Kategorie

Jak struktura i koszt kapitału wpływają na efektywność firmy

Źródła finansowania: Każda firma ma pewną optymalną strukturę kapitału, określaną jako kombinacja długu, akcji uprzywilejowanych oraz akcji zwykłych, która powoduje maksymalizację rynkowych cen akcji. Dlatego firma postępująca racjonalnie, maksymalizująca wartość akcji, będzie ustalała docelową (optymalną) strukturę kapitału, a następnie pozyskiwała nowy kapitał w sposób, który będzie utrzymywał przez cały czas rzeczywistą strukturę kapitału zbliżoną do optymalnej lub jej równą.
Jak struktura i koszt kapitału wpływają na efektywność firmy
Każde przedsiębiorstwo posiada aktywa (majątek obrotowy i trwały) niezbędne do prowadzenia działalności operacyjnej. Aby sfinansować potrzebne składniki majątku, musi ono pozyskać odpowiedni kapitał. Przez kapitał rozumie się fundusze (zasoby finansowe) powierzone przedsiębiorstwu przez jego właścicieli oraz wierzycieli. Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje kapitału:
• kapitał własny (fundusze własne),
• kapitał obcy, czyli dług przedsiębiorstwa.
Różnice między kapitałem własnym a kapitałem obcym przedstawia tabela 1.
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

W przedsiębiorstwie zorganizowanym w formie spółki kapitałowej (spółki akcyjnej lub spółki z o.o.) kapitał własny dzieli się na kapitał podstawowy, zgromadzony z wpłat akcjonariuszy (udziałowców), oraz zyski zatrzymane. Może on przyjąć formę kapitału zwykłego lub uprzywilejowanego.
Koszt kapitału
Przez pojęcie „kapitał” rozumie się te wszystkie elementy, które występują po stronie pasywów bilansu przedsiębiorstwa i stanowią źródło finansowania jego składników majątkowych. Dysponowanie tak określonym kapitałem łączy się z koniecznością ponoszenia określonych kosztów. Koszt kapitału ma kluczowe znaczenie dla rachunku ekonomicznej efektywności inwestycji i stanowi minimalną stopę efektywności wykorzystania zasobów rzeczowych stworzonych dzięki realizacji projektów inwestycyjnych. Poprawne uwzględnienie kosztu kapitału w rachunku ekonomicznej efektywności inwestycji uzależnione jest od tego, czy jesteśmy w stanie prawidłowo mierzyć ten koszt1.
Najważniejszym zastosowaniem kosztu kapitału jest preliminowanie wydatków inwestycyjnych, ale jest on także używany do innych celów (przykład 1).
Przykład 1
Koszt kapitału jest głównym czynnikiem wyboru między zakupem a wydzierżawieniem aktywów, w decyzjach dotyczących zastąpienia starej pożyczki obligacyjnej nową emisją oraz przy decyzjach o użyciu zadłużenia lub kapitału akcyjnego jako sposobów finansowania. Koszt kapitału jest także ważny przy regulowaniu działalności takich naturalnych monopolistów, jak spółki energetyczne, gazowe oraz telekomunikacyjne. Te firmy są naturalnymi monopolistami w tym sensie, że jedna firma może świadczyć usługi po niższych kosztach niż gdyby to robiły dwie firmy lub więcej. Spółki energetyczne lub telefoniczne, mając monopol, mogłyby w sytuacji wolnego rynku dyktować warunki. Dlatego też instytucje nadzorujące te rynki, po pierwsze, określają koszt kapitału, w jaki inwestorzy wyposażyli firmę, po drugie – ustalają ceny usług w taki sposób, aby spółka zarabiała dokładnie tyle, ile wynosi koszt jej kapitału.
Koszt kapitału a wymagana stopa zwrotu z inwestycji
Inwestując kapitał w dane przedsiębiorstwo, przez zakup papierów wartościowych (akcji i obligacji), akcjonariusze i wierzyciele oczekują dochodu z tych inwestycji. Dochód ten składa się z dwóch elementów: dochodu bieżącego (dywidend i oprocentowania) oraz tzw. zysku kapitałowego, będącego różnicą między ceną sprzedaży a ceną zakupu danego papieru wartościowego (Pi – Po).
Rentowność posiadanych przez przedsiębiorstwo aktywów finansowych zainwestowanych przez akcjonariuszy i wierzycieli kapitału powinna być na tyle wysoka, aby spełnić oczekiwania inwestorów. Koszt kapitału w przedsiębiorstwie jest uzależniony przede wszystkim od sposobu i rentowności jego wykorzystania przez przedsiębiorstwo, a nie od źródeł jego pochodzenia. Dlatego też pojęcia „koszt kapitału”, „pożądana stopa zwrotu”, a także „alternatywny koszt kapitału” i „stopa dyskontowa” są najczęściej używane zamiennie.
Alternatywny koszt kapitału jest definiowany jako oczekiwana stopa zwrotu, z której rezygnuje się inwestując kapitał w inny alternatywny projekt. Jest to jednocześnie najbardziej odpowiedni poziom stopy dyskontowej, przy której wykorzystaniu jest wyliczana zaktualizowana wartość netto (NPV) dla tego projektu inwestycyjnego. Biorąc pod uwagę wszystkie te relacje koszt kapitału można zdefiniować jako oczekiwaną stopę zwrotu z zainwestowanego kapitału przy danym poziomie ryzyka.
Kalkulacja kosztu kapitału polega na oszacowaniu za pomocą dostępnych metod oddzielnie kosztu długu i kosztu kapitału własnego, a następnie wyliczeniu średniego ważonego kosztu kapitału (WACC – weighted average cost of capital), w którym struktura kapitału określa wagi kapitału obcego i własnego. Możliwe jest jedynie oszacowanie, a nie dokładne wyliczenie kosztu kapitału. Podstawę do określenia jego poziomu stanowi bowiem oczekiwana przez inwestujących w papiery wartościowe przedsiębiorstwa stopa zwrotu. Jest to jedynie wartość oczekiwana. Faktycznie osiągana przez inwestorów stopa zwrotu zależy od rzeczywistej rentowności przedsiębiorstwa oraz od bieżących cen akcji i obligacji na rynku kapitałowym.
Koszt kapitału można zdefiniować jako oczekiwaną stopę zwrotu z zainwestowanego kapitału przy danym poziomie ryzyka.
Logika średniego ważonego kosztu kapitału
Możliwe jest finansowanie firmy całkowicie z kapitału akcyjnego. W tym przypadku kosztem kapitału użytym do analizy zasilania kapitałowego powinna być wymagana dla spółki stopa dochodu z kapitału (ROE). Większość firm uzyskuje jednak znaczną część kapitału zaciągając długoterminowy dług; część stosuje także akcje uprzywilejowane. Dla tych firm koszt kapitału musi odzwierciedlać średni koszt różnych użytych funduszy, a nie jedynie koszt kapitału akcyjnego firmy.
Średni ważony koszt kapitału może być określony jako przeciętny dla całego kapitału zainwestowanego w przedsiębiorstwie lub jako średni koszt każdej dodatkowej jednostki kapitału pozyskanej przez przedsiębiorstwo. W tym drugim przypadku mamy do czynienia z tzw. krańcowym kosztem kapitału. W analizie projektów inwestycyjnych realizowanych przez przedsiębiorstwo krańcowy koszt kapitału wyznacza graniczną stopę zwrotu dla realizowanego projektu. Jeżeli stopa zwrotu spada poniżej tej granicznej wartości, projekt inwestycyjny należy odrzucić.
Podobnie jak oczekiwana stopa zwrotu lub stopa dyskontowa, również koszt kapitału (przeciętny i krańcowy) musi uwzględniać ryzyko operacyjne i finansowe związane z działalnością przedsiębiorstwa, a w przypadku realizacji konkretnego projektu inwestycyjnego – także dodatkowo ryzyko związane z tym projektem. Mówi się wówczas, że koszt kapitału jest dostosowany do poziomu ryzyka. Jako stopę wolną od ryzyka przyjmuje się zazwyczaj stopę zwrotu z inwestycji w bony skarbowe (np. rentowność bonów 13-tygodniowych). Innymi słowy, uznaje się, że ryzyko niewypłacalności emitenta tych papierów wartościowych, czyli Skarbu Państwa, jest zerowe, szczególnie w krótkim okresie2.
Jako stopę wolną od ryzyka przyjmuje się zazwyczaj stopę zwrotu z inwestycji w bony skarbowe.
Średni ważony koszt kapitału (WACC)
Docelowe proporcje zadłużenia w postaci akcji uprzywilejowanych i zwykłych wraz z kosztami poszczególnych składników kapitału są używane do obliczenia średniego ważonego kosztu kapitału (WACC)3. Koszt poszczególnych składników jest przedstawiony w sposób następujący:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

