Księgowy w firmie 2024: to nie buchalter, ale kreatywny analityk i doradca, także w budowaniu relacji biznesowych. Sztuczna inteligencja w tym go nie zastąpi

• Zawód: księgowy. Czy jest kreatywny, a związku z tym nie do zastąpienia przez AI
• Księgowy teraz: doradca i analityk
• Ciemna strona medalu – ambiwalentny stosunek do zawodu

A co sądzą o nich ich główni klienci – przedsiębiorcy? O dziwo, co czwarty przedsiębiorca ma chłodny stosunek do zawodu księgowego choć bez wsparcia z jego strony nie da się poprowadzić żadnego biznesu wykraczającego poza skromną jednoosobową działalność gospodarczą.

Zawód: księgowy. Czy jest kreatywny, a związku z tym nie do zastąpienia przez AI

Z najnowszego badania przeprowadzonego wśród przedsiębiorców i księgowych przez SW Research na zlecenie fillup k24 wyłania się nieoczywisty obraz zawodu księgowego: to profesja dynamiczna, prestiżowa, przyszłościowa, nie do zastąpienia przez AI – sztuczną inteligencję.
Jedynie 5% wszystkich osób biorących udział w badaniu fill-up k24 skłania się ku apokaliptycznej wizji, w której sztuczna inteligencja całkowicie wypiera ludzkiego eksperta.

Aż 97% księgowych i 92% przedsiębiorców potrafi wskazać obszary, w których księgowego nie zastąpi żaden algorytm. Na prowadzenie wysuwają się trzy.
Budowanie relacji z klientem – obszar księgowości zarezerwowany dla człowieka wg 50% badanych (60% księgowych i 41% przedsiębiorców).
Kreatywność w rozwiązywaniu problemów – obszar księgowości zarezerwowany dla człowieka wg 39% badanych (47% księgowych, 31% przedsiębiorców).
Negocjacje – obszar księgowości zarezerwowany dla człowieka wg 31% badanych (34% księgowych, 29% przedsiębiorców).

Jak podkreśla w raporcie z badania prof. dr hab. Stanisław Hońko, prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Księgowych w Polsce, nie należy unikać określenia „kreatywny” w odniesieniu do księgowych.
W ocenie eksperta, pejoratywny wydźwięk tego określenia jest „zasługą” niefachowych mediów, które szukają taniej sensacji, nie rozumiejąc, na czym polega praca księgowych.

– Bardzo podoba mi się odpowiedź „kreatywność w rozwiązywaniu problemów”, ponieważ to sformułowanie w dużym stopniu określa specyfikę naszej pracy. Księgowi mają w swoim DNA wpisany „gen stałego rozwoju” związany z koniecznością stałego dostosowywania się do zmieniającej się rzeczywistości – komentuje prof. dr hab. Stanisław Hońko.
– Ten gen wiąże się również z dużą otwartością na technologię, szczególnie wówczas, gdy może ona usprawnić naszą pracę. W możliwość zastąpienia księgowych przez technologię mogą uwierzyć tylko osoby nierozumiejące biznesu, postrzegające księgowych stereotypowo. Technologia silnie wpływa na zawód księgowego, ale zdecydowanie go rozwija, a nie zwija – dodaje ekspert.

Zdanie profesora podzielają badani księgowi. Nowoczesne technologie to dla nich duże wsparcie – ponad 61% z nich uważa, że największymi atutami automatyzacji pracy są oszczędność czasu (35%) i zwiększenie efektywności (27%).
Z kolei z punktu widzenia przedsiębiorców na pierwsze miejsce wysuwa się redukcja błędów (40% wskazań w grupie przedsiębiorców vs 21% w grupie księgowych). Istotniejszego – niż dla księgowych – znaczenia nabiera również lepsza analiza danych (zdanie 28% przedsiębiorców vs 12% księgowych).
Obie strony do najważniejszych zalet nowoczesnych technologii zaliczają te same czynniki, choć w różnym natężeniu: oszczędność czasu, zwiększenie efektywności, redukcję błędów.

