednak na dużą dozę pragmatyzmu – kluczowym priorytetem pozostaje integracja systemów księgowych (67,5 proc. wskazań), która zdecydowanie wyprzedza wdrażanie zaawansowanych algorytmów AI. Podejście to nie wynika z oporu wobec innowacji, lecz z racjonalnej oceny środowiska operacyjnego. Nawet najbardziej zaawansowane modele językowe nie zneutralizują bowiem chaosu procesowego oraz problemu danych rozproszonych w niekompatybilnych, nieskonsolidowanych środowiskach informatycznych.

Przeciążenie operacyjne jako czynnik wysokiego ryzyka

Konsekwencją rozproszenia środowisk informatycznych oraz rosnącej presji operacyjnej jest wzrost podatności sektora na cyberzagrożenia. Z danych wynika, że 17 proc. biur rachunkowych odnotowało w ubiegłym roku incydent bezpieczeństwa IT, natomiast 21,4 proc. respondentów nie jest w stanie jednoznacznie określić, czy do takiego zdarzenia doszło. Taki stan wiedzy wskazuje na istotne deficyty w obszarze monitorowania infrastruktury sieciowej. Podmioty te przetwarzają wrażliwe dane finansowo-księgowe wielu przedsiębiorstw jednocześnie, nie dysponując przy tym budżetami pozwalającymi na wdrożenie profesjonalnych systemów wczesnego wykrywania anomalii.

Analiza wektorów ataków wskazuje na wyraźną dominację metod socjotechnicznych, które odpowiadają za 60 proc. wszystkich incydentów. Potwierdza to, że kluczowym czynnikiem ryzyka pozostaje obszar ludzki. W warunkach chronicznego przeciążenia pracą oraz permanentnej presji czasu, odporność personelu na zaawansowane techniki manipulacji i wyłudzania danych ulega znaczącemu obniżeniu, co bezpośrednio zagraża integralności przetwarzanych informacji.

Segment niskokosztowy jako pułapka rozwojowa biur rachunkowych

Rosnące wymagania klientów – oczekujących niskich kosztów obsługi oraz kompleksowego wdrożenia procedur KSeF w ramach dotychczasowego ryczałtu – nie wynikają ze złej woli, lecz z braku świadomości stopnia skomplikowania współczesnych procesów księgowych. Sektor przez lata stosował strategię konkurowania ceną i oferowania zbyt szerokiego wachlarza usług w standardowych pakietach, co obecnie skutkuje erozją marż.

Odwrócenie tego trendu wymaga od biur rachunkowych dużej asertywności w precyzyjnym definiowaniu zakresu odpowiedzialności oraz rewizji cenników. Segment usług niskokosztowych o nieograniczonym charakterze będzie istniał zawsze, jednak profesjonalne podmioty nie muszą w nim konkurować, przenosząc punkt ciężkości na specjalizację i realną wycenę swoich kompetencji.

Kryzys zasobów, a nie technologii. Diagnoza kondycji sektora

„Barometr 2026” stanowi obiektywne odzwierciedlenie kondycji sektora w kluczowym punkcie zwrotnym. Publikacja ta pełni jednak przede wszystkim funkcję dokumentu analitycznego – precyzyjnie lokalizuje źródła obecnych kryzysów. Pokazuje, że kluczowe wyzwanie nie leży w samej technologii, lecz w strukturalnej dysproporcji między nakładanymi obowiązkami a zasobami, jakimi branża dysponuje, by im sprostać. Wobliczu 119. rocznicy powołania Związku Buchalterów w Warszawie warto, aby fakty tewybrzmiały publicznie.

Kluczowe wnioski

Paradoks rentowności: sektor mierzy się ze wzrostem nakładów pracy przy zamrożonych przychodach. Dalszy rozwój rynku wymusi albo radykalną korektę polityki cenowej biur, albo konsolidację wokół podmiotów zdolnych do masowej automatyzacji procesów. Legislacja jako główne ryzyko: wdrożenie struktur JPK_CIT oraz JPK_KR_PD nie stanowi jedynie zmiany formalnej, lecz jakościowy skok w zakresie i głębokości kontroli fiskalnej. Branża zasadnie interpretuje te reformy jako fundamentalną zmianę reguł rynkowych.

Luka kompetencyjna: narasta dysonans między zapotrzebowaniem rynku na zaawansowane kompetencje cyfrowe a tradycyjnym modelem kształcenia akademickiego. Bez systemowej reformy edukacji wyższej dystans ten będzie się pogłębiać.

Zdolność adaptacji: mimo niesprzyjającej koniunktury i wysokiej presji operacyjnej, sektor utrzymał ciągłość działania. Fakt, że najbardziej wymagający, początkowy etap wdrożeń technologicznych branża ma już za sobą, stanowi optymistyczny akcent w kontekście jej dalszego rozwoju.

Tomasz Mamys, ekspert ds. cyfryzacji, Symfonia

Źródła:
- Raport fillup k24 "Barometr nastrojów polskich księgowych 2026". Badanie ankietowe „Nastroje polskich księgowych” zrealizowano w okresie styczeń–marzec 2026 r. na ogólnopolskiej próbie N = 578 profesjonalistów z branży finansowo-księgowej. Partnerami merytorycznymi tego raportu są: Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Grant Thornton oraz Uniwersytety WSB Merito.
- Sedlak & Sedlak OBW 2025 (N = 4473);
- Grant Thornton Barometr Prawa 2025.