gdzie:
w – wagi udziałów,
kd (1 – T) – koszt długu po opodatkowaniu,
kp – koszt kapitału z akcji uprzywilejowanych,
ks – koszt kapitału akcyjnego z niepodzielonych zysków.
Gdy firma próbuje pozyskać więcej funduszy, wówczas koszt każdej kolejnej jednostki od pewnego momentu rośnie. Dlatego też jako krańcowy koszt kapitału (MCC) określa się koszt ostatniej złotówki nowego kapitału, który firma pozyskuje; koszt krańcowy rośnie, gdy w danym okresie pozyskuje się go coraz więcej.
Koszt kapitału obcego
W krajach o rozwiniętym rynku kapitałowym zaciąganie długu przez przedsiębiorstwa dokonuje się przede wszystkim w drodze emisji obligacji (średnio- lub długoterminowych papierów dłużnych), rzadziej zaś przez zaciąganie kredytu bankowego. Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje kredyty bankowe (są to najczęściej kredyty krótkoterminowe), koszt kapitału obcego określa efektywna stopa oprocentowania uzyskanego kredytu. W przypadku pozyskiwania kapitału obcego za pomocą sprzedaży papierów dłużnych koszt tego kapitału zależy od rentowności obligacji.
Każda inwestycja jest traktowana jako bieżące wyrzeczenie dla niepewnych przyszłych korzyści. Z tego tytułu inwestor oczekuje nagrody. Tą nagrodą jest stopa zwrotu z inwestycji. Inwestor oczekuje też dodatkowej nagrody za zwiększające się ryzyko4. Stopę zwrotu z inwestycji w obligacje zerokuponowe można wyznaczyć na podstawie następującego wzoru:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Natomiast dla obligacji o stałym oprocentowaniu stopę rentowności można wyznaczyć ze wzoru:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