Księgowy teraz: doradca i analityk

Z kolei Beata Boruszkowska, prezes Krajowej Izby Biur Rachunkowych w raporcie z badania zwraca uwagę na fakt, iż biura rachunkowe obecnie można nazwać centrami dowodzenia po obszarach związanych z prowadzeniem biznesu.
– Oferują one pomoc już na etapie pomysłu na biznes, a następnie towarzyszą podczas jego prowadzenia, informują o nadchodzących zmianach, konsultują różne pomysły biznesowe, są zawsze o krok przed rewolucjami podatkowymi i z reguły przyjmują na siebie pierwsze testy związane z tymi zmianami – podkreśla Beata Boruszkowska.

Księgowy staje się dzisiaj aktywnym graczem w biznesowym życiu firmy – nawigatorem po skomplikowanym systemie podatkowym i tłumaczem liczb, pojęć czy ekonomicznych kontekstów.
Niemal w 70% przypadków księgowi dzielą się z przedsiębiorcami wartościową wiedzą przynajmniej raz na kwartał, a co czwarty przedsiębiorca może liczyć na cenne porady od swojego księgowego nawet raz w miesiącu.
Dla prawie 40% przedsiębiorców księgowi: są gwarantem rzetelności i dokładności w firmie, są ważni, potrzebni, pełnią funkcję doradców finansowych czy podatkowych. Oprócz tego przedsiębiorcy doceniają swoich księgowych przede wszystkim za to, że: posiadają szeroką wiedzę i kompetencje (31%), łączą umiejętności miękkie z twardą wiedzą branżową (29%) oraz zapewniają profesjonalne wsparcie niezbędne w zarządzaniu firmą (27%).

Ciemna strona medalu – ambiwalentny stosunek do zawodu

Za co polscy księgowi najbardziej cenią swój zawód? W pierwszej kolejności za: możliwość rozwoju (14% wskazań), wynagrodzenie (11%), poczucie stałości zatrudnienia (9%), okazję do działania analitycznego (9%) oraz działania różnorodnego/kreatywnego (6%).
Jednocześnie 5% swojej pracy nie ceni, a 20% nie jest w stanie określić płynących z niej zalet. Przytłoczenie szybko zmieniającymi się przepisami? Być może, bo wg badania stąpanie po grząskim, prawniczym gruncie to wyzwanie dla prawie 60% księgowych.

Ale chłodny stosunek do pracy może też korelować z mało przychylną postawą części przedsiębiorców: aż 24% z nich nie podziela pozytywnych opinii na temat księgowych. Widzi w nich: jedynie koszt; osobę, która ogranicza swobodę w zarządzaniu finansami; kogoś, kto nie rozumie biznesu i hamuje innowacje. 

Artur Kaczmarek, dyrektor ds. komunikacji w e-file w raporcie z badania zawraca uwagę na to, iż księgowość w firmach może odgrywać strategiczną rolę: dostarczać analizy, optymalizować procesy finansowe oraz doradzać w kwestiach związanych z rentownością i zarządzaniem ryzykiem.
Jego zdaniem brak świadomości tych aspektów może prowadzić do redukcji roli księgowego do „kosztu” lub „technicznego specjalisty”, szczególnie w małych firmach, w których księgowość stanowi stały wydatek nieprzynoszący bezpośrednich przychodów.

Warto też zauważyć, że księgowi często są silnie skoncentrowani na kontroli kosztów i stabilności finansowej firmy, w mniejszym stopniu skupiając się na wspieraniu innowacyjnych działań.
– Gdy księgowi odradzają podejmowanie ryzykownych inwestycji, może to być odbierane jako działanie ograniczające rozwój i swobodę decyzyjną przedsiębiorcy. Kolejnym aspektem wpływającym na nieprzychylną ocenę księgowych przez ich pracodawców jest brak odpowiedniej komunikacji na linii przedsiębiorca–księgowy – tłumaczy Artur Kaczmarek.