gdzie:
Po – bieżąca cena obligacji,
Pn – cena wykupu obligacji,
rd – stopa zwrotu z inwestycji w obligacje,
n – liczba okresów, lat do wykupu.
I – wypłacone kupony,
t – czas do wykupu.
Kupując obligacje inwestorzy biorą pod uwagę rentowność tej inwestycji, na którą składa się nie tylko nominalne oprocentowanie obligacji, ale również różnica między ceną zakupu a ceną ich odsprzedaży przez inwestora na rynku kapitałowym. W przypadku zakupu na rynku pierwotnym, a więc na rynku, na którym przedsiębiorstwa pozyskują kapitał, inwestorzy nabywają obligacje po cenie emisyjnej. Wykup obligacji, a więc zwrot pożyczonego przez przedsiębiorstwo kapitału, odbywa się zazwyczaj po cenie nominalnej. Zarówno cena emisyjna, jak i oprocentowanie nominalne nowych obligacji są uzależnione od bieżących cen rynkowych obligacji wcześniej wyemitowanych, jakie kształtują się na rynku wtórnym, oraz od oczekiwań inwestorów dotyczących stopy zwrotu z inwestycji na rynku kapitałowym.
Jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje kredyty bankowe, koszt kapitału obcego określa efektywna stopa oprocentowania uzyskanego kredytu.
Bieżąca stopa rentowności obligacji jest relacją oprocentowania rocznego do bieżącej ceny obligacji na wtórnym rynku kapitałowym. Koszt długu jest określany na podstawie tzw. stopy rentowności w okresie pozostającym do wykupu obligacji przez emitenta (yield to maturity – YTM), która jest możliwa do zrealizowania przez inwestorów posiadających obligacje aż do momentu ich wykupu.
Stopa rentowności obligacji w okresie pozostającym do wykupu (r) jest stopą dyskonta (lub inaczej wewnętrzną stopą zwrotu), dla której bieżąca wartość przyszłych wpływów inwestora z tytułu zakupionej obligacji zrównuje się z jej ceną. Zakłada się przy tym, że wszystkie wpływy uzyskane przed terminem wykupu są reinwestowane przy zachowaniu tej samej stopy rentowności.
Koszt długu po opodatkowaniu kd (1 – T) występuje przy obliczaniu średniego ważonego kosztu kapitału. Jest to stopa procentowa od długu kd, pomniejszona o oszczędności podatkowe wynikające z faktu odliczania odsetek od podstawy opodatkowania. Można to zapisać:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Powód użycia kosztu długu po opodatkowaniu jest następujący. Wartość kapitału akcyjnego firmy, którą chcemy maksymalizować, zależy od przepływu środków pieniężnych po opodatkowaniu. Ponieważ odsetki odliczane są od podstawy opodatkowania, przynoszą oszczędności podatkowe, które obniżają koszt netto długu. W ten sposób koszt po opodatkowaniu staje się mniejszy od kosztu przed opodatkowaniem. Ze względu na fakt, że przepływy te i stopy dochodów powinny mieć porównywalną podstawę, stopy procentowe należy korygować w dół, aby w ten sposób uwzględnić preferencyjne traktowanie opodatkowania zadłużenia.
Należy ponadto zauważyć, że kosztem długu jest stopa procentowa od nowego zadłużenia, a nie od długu już istniejącego. Interesuje nas więc krańcowy koszt długu. Stopa, po której firma pożyczyła w przeszłości, jest kosztem już poniesionym i nie jest istotna dla określenia kosztu kapitału5.
Niektóre problemy analizy kosztu kapitału:
• Fundusze powstałe z odpisów amortyzacyjnych. Najważniejszym źródłem kapitału jest w wielu firmach amortyzacja. Strumień środków pieniężnych z amortyzacji może być powtórnie zainwestowany albo zwrócony inwestorom (akcjonariuszom i wierzycielom). Koszt funduszy uzyskanych z amortyzacji jest w przybliżeniu równy średniemu ważonemu kosztowi kapitału w przedziale, w którym kapitał pochodzi z niepodzielonych zysków i mało kosztownego długu.
• Firmy prywatne. Powstaje zasadnicze pytanie, jaką miarę przyjąć dla kosztu kapitału akcyjnego spółki, której akcje nie są przedmiotem obrotu publicznego. Szczególnie ważne stają się w tym przypadku problemy opodatkowania. Jako generalną zasadę przyjmuje się, że takie same zasady szacowania kosztu kapitału stosuje się zarówno dla spółek prywatnych, jak i dla firm, których akcje znajdują się w obrocie publicznym. Występuje jednak problem dostępu do danych źródłowych, który jest nieco inny w każdej z nich.
• Małe przedsiębiorstwa. Małe przedsiębiorstwa są zazwyczaj własnością prywatną, co powoduje trudności w szacowaniu kosztu kapitału akcyjnego. Ponadto niektóre z nich otrzymują także środki ze źródeł rządowych.
• Problemy pomiaru. Nie można nie doceniać praktycznych problemów, z którymi można się spotkać, próbując oszacować koszt kapitału akcyjnego. Nigdy nie możemy być pewni, jak dokładne są nasze szacunki w tym zakresie.
• Koszt kapitału dla projektów o różnym ryzyku. Trudno jest obliczyć właściwą stopę dyskonta, uwzględniającą ryzyko w preliminowaniu wydatków na projekty inwestycyjne o różnym stopniu ryzyka.
• Wagi struktury kapitału. Zazwyczaj przyjmuje się docelową strukturę kapitału za daną, wykorzystując ją do obliczenia wag, a następnie kosztu. Jednak ustalenie docelowej struktury kapitału jest samo w sobie trudnym zadaniem.
Związki między strukturą kapitału a ryzykiem
Z wcześniejszych stwierdzeń wynika, że istnieje opłacalność zwiększania udziału kapitałów obcych w finansowaniu majątku przedsiębiorstwa. Jednak decyzje podejmowane w sprawie wykorzystania kapitałów obcych nie powinny powodować utraty stabilności finansowej firmy. W miarę wzrostu zadłużenia kredytodawcy z reguły ostrożnej podejmują decyzje dotyczące nowych kredytów, skracają terminy ich spłaty oraz wymuszają zwiększone odsetki ze względu na wyższe ryzyko.
Teoria finansów nie jest w stanie określić uniwersalnej formuły, która umożliwiałaby wyznaczenie najkorzystniejszej struktury kapitałowej dla danej firmy, godzącej zarówno optimum zyskowności kapitałów własnych, jak i rozsądną skalę ryzyka. Jest ona bowiem zależna od wielu złożonych czynników, ulegających ciągłym zmianom, w tym także trudnych do dostatecznie dokładnego przewidzenia zmian koniunktury gospodarczej. Można jednak określić pewne zasady, które powinny być uwzględnione przy podejmowaniu decyzji dotyczących kształtowania struktury kapitałów w warunkach konkretnego przedsiębiorstwa. Dotyczą one wspomnianego już przestrzegania odpowiednich relacji między strukturą kapitałów i strukturą majątku, z uwzględnieniem różnego stopnia płynności poszczególnych jego składników oraz wyboru najkorzystniejszych źródeł kapitałów obcych (tabela 2).
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Szczególne znaczenie ma jednak programowanie struktury kapitałów przy rozszerzaniu działalności firmy, wymagającej zwiększenia majątku. Wówczas niezbędne staje się poszukiwanie optymalnej struktury kapitału, umożliwiającej maksymalizację zyskowności kapitałów własnych, ale przy zachowaniu płynności finansowej oraz zdolności do obsługi zadłużenia. W tym celu trzeba przede wszystkim określić z góry granice ryzyka płynności finansowej i skalę maksymalnego zadłużenia, które firma decyduje się ponosić bez nadmiernego zagrożenia swojej przyszłej egzystencji oraz zbyt daleko idącego uzależnienia od kredytobiorców.
Kalkulacja optymalnej struktury kapitałów firmy może się ograniczać do ustalania najkorzystniejszych relacji między kapitałem własnym i tylko długoterminowym zadłużeniem albo powinna objąć także krótkoterminowe zobowiązania. Ten pierwszy wariant nie jest jednak wystarczający, gdyż krótkoterminowe zobowiązania w większości firm finansują znaczną, a niekiedy decydującą część aktywów i mogą stanowić substytut zadłużenia długoterminowego. Ponadto skala krótkoterminowych zobowiązań w znacznej mierze wpływa na stopień płynności finansowej firmy (więcej o wpływie struktury kapitału na płynność można przeczytać w nr 21/2005 „Serwisu FK”).
Punktem wyjścia przy kalkulacji optymalnej struktury całości kapitałów firmy powinno być wyznaczenie górnych granic ryzyka finansowego, jakie firma może ponosić bez nadmiernej groźby dla swej przyszłej egzystencji oraz bez zbyt daleko idącego uzależnienia się od kredytodawców, niepozwalających na zachowanie elastyczności finansowej.
Dysponując kalkulacją optymalnej struktury kapitałów należy podejmować wszelkie szczegółowe decyzje dotyczące ich pozyskania w sposób umożliwiający przestrzeganie tej struktury w rzeczywistości. Na przykład rozpatrując wykorzystanie kredytów nierzadko trzeba rezygnować z niżej oprocentowanych kredytów krótkoterminowych, zastępując je bardziej kosztownymi kredytami długoterminowymi, jeśli wymaga tego zachowanie optymalnej struktury kapitałów.
Nie zawsze przedsiębiorstwo będzie mogło w praktyce doprowadzić strukturę kapitałów do stanu uznanego za optymalny. Zależy to bowiem od tego, czy firma posiada odpowiednią elastyczność finansową, która daje stały dostęp do więcej niż jednego źródła kapitałów i stwarza możliwość wyboru między nimi. Pozwoli to jej nie tylko na wykorzystanie łatwiej dostępnych i tańszych źródeł pozyskania kapitałów, ale – co jest nie mniej ważne – umocni pozycję negocjacyjną firmy wobec kredytodawców.
Firma, która nie posiada elastyczności finansowej, tzn. nie może korzystać z realnie występujących alternatywnych źródeł finansowania, jest skazana na uzależnienie od określonych kredytodawców, którzy narzucają jej niejednokrotnie warunki umowy kredytowej. Ta elastyczność finansowa zależy jednak w istotnej mierze od solidności polityki finansowej firmy, a przede wszystkim od dbałości o bieżącą płynność finansową umożliwiającą terminowe regulowanie zaciągniętych zobowiązań. Z reguły bowiem w razie sygnałów świadczących o trudnościach płatniczych firmy kurczy się krąg jej kredytodawców, a dostawcy niejednokrotnie uzależniają wykonanie zamówień od uprzedniego przekazania należności lub od gotówkowej zapłaty. Jest to podyktowane zrozumiałymi obawami przed rosnącym ryzykiem niewypłacalności partnera.
W razie sygnałów świadczących o trudnościach płatniczych firmy kurczy się krąg jej kredytodawców, a dostawcy uzależniają wykonanie zamówień od uprzedniego przekazania należności lub od gotówkowej zapłaty.
Bez względu na stopień elastyczności finansowej, jaki posiada firma, powinna ona dysponować aktualizowaną okresowo kalkulacją optymalnej struktury kapitałów. Tylko dysponując taką kalkulacją można podejmować racjonalne decyzje pozwalające na zbliżenie rzeczywistej struktury do optymalnej6.
Wpływ struktury kapitałów na rentowność przedsiębiorstwa
Kapitały własne są najbardziej stabilną podstawą finansowania działalności przedsiębiorstwa, decydującą w istotnej mierze o stopniu utrzymania płynności finansowej. Ich wysokość stanowi dla wierzycieli informację, do jakiej kwoty firma zdolna jest ponosić konsekwencje finansowe w przypadku powstania strat. Kapitały obce wymagają spłaty w określonych z wierzycielami terminach, ale możliwe jest i praktykuje się powszechnie zastępowanie spłaconych zobowiązań zaciągniętymi nowymi kredytami, czyli tzw. refinansowanie kredytów. Spłacenie zobowiązań w czynnym przedsiębiorstwie łączy się zatem często z zaciągnięciem w to miejsce nowych. W rezultacie kapitały obce mogą stale występować w przedsiębiorstwie, aczkolwiek w różnej wysokości i w zmieniającej się strukturze.
Uprzednio stwierdzono, że w praktyce często występują możliwości pozyskania kapitałów z alternatywnych źródeł o różnym ich charakterze. Powstaje wówczas problem wyboru najkorzystniejszej ich kompozycji (struktury) z uwzględnieniem:
• maksymalizacji korzyści udziałowców firmy, wyrażających się m.in. stopą zyskowności kapitałów własnych,
• zapewnienia właściwego stopnia bieżącej i perspektywicznej płynności płatniczej, tj. ograniczenia ryzyka jej utraty do granic uznanych za rozsądne.
Największą pewność utrzymania pełnej płynności finansowej – nawet w przypadku wystąpienia nieprzewidzianych, okresowych zakłóceń w działalności firmy, których nie zdołano uniknąć (np. spadek wpływów ze sprzedaży wskutek recesji lub pojawienia się bardziej przedsiębiorczego konkurenta) – zapewnia pokrycie całości posiadanego majątku kapitałami własnymi. Zbędne staje się wówczas także ponoszenie odsetek od pożyczek i kredytów, a więc do dyspozycji firmy i jej udziałowców pozostaje cały zysk osiągnięty dzięki eksploatacji majątku. W takim przypadku stopa zyskowności majątku (stosunek zysku netto do majątku) jest analogiczna jak stopa zyskowności kapitałów własnych (tabela 3).
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Wykorzystanie kapitałów obcych daje szansę poprawienia wyników finansowych. Kredyty mogą bowiem umożliwić zwiększenie sprzedaży, a w rezultacie również zysków w stosunku do tych, które powstają przy wykorzystaniu jedynie kapitałów własnych. Firma ponosi wprawdzie dodatkowo koszty odsetek od zaciągniętych kredytów, ale jeśli w finansowanie jej majątku są zaangażowane kapitały obce (tj. pożyczki, kredyty lub inne zobowiązania), a stopa (koszt) odsetek płaconych za ich wykorzystanie jest niższa od stopy zyskowności majątku, to w rezultacie zwiększa się odpowiednio stopa zyskowności kapitałów własnych. Istotne znaczenie ma także fakt, że przy ustalaniu wyniku finansowego, stanowiącego podstawę wymiaru podatku dochodowego, uwzględnia się należne kredytodawcom odsetki jako koszt uzyskania przychodów, natomiast nie uwzględnia się odsetek od zaangażowanych w działalności firmy jej kapitałów własnych. Wobec tego odpowiednio ukształtowana kompozycja kapitałów własnych i obcych – przy efektywnym ich wykorzystaniu – może dodatnio wpływać na korzyści osiągnięte przez udziałowców. Zjawisko to jest określane mianem dźwigni finansowej.
Stopa zyskowności kapitałów własnych (ROE) wzrasta w miarę zwiększania się udziału kapitałów obcych w finansowaniu majątku, jeżeli stopa płaconych odsetek jest niższa od osiąganej przez przedsiębiorstwo zyskowności majątku. Jednocześnie efektywny koszt zaangażowania kapitału obcego jest mniejszy aniżeli odsetki należne kredytodawcom, gdyż ich suma pomniejsza podstawę wymiaru podatku dochodowego. Jednak w określonych warunkach wykorzystanie kapitałów obcych może mieć ujemny wpływ na zyskowność kapitałów własnych. Wystąpi to w przypadku, gdy zyskowność majątku ukształtuje się na niższym poziomie niż wynosi stopa odsetek płaconych kredytodawcom od wykorzystanego kapitału obcego. Wówczas korzystanie z kapitałów obcych spowoduje obniżenie ekonomicznej efektywności funkcjonowania firmy.
Jeżeli zatem firma nie może osiągnąć w wyniku zastosowania kredytów większego zysku niż związane z nimi odsetki, to wykorzystanie dźwigni finansowej staje się nieopłacalne. Wówczas odsetki powodują obniżenie stopy zyskowności kapitałów własnych7.
Pojęcie ryzyka finansowego i dźwigni finansowej
Ryzyko finansowe jest związane ze sposobem finansowania działalności przedsiębiorstwa, a więc wynika ze struktury jego kapitału. Pojawia się ono wówczas, gdy jego działalność jest w części finansowana długiem. Jeżeli przedsiębiorstwo nie ma zobowiązań, z którymi związana jest płatność oprocentowania, to ryzyko finansowe nie istnieje.
Ryzyko finansowe wynika z niepewności co do kształtowania się przyszłych zysków netto (czyli zysków operacyjnych po zapłaceniu odsetek i podatku dochodowego) w przedsiębiorstwie wykorzystującym kapitał obcy. Dla właścicieli oznacza to niepewność związaną z przyszłymi przepływami pieniężnymi. Dlatego ryzyko finansowe jest wyrażane zmiennością zysków netto przypadających na jedną akcję (EPS – earnings per share). Jest ono również związane z ryzykiem niewypłacalności, które ponoszą wierzyciele (przykład 2). Zaciągnięcie długu powoduje powstanie stałych kosztów finansowych w postaci oprocentowania długu oraz konieczność zwrotu pożyczonego kapitału w terminie jego wymagalności. Wstrzymanie obsługi długu oraz niespłacenie zobowiązań w terminie oznacza niewypłacalność przedsiębiorstwa i może prowadzić do bankructwa.
Jeżeli przedsiębiorstwo nie ma zobowiązań, z którymi związana jest płatność oprocentowania, to nie istnieje ryzyko finansowe.
Ryzyko finansowe jest zatem tym większe, im większy jest udział długu obciążonego oprocentowaniem w kapitale firmy. Koszty finansowe wynikające z oprocentowania długu stanowią stały element kosztów przedsiębiorstwa i wywołują efekt dźwigni finansowej. Jej działanie polega na tym, że w wyniku stałego obciążenia kosztami finansowymi (w okresie od zaciągnięcia do spłaty długu) możliwe wahania zysków przypadających na jedną akcję są więcej niż proporcjonalne w stosunku do wahań zysku operacyjnego. Im wyższe są koszty finansowe, tym silniejsze jest działanie dźwigni finansowej i większe ryzyko finansowe. Relacja dług/aktywa jest często określana mianem wskaźnika dźwigni finansowej ze względu na efekty, jakie dług wywołuje w przedsiębiorstwie. Jest ona relacją względnej zmiany zysku netto przypadającego na jedną akcję do względnej zmiany zysku operacyjnego (DEL – degree of financial leverage).
Efekty dźwigni finansowej mogą być pozytywne, gdy przyczyniają się do wzrostu zysków przypadających na jedną akcję, lub negatywne, gdy powodują spadek zysków. Siła jej oddziaływania zależy od udziału stałych kosztów finansowych w kosztach całkowitych ponoszonych przez przedsiębiorstwo. Wskaźnik efektu dźwigni finansowej jest wyliczany dla danej wartości zysku operacyjnego (EBIT). Gdy jego wartość jest bliska kosztom finansowym (czyli gdy zysk netto jest bliski zeru), poziom wskaźnika DEL jest wysoki. Wraz ze wzrostem zysku operacyjnego poziom wskaźnika DEL maleje, co oznacza, że zmniejsza się ryzyko finansowe. Spada bowiem udział stałych kosztów finansowych w relacji do przychodów ze sprzedaży i kosztów operacyjnych8.
Efekty dźwigni finansowej mogą być pozytywne, gdy przyczyniają się do wzrostu zysków przypadających na jedną akcję, lub negatywne, gdy powodują spadek zysków.
Im większy jest udział długu w kapitale przedsiębiorstwa i relatywnie wyższe koszty finansowe, tym silniejsze są efekty mnożnikowe dźwigni finansowej i wyższa wartość wskaźnika DFL. Gdy przedsiębiorstwo nie ma zobowiązań, od których jest płacone oprocentowanie, wówczas efekt dźwigni nie występuje, a DEL = 1. Wartość wskaźnika efektu dźwigni finansowej informuje, o ile procent wzrośnie (lub spadnie) zysk netto przypadający na jedną akcję na skutek jednoprocentowego wzrostu (spadku) zysku operacyjnego.
Efekty dźwigni finansowej (pozytywne i negatywne) można pokazać badając relacje zysku operacyjnego (EBIT) i zysku netto na jedną akcję (EPS) dla różnych wariantów finansowania działalności przedsiębiorstwa (tylko kapitałem własnym oraz przy wykorzystaniu kapitał obcego). DFL wyznacza się według następującego wzoru:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Efektami dźwigni finansowej są zainteresowani przede wszystkim akcjonariusze przedsiębiorstwa. Przy pozytywnych efektach zysk netto przypadający na jedną akcję będzie większy, jeżeli przedsiębiorstwo wykorzystuje kapitał obcy. W przypadku negatywnych efektów dźwigni najwięcej stracą właściciele, zmniejszy się bowiem bardziej niż proporcjonalnie zysk przypadający na jedną akcję. Relacja zysku operacyjnego do kosztów finansowych znana jest w analizie finansowej jako wskaźnik możliwości obsługi długu lub inaczej wskaźnik zdolności spłaty odsetek (TIE- times interest earned)9:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

gdzie:
I – odsetki od kredytów.
Z punktu widzenia zarządzających przedsiębiorstwem, jak również jego właścicieli i wierzycieli, istotne jest ustalenie granicy opłacalności korzystania z kapitału obcego. Przedstawiona analiza związku między zyskiem operacyjnym a zyskiem netto na jedną akcję nie daje precyzyjnej odpowiedzi, kiedy opłaca się angażować dodatkowy kapitał obcy w przedsiębiorstwie tak, aby efekty dźwigni finansowej były pozytywne.
Granicę opłacalności wykorzystania kapitału obcego pomaga określić analiza związku między wskaźnikiem rentowności aktywów (ROA) i wskaźnikiem rentowności kapitału własnego (ROE).
W analizie brane są pod uwagę księgowe wartości poszczególnych wielkości, czyli takie, jakie są prezentowane w bilansie oraz w rachunku zysków i strat. Przyjmuje się również założenie, że wykorzystane przez przedsiębiorstwo aktywa są równe kapitałowi zainwestowanemu w przedsiębiorstwo, czyli:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Efekty dźwigni są pozytywne, gdy ROE > ROA. Próg rentowności kapitału obcego określa, kiedy warto jest wykorzystywać dług do finansowania aktywów przedsiębiorstwa, to znaczy, kiedy efekty dźwigni finansowej są pozytywne. Warunek ten jest następujący:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

gdzie:
I* – koszt kapitału obcego.
W przypadku gdy rentowność operacyjna aktywów jest niższa od kosztu kapitału obcego, czyli ROA < I*, efekty dźwigni finansowej są negatywne.
Każda dodatkowa jednostka kapitału obcego finansująca dodatkową jednostkę aktywów przedsiębiorstwa, dla której rentowność operacyjna aktywów jest większa od kosztu długu po uwzględnieniu korzyści podatkowych, przynosi właścicielom przedsiębiorstwa korzyści. Oznacza to, że ROE > ROA. Korzyści w postaci zwiększenia rentowności kapitału własnego wywołane pozytywnym efektem dźwigni finansowej są potencjalnie tym większe, im wyższa jest relacja długu do kapitału własnego (D/E).
Wzrost poziomu wskaźnika dźwigni finansowej D/E oznacza jednak nie tylko możliwość odniesienia korzyści finansowych przez akcjonariuszy, ale prowadzi także do zwiększenia ryzyka finansowego. Wyższy poziom rentowności kapitału własnego stanowi bowiem swego rodzaju rekompensatę dla właścicieli z tytułu zwiększonego ryzyka finansowego. Zbyt wysokie zadłużenie może być przyczyną bankructwa przedsiębiorstwa oraz straty przez akcjonariuszy części, a w skrajnym przypadku nawet całości, zainwestowanego kapitału. Dodatnia różnica pomiędzy ROE i ROA stanowi premię za ponoszone ryzyko finansowe.
Ryzyko operacyjne i dźwignia operacyjna
Ryzyko operacyjne (handlowe) jest związane z niepewnością co do kształtowania się przyszłych przepływów operacyjnych przedsiębiorstwa. Dwa najważniejsze składniki przepływów operacyjnych to przychody ze sprzedaży oraz koszty operacyjne.
Wielkość i wartość sprzedaży są uzależnione od wielu czynników, na które przedsiębiorstwo nie ma wpływu. Należą do nich czynniki makroekonomiczne, takie jak: ogólny poziom aktywności gospodarczej (stan gospodarki), wysokość stóp procentowych i kursu walutowego, regulacje podatkowe itd. oraz czynniki określające popyt na towary wytworzone przez dane przedsiębiorstwo. Do tej grupy czynników zalicza się preferencje nabywców, a także działania przedsiębiorstw konkurencyjnych. Wszystkie wymienione czynniki wpływają na wielkość sprzedaży i ceny osiągane przez przedsiębiorstwo.
Niepewność dotycząca kształtowania się warunków działania przedsiębiorstwa może powodować, że przychody ze sprzedaży będą inne od oczekiwanych. Mamy tu więc do czynienia z ryzykiem sprzedaży.
Na koszty operacyjne składają się koszty zmienne, zależne od wielkości produkcji i sprzedaży, oraz koszty stałe, niezależne od wielkości produkcji i sprzedaży. Im większy jest udział kosztów stałych w kosztach operacyjnych, tym trudniej przedsiębiorstwu dostosować koszty operacyjne do zmian w przychodach ze sprzedaży (większe jest wówczas ryzyko operacyjne).
W przypadku istnienia stałego elementu kosztów w przedsiębiorstwie jego wynik finansowy (zysk lub strata) zmienia się bardziej niż proporcjonalnie w stosunku do zmian w wielkości sprzedaży. Mamy wówczas do czynienia z efektem dźwigni, koszty stałe stanowią „punkt podparcia dźwigni”. Im wyższe są koszty stałe w relacji do kosztów całkowitych, tym większe są „wychylenia dźwigni w górę lub w dół” i tym większe są wówczas pozytywne lub negatywne efekty dźwigni. Do stałych kosztów operacyjnych, które nie ulegają zmianom w analizowanym okresie, zaliczamy przede wszystkim: amortyzację środków trwałych, ogólne koszty zarządu, ubezpieczenia, podatki majątkowe i opłaty lokalne, a także koszty promocji. Podstawowe operacyjne koszty zmienne to wynagrodzenia pracowników zatrudnionych bezpośrednio w produkcji oraz koszty materiałów, surowców i energii zużywanej w produkcji.
Im większy jest udział kosztów stałych w kosztach operacyjnych, tym trudniej przedsiębiorstwu dostosować koszty operacyjne do zmian w przychodach ze sprzedaży (większe jest wówczas ryzyko operacyjne).
Efekt dźwigni jest pozytywny, jeżeli wzrost wielkości sprzedaży przedsiębiorstwa powoduje bardziej niż proporcjonalny przyrost jego zysku. Z kolei efekt jest negatywny, gdy spadek sprzedaży powoduje bardziej niż proporcjonalny spadek zysku (lub przyrost straty). W sumie większy efekt dźwigni oznacza większe wahania wielkości zysku pod wpływem wahań w wielkości sprzedaży, co z kolei prowadzi do większego ryzyka w działalności przedsiębiorstwa. W ocenie ryzyka operacyjnego analizuje się wyłącznie zmienność wyniku operacyjnego pod wpływem korzystnych lub niekorzystnych warunków gospodarowania, bez uwzględniania czynników związanych ze sposobem finansowania działalności przedsiębiorstwa.
Miernikiem ryzyka operacyjnego jest wskaźnik efektu dźwigni operacyjnej (DOL – degree of operating leverage), będący relacją względnych zmian zysku operacyjnego do względnej zmiany wielkości sprzedaży (przykład 2). Jest on wyliczany dla danej wielkości sprzedaży (Q). Jego wartość różni się zatem dla różnych wielkości sprzedaży. Jeżeli jest ona bliska poziomowi wyznaczającemu księgowy próg rentowności, poziom wskaźnika jest wysoki10.
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Faktyczne pojęcie dźwigni operacyjnej rozwinięto pierwotnie na potrzeby preliminowania wydatków inwestycyjnych. Alternatywne metody wytwarzania danego produktu wiążą się często z różnymi stopniami dźwigni operacyjnej, a tym samym z różnym usytuowaniem punktów równowagi i z różnym stopniem ryzyka.
Przykład 2
Firma X osiąga roczną sprzedaż w wysokości 100 tys. jednostek przy cenie 7,5 zł za jednostkę sprzedanego wyrobu. Koszty zmienne w tej firmie wynoszą 3 zł na jednostkę, a stałe koszty operacyjne – 250 tys. zł w ciągu roku. Roczny koszt odsetek wynosi 80 tys. zł. W obiegu znajduje się 20 tys. akcji zwykłych tej firmy oraz 8 tys. akcji uprzywilejowanych, na które przypada 5 zł w postaci dywidendy rocznie. Firma płaci podatek dochodowy według stopy wynoszącej 40%.
Obliczymy:
a) ile wynosi dochód na jedną akcję (EPS) przy obecnym poziomie sprzedaży,
b) wykorzystując obecny poziom sprzedaży jako bazę – dźwignię operacyjną firmy (DOL), jeżeli poziom sprzedaży zwiększy się do 120 tys. sztuk
Ad a) EPS przy sprzedaży wynoszącej 100 000 jednostek:
Sprzedaż (750 000 zł)
– koszty operacyjne zmienne (100 000 × 3,00 zł = 300 000 zł)
– stałe koszty operacyjne (250 000)
dochód przed płatnością odsetek i opodatkowaniem = 200 000 PLN
– odsetki (80 000 zł)
zysk brutto (120 000 zł)
– podatek dochodowy (120 000 × 0,4 = 48 000 zł)
zysk netto (72 000 zł)
– dywidenda od akcji uprzywilejowanych (8000 x 5 zł = 40 000 zł)
dochód pozostały dla akcjonariuszy zwykłych (32 000 zł)
Dochód na jedną akcję (EPS) = 32 000 zł/20 000 = 1,60 zł/akcję
Ad b) Procentowy wzrost sprzedaży:
750 000 zł + 20 000 × 7,50 zł = 900 000 zł
(900 000 zł – 750 000 zł) : 750 000 zł = 0,2 (20%)
Procentowy wzrost dochodu przed płatnością odsetek i opodatkowaniem:
900 000 zł – 360 000 zł – 250 000 zł = 290 000 zł
(290 000 zł – 200 000 zł)/200 000 zł = 0,45 (45%)
DOL = 45%/20% = 2,25.
Całkowite ryzyko działalności przedsiębiorstwa
Przedsiębiorstwa działające w branżach, w których stałe koszty operacyjne są relatywnie wysokie i w związku z tym wysokie jest ryzyko operacyjne ich działalności, zwykle bardziej ostrożnie podejmują decyzje o zaciąganiu zobowiązań, aby nie zwiększać nadmiernie ryzyka i kosztów stałych przedsiębiorstwa. Całkowite ryzyko ich działalności mogłoby wzrosnąć do tego stopnia, że inwestorzy nie byliby skłonni do dalszego angażowania kapitału ze względu na zbyt dużą groźbę bankructwa. Wzrost ryzyka mógłby również spowodować zwiększenie oprocentowania długu do takiego poziomu, że koszt nowego kapitału nie byłby już możliwy do zaakceptowania przez te przedsiębiorstwa.
Przedsiębiorstwa o stosunkowo małym ryzyku operacyjnym mogą sobie pozwolić na podejmowanie dodatkowego ryzyka finansowego i w związku z tym mają większą swobodę w kształtowaniu struktury kapitału.
Wskaźnik efektu dźwigni całkowitej jest iloczynem wskaźnika efektu dźwigni operacyjnej i wskaźnika efektu dźwigni finansowej. Określa on, o ile procent zmieni się zysk netto przypadający na jedną akcję pod wpływem jednoprocentowej zmiany w wolumenie sprzedaży.
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

gdzie:
I – zapłacone odsetki.
Ryzyko operacyjne jest zazwyczaj traktowane jako niezależne od działania dźwigni finansowej. Przyjmuje się, że jest ono jednakowe dla przedsiębiorstw o tym samym profilu działalności. Dopiero różna struktura kapitału przyczynia się do zróżnicowania całkowitego ryzyka związanego z działalnością przedsiębiorstwa. Przy takim podejściu pomija się jednak sprzężenie zwrotne, jakie niewątpliwie istnieje między ryzykiem finansowym i operacyjnym. Zwiększone ryzyko finansowe (groźba bankructwa) może bowiem wpłynąć na zwiększenie ryzyka operacyjnego. Możliwość wystąpienia trudności płatniczych przedsiębiorstwa osłabia jego pozycję na rynku i może powodować zwiększenie ryzyka związanego z przyszłymi przepływami operacyjnymi. Osłabienie wiarygodności finansowej może spowodować utratę klientów i zmniejszenie wielkości sprzedaży lub też wpłynąć na pogorszenie się warunków płatności z tytułu dostaw materiałów i zwiększenie w ten sposób kosztów operacyjnych.
Przedsiębiorstwa o stosunkowo małym ryzyku operacyjnym mogą sobie pozwolić na podejmowanie dodatkowego ryzyka finansowego i w związku z tym mają większą swobodę w kształtowaniu struktury kapitału.
Wysoki udział kapitału obcego w kapitale firmy może również skłaniać zarząd reprezentujący interesy właścicieli przedsiębiorstwa do podejmowania bardziej ryzykownych przedsięwzięć inwestycyjnych, których skutki w razie niepowodzenia spadają na wierzycieli, zaś w przypadku sukcesu zyski nadzwyczajne są podejmowane przez właścicieli.
Do pomiaru ryzyka całkowitego związanego z działalnością przedsiębiorstwa i wpływu zmian struktury kapitału na zmienność przepływów pieniężnych netto wypracowanych przez przedsiębiorstwo można również podejść w nieco inny sposób, wykorzystując np. model wyceny aktywów kapitałowych CAPM11.
Zbigniew Klimiuk
odpowiadamy na pytania: www.infor.pl/pytaniasfk
1 J. Czekaj, Podstawy zarządzania finansami firm, PWN, Warszawa 1997, s. 30.
2 E. Brigham, Podstawy zarządzania finansami, t. I, PWN, Warszawa 1996, s. 68–69.
3 A. Duliniec, Struktura i koszt kapitału w przedsiębiorstwie, PWN, Warszawa 1998, s. 68–69.
4 K. Jajuga, Inwestycje, PWN, Warszawa 1998, s. 43.
5 E. Brigham, Podstawy zarządzania finansami, t. II, PWN, Warszawa 1996, s. 15–16.
6 W. Bień, Zarządzanie finansami przedsiębiorstw, Difin, Warszawa 2000, s. 188–194.
7 Tamże, s. 172–176.
8 E. Brigham, Podstawy zarządzania finansami, t. II, op.cit., s. 197.
9 C. Suszyński, Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa, Centrum Informacji Menedżera, Warszawa 1993, s. 38–39.
10 E. Brigham, Podstawy zarządzania finansami, t. II, op.cit., s. 189.
11 A. Duliniec, Struktura i koszt..., op.cit., s. 62–63.


Dowiedz się więcej z naszej publikacji
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Przeciwdziałanie praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Obowiązki biur rachunkowych
Tylko teraz
89,00 zł
99,00
Przejdź do sklepu
Źródło: Serwis Finansowo-Księgowy
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość
    1 sty 2000
    1 sie 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Upadłości i restrukturyzacje firm w 2021 roku

    Upadłości i restrukturyzacje firm. W pierwszej połowie 2021 r. sądy ogłosiły upadłość wobec 201 firm. 36 proc. z nich było notowanych w Krajowym Rejestrze Długów już rok przed ogłoszeniem upadłości przez sąd, a w dniu bankructwa 58 proc. Znacznie większa liczba przedsiębiorstw została objęta postępowaniem restrukturyzacyjnym - aż 1064.

    Opłata koncesyjna dla magazynów energii i zmiana opłaty dla offshore

    Wysokość opłat koncesyjnych dla magazynowania energii elektrycznej oraz zmiana wysokości opłaty koncesyjnej na wytwarzanie energii w morskich farmach wiatrowych zostanie uregulowana w III kwartale br.; nastąpi to w rozporządzeniu Rady Ministrów - wynika z wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu.

    VAT e-commerce - nowe regulacje podatkowe w transgranicznej sprzedaży

    VAT e-commerce. Pakiet e-commerce to nic innego, jak szereg zmian w ustawie o podatku od towarów i usług w międzynarodowym handlu elektronicznym i imporcie w relacjach B2C. Adresowany jest do przedsiębiorców, którzy dokonują transgranicznych dostaw towarów i świadczą transgraniczne usługi unijnym konsumentom w transakcjach B2C.

    Uwalnianie pieniędzy z rachunku VAT w 2021 roku

    Uwalnianie pieniędzy z rachunku VAT. W pierwszych sześciu miesiącach 2021 r. wpłynęło prawie 20% mniej wniosków o uwolnienie środków zgromadzonych na rachunku VAT w porównaniu z analogicznym okresem ub.r. Jednak z danych resortu finansów wynika, że zgodzono się uwolnić kwotę prawie 80% większą niż wcześniej. W analizowanych okresach wydano niemal po tyle samo odmów. Ale w tym roku zablokowano znacznie więcej środków. Ostatnio negatywne postanowienia dotyczą głównie wnioskodawców bez wiodącego PKD.

    Samochód służbowy do celów prywatnych a PIT - zmiany od 2022 roku

    Samochód służbowy do celów prywatnych a PIT. Od 2022 roku przy określaniu wysokości ryczałtu (określającego wartość świadczenia przysługującego pracownikowi z tytułu wykorzystywania samochodu służbowego do celów prywatnych), zamiast pojemności silnika, będzie brana pod uwagę moc silnika, z podziałem na do i powyżej 60 kW. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT). Zmiana ta skutkuje także objęciem niższym ryczałtem (250 zł) udostępnienia pracownikowi elektrycznego samochodu do celów prywatnych oraz samochodu napędzanego wodorem.

    Unikanie opodatkowania przez holdingi zagraniczne a polskie spółki

    Unikanie opodatkowania przez holdingi zagraniczne a polskie spółki. W dniu 25 maja 2021 r. Szef KAS wydał opinię zabezpieczającą potwierdzającą że wniesienie przez nierezydentów, w drodze wkładu niepieniężnego, polskiej spółki do kontrolowanej przez nich spółki zagranicznej, ukierunkowane na utworzenie za granicą holdingu rodzinnego nie stanowi unikania opodatkowania. Będzie tak mimo tego, iż wypłacane przez polską spółkę do holdingu dywidendy będą mogły korzystać ze zwolnienia z opodatkowania. Fragmenty opinii wydają się wskazywać, że zarówno wybór jurysdykcji w której lokalizowany jest holding jak i moment w którym następuje wypłata dywidenda, mogą być analizowane przez pryzmat zaistnienia przesłanek zastosowania GAAR (General Anti‑Avoidance Rule – czyli ogólna klauzula obejścia prawa /podatkowego/).

    Rejestracja w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych - jak to zrobić

    Rejestracja w CRPA. Ministerstwo Finansów przypomina, kto ma obowiązek rejestracji w Centralnym Rejestrze Podmiotów Akcyzowych (CPRA), dostępnym na Platformie Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych (PUESC). Powinny to niezwłocznie uczynić m.in. podmioty, które prowadzą działalność gospodarczą w akcyzie na podstawie zgłoszenia AKC-R i nie uzupełniły go o dane, które dotychczas były niewymagane.

    Konsultacje projektu zmian podatkowych wydłużone do 30 sierpnia

    Podatki 2022. Konsultacje społeczne projektów podatkowych związanych z tzw. Polskim Ładem zostały przedłużone do pięciu tygodni; potrwają do 30 sierpnia - poinformowało 28 lipca 2021 r. Ministerstwo Finansów. Resort tłumaczy, że wydłużenie konsultacji to odpowiedź na "sygnały płynące z rynku".

    Najem prywatny od 2022 roku opodatkowany tylko ryczałtem

    Najem prywatny 2022. Od przyszłego roku przychody z najmu i dzierżawy osiągane poza działalnością gospodarczą (tzw. najem prywatny) nie będą mogły być opodatkowane PIT. Jedyną formą opodatkowania tych przychodów będzie ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w wysokości 8,5% do kwoty 100 000 zł rocznych przychodów oraz 12,5% od nadwyżki ponad kwotę 100 000 zł przychodów. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne i ustawy o PIT). Zmiana ta będzie niekorzystna dla tych najemców, którzy ponoszą wysokie koszty dotyczące przedmiotu najmu. Na przykład remontują, czy modernizują wynajmowane mieszkania lub spłacają kredyt zaciągnięty na zakup tego mieszkania. Nie będzie można też uwzględniać odpisów amortyzacyjnych.

    Karta podatkowa 2022 - zmiany

    Karta podatkowa 2022 - zmiany. W 2022 roku opodatkowanie w formie karty podatkowej będzie dotyczyło wyłącznie podatników, którzy korzystali z tej formy opodatkowania na dzień 31 grudnia 2021 r. i będą kontynuować stosowanie tej formy opodatkowania. Od 1 stycznia 2022 r. nikt nowy nie będzie mógł złożyć wniosku o zastosowanie opodatkowania w tej formie. Taka zmiana znalazła się w projekcie z 26 lipca 2021 r. nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne i ustawy o PIT).

    Koszty 50 % przy zbyciu praw autorskich a zwolnienie z PIT dla młodych

    Koszty 50 % przy zbyciu praw autorskich a zwolnienie z PIT dla młodych. Po niespełna dwóch latach od początku funkcjonowania ulgi w podatku dochodowym dla osób do 26 roku życia, nadal istnieje szereg niejasności związanych z ograniczeniami w jej stosowaniu. Wiele wątpliwości pojawia się w momencie, kiedy beneficjenci ww. ulgi uzyskują przychody z tytułu przeniesienia praw autorskich.

    Podmioty medyczne nie muszą wymieniać kas rejestrujących

    Kasy fiskalne a usługi medyczne. Od 1 lipca 2021 r. kolejni podatnicy są zobowiązani do wymiany kas rejestrujących z elektronicznym lub papierowym zapisem kopii na tzw. kasy online. Obowiązek wymiany kas rejestrujących dotyczy również podatników świadczących usługi w zakresie opieki medycznej świadczonej przez lekarzy i lekarzy dentystów.

    Procedura zwrotu akcyzy

    Zwrot akcyzy. Jedną z cech charakterystycznych podatku akcyzowego, odróżniających go od pozostałych podatków pośrednich jest jego jednofazowość, która zakłada nałożenie akcyzy na pierwszym szczeblu obrotu, tj. w momencie wydania towarów do konsumpcji. Niejednokrotnie zdarza się jednak, że wyroby opodatkowane akcyzą w jednym państwie członkowskim zostają następnie przemieszczone do innego kraju, w którym również przeznaczane są do konsumpcji, co z założenia rodzi obowiązek nałożenia na nie akcyzy. W celu uniknięcia podwójnego opodatkowania, polski ustawodawca wprowadził do ustawy o podatku akcyzowym procedurę zwrotu akcyzy, której założenia i warunki zostaną omówione poniżej.

    Składka zdrowotna a PIT - co się zmieni od 2022 roku?

    Składka zdrowotna a PIT. Projekt (z 26 lipca br.) nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT i ustawy o NFZ) przewiduje m.in. ujednolicenie stawki składki zdrowotnej do wysokości 9% dla wszystkich podatników oraz likwidację możliwości odliczenia składki na ubezpieczenie zdrowotne od podatku dochodowego od osób fizycznych. Nowe przepisy mają obowiązywać od 1 stycznia 2022 r., tak jak większość innych zmian w PIT.

    Kwota wolna od podatku 30 tys. zł, kwota zmniejszająca podatek 5100 zł - PIT 2022

    Kwota wolna od podatku 2022. W opublikowanym 26 lipca br. projekcie nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT) znalazła się m.in. nowa wysokość kwoty wolnej od podatku w PIT - 30 tys. zł - dla wszystkich podatników obliczających podatek według skali podatkowej. Taka kwota wolna od podatku w PIT uzyskana będzie dzięki podwyższeniu kwoty zmniejszającej podatek do wysokości 5100 zł (30 000 zł x 17% minus 5 100 zł = 0 zł). Ministerstwo Finansów wskazuje, że to europejski poziom kwoty wolnej od podatku, porównywalny z tym osiąganym w Niemczech czy Francji. To 10 razy większa kwota wolna niż jeszcze pięć lat temu. Nowa kwota wolna ma obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. obok innych zmian w PIT.

    Ulga dla klasy średniej w PIT (ulga dla pracowników) od 2022 roku

    Ulga dla klasy średniej. W skierowanym 26 lipca br. do konsultacji projekcie nowelizacji wielu ustaw podatkowych (w tym ustawy o PIT) znalazła się nowa ulga podatkowa w PIT - tzw. ulga dla klasy średniej. Ministerstwo Finansów wskazuje, że w celu ochrony klasy średniej projekt nie tylko przewiduje podwyższenie do 120 000 zł progu rocznych dochodów, po przekroczeniu którego ma zastosowanie 32% stawka podatku, ale również ulgę podatkową dla pracowników. Ulga ta ma obowiązywać od 1 stycznia 2022 r. obok innych zmian w PIT. Na czym ma polegać ulga dla klasy średniej?

    Źródła dochodów Unii Europejskiej - zasoby własne UE

    Źródła dochodów Unii Europejskiej. W przeciwieństwie do budżetów krajowych, budżet UE jest budżetem inwestycyjnym i nie może wykazywać deficytu. Unia Europejska osiągnęła kompromis ws. wiążącego harmonogramu wprowadzania nowych źródeł dochodów UE. Jakie nowe źródła dochodów zyska Unia?

    Podatki 2022 - kto zyska na zmianach podatkowych

    Polski Ład - kto zyska na zmianach podatkowych. Podwyżka kwoty wolnej od podatku PIT do 30 tys. zł, wzrost do 120 tys. zł progu podatkowego, podatkowe fair play i podatkowy restart gospodarki – to główne elementy podatkowej części Polskiego Ładu. 26 lipca 2021 r. rozpoczęły się konsultacje pakietu zmian podatkowych. Ministerstwo Finansów planuje, że nowe przepisy wejdą w życie od 1 stycznia 2022 r. Co się zmieni w podatkach od 2022 roku? Kto zyska a kto straci na tych zmianach?

    Zmiany w PIT od 2022 roku - projekt, szczegóły, nowe ulgi

    Zmiany w PIT od 2022 roku. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano 26 lipca 2021 r. szczegółowe założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (nr UD260). Tego samego dnia gotowy projekt nowelizacji wielu przepisów podatkowych został opublikowany na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Projekt ten stanowi część zmian legislacyjnych w ramach Polskiego Ładu. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów oraz Prezesa Rady Ministrów zmiany w PIT mają wejść w życie od początku 2022 roku. Jakie zmiany w PIT są zapisane w tym projekcie?

    Polski Ład: projekt ustawy podatkowej w konsultacjach

    Polski Ład: projekt ustawy podatkowej w konsultacjach. Przygotowany projekt ustawy podatkowej, będącej elementem Polskiego Ładu, został skierowany do konsultacji publicznych - poinformował 26 lipca 2021 r. minister finansów Tadeusz Kościński. Projekt zawiera m.in. kwotę wolną od podatku PIT w wysokości 30 tys. zł. Pierwsze czytanie tego projektu w Sejmie jest planowane za kilka tygodni, tak by proces legislacyjny zakończył się przed 30 listopada - poinformował premier Mateusz Morawiecki.

    Kiedy wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest "instrumentalne"?

    Kiedy wszczęcie postępowania karnego skarbowego jest "instrumentalne"? Naczelny Sąd Administracyjny opublikował już uzasadnienie uchwały z 24 maja 2021 r. sygn. akt I FPS 1/21, zgodnie z którą sądy administracyjne są uprawnione do dokonywania oceny, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało charakter instrumentalny i czy mogło skutecznie wywołać efekt w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Uzasadnienie dostarcza cennych wskazówek, jak należy dokonywać oceny kryterium “instrumentalności”.

    Czy od 1 lipca 2021 r. złożenie JPK_VAT z oznaczeniami MPP jest błędem?

    JPK_VAT z oznaczeniami MPP. Od 1 lipca 2021 r. zmianie uległo rozporządzenie z dnia 15 października 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zawartych w deklaracjach podatkowych i w ewidencji w zakresie podatku od towarów i usług (ostatnia zmiana - w par. 11 uchylono pkt 2 ustępu 2, co oznacza, że ewidencja nie musi zawierać oznaczenia "MPP"). Jednocześnie ministerstwo nie zmieniło schemy JPK (zmiana będzie wprowadzona w nowym roku), zatem istnieje nadal możliwość wypełniania pola "MPP" w ewidencji. Czy obecnie - po wejściu w życie zmian w powyższym rozporządzeniu - złożenie w urzędzie JPK_VAT z oznaczeniami MPP będzie traktowane jako błąd?

    Jaka stawka VAT dla instalacji fotowoltaicznej?

    Stawka VAT dla instalacji fotowoltaicznej. Firma jest podwykonawcą. Wykonuje usługę montażu instalacji fotowoltaicznej na rzecz innego przedsiębiorcy na domu jednorodzinnym o powierzchni do 300 m2. Czy w takim przypadku można zastosować stawkę VAT 8%? Czy należy zastosować stawkę 23%?

    Rachunek do spłaty subwencji z PFR a biała lista podatników VAT

    Rachunek do spłaty subwencji z PFR a biała lista podatników VAT. Podatnicy VAT, którzy otrzymali subwencje z Tarczy Finansowej PFR mają wątpliwości, czy rachunek do spłaty subwencji otrzymanej z PFR ma być zgłoszony na białą listę?

    Amortyzacja podatkowa i rozliczenie leasingu - będą zmiany

    Amortyzacja podatkowa i leasing. W ramach pakietu uszczelniającego podatki Ministerstwo Finansów planuje zmianę w przepisach o amortyzacji składników majątku prywatnego wprowadzanego do majątku firmy. Zmienią się także zasady rozliczenia podatkowego sprzedaży majątku firmowego (np. przedmiotów wykupionych z leasingu) przez właścicieli firm – dowiedziała się PAP.