Gigantyczny deficyt budżetowy Polski. MF ujawnia dane: 275,6 mld zł na minusie

• Reforma dochodów JST zmieniła obraz budżetu
• Dochody budżetu państwa w 2025 r.
• Inflacja niższa od prognoz. To uderzyło w dochody
• PIT i CIT w całym sektorze finansów publicznych
• Akcyza i dochody niepodatkowe
• Wydatki budżetu państwa w 2025 r.
• Największe pozycje wydatkowe
• Gdzie wydano więcej niż rok wcześniej?
• Oszczędności względem planu

Szacunkowe wykonanie budżetu państwa w 2025 r. w stosunku do ustawy budżetowej na 2025 r. wyniosło:

• dochody 594,6 mld zł, tj. 94,0%
• wydatki 870,2 mld zł, tj. 94,4%
• deficyt 275,6 mld zł, tj. 95,4%

Reforma dochodów JST zmieniła obraz budżetu

2025 rok był pierwszym okresem obowiązywania reformy dochodów jednostek samorządu terytorialnego (JST), która zmieniła sposób wyliczania wysokości udziału w podatku PIT tych jednostek. Po zmianach dochody JST z podatku PIT są wyliczane w odniesieniu do dochodów podatników, a nie wpływów z podatków, jak miało to miejsce w poprzednim stanie prawnym.

Wejście w życie nowych regulacji spowodowało wzrost dochodów z PIT trafiających do samorządów, które w 2025 roku uzyskały 174,1 mld zł, co stanowi wzrost o ok. 92,9 mld zł (114,5%) r/r. Jednocześnie była to główna przyczyna spadku dochodów budżetowych w 2025 roku.

Dochody budżetu państwa w 2025 r.

W 2025 r. dochody budżetu państwa wyniosły ok. 594,6 mld zł i były niższe o ok. 28,7 mld zł (tj. 4,6 %) w porównaniu do roku 2024. W warunkach porównywalnych, tj. bez reformy udziałów JST dochody budżetu państwa w 2025 r. wyniosłoby 697 mld zł, tj. 102,5 mld zł więcej i byłyby o ok. 73,8 mld zł wyższe niż w 2024 roku (+11,8%).

Dochody podatkowe budżetu państwa wyniosły 529,2 mld zł i były niższe w stosunku do roku 2024 o ok. 26,7 mld zł (tj. 4,8%), w tym:

• dochody z podatku VAT wyniosły 321,6 mld zł i były wyższe o ok. 34 mld zł (tj. 11,8%) w stosunku do roku 2024,
• dochody z podatku akcyzowego wyniosły 92,5 mld zł i były wyższe o ok. 2,2 mld zł (tj. 2,4%) w stosunku do roku 2024,
• dochody z podatku CIT wyniosły 63,7 mld zł i były wyższe o ok. 3,4 mld zł (tj. 5,7%) w stosunku do roku 2024. Gdyby udziały JST były ustalane na starych zasadach (z korektą za 2023 r.), dochody budżetu państwa z CIT w 2025 wyniosłyby ok. 71,1 mld zł, tj. o 7,4 mld zł więcej i byłyby o 18,1% wyższe niż w 2024 roku,
• dochody z podatku PIT wyniosły 28,8 mld zł i były niższe o ok. 68,8 mld zł (tj. o 70,5%) w stosunku do roku 2024. W warunkach porównywalnych, tzn. gdyby nie wprowadzono reformy dochodów JST, dochody budżetu państwa z PIT w 2025 r. wyniosłyby ok. 118,6 mld zł i byłyby wyższe o ok. 21,0 mld zł r/r (21,5%).

Udział dochodów podatkowych budżetu państwa wraz z udziałami w PIT i CIT, które trafiły do JST, w relacji do PKB wyniósł 18,8% w 2025 r. wobec 18,2% w 2024 i 17,0% w 2023 r. Z tego udział VAT w relacji do PKB wyniósł 8,3% w 2025 r. wobec 7,9% w 2024 i 7,2% w 2023 r.

Inflacja niższa od prognoz. To uderzyło w dochody

Na wysokość dochodów budżetowych w 2025 r. oprócz niższego od prognozowanego tempa wzrostu procesów realnych (wstępny szacunkowy wzrost PKB w ubiegłym roku wyniósł 3,6%, wobec prognozowanego na poziomie 3,9% na potrzeby opracowania ustawy budżetowej na 2025 r.) kluczowy wpływ miało kształtowanie się wielkości nominalnych.

W 2025 r. mieliśmy do czynienia z wyhamowaniem tempa wzrostu cen. Obserwowana w 2025 r. dezinflacja była korzystna dla konsumentów, jednak z punktu widzenia gromadzenia dochodów budżetowych niższy wzrost cen przekłada się wprost na niższy wzrost bazy podatkowej, co przełożyło się na słabsze od prognozowanych wykonanie dochodów budżetu państwa w ub. r. Ustawa budżetowa na 2025 r. zakładała inflację na poziomie 5,0%, ostatecznie wyniosła ona 3,6%. W przypadku produkcji sprzedanej przemysłu prognozowano wzrost cen o 2,6% w 2025 r., natomiast wg wstępnych danych ceny produkcji sprzedanej przemysłu obniżyły się o 1,6%. Ponadto wysokie stopy procentowe zachęciły gospodarstwa domowe do oszczędzania, co dodatkowo obniżyło wzrost konsumpcji.

PIT i CIT w całym sektorze finansów publicznych

Główną przyczyną spadku dochodów budżetu państwa z PIT w 2025 r. była reforma zmieniająca sposób ustalania, wysokość oraz sposób przekazywania udziałów JST z tytułu udziału w dochodach z PIT.

Całkowita kwota wpływów z PIT dla sektora finansów publicznych w 2025 r. wyniosła 202,8 mld zł i była wyższa o ok. 24,1 mld zł (13,5%) r/r. W stosunku do PKB, całkowita kwota wpływów wzrosła i wyniosła 5,2% w 2025 r. wobec 4,9% w 2024 i 4,2% w 2023 r.

Całkowita kwota wpływów z CIT dla sektora finansów publicznych w 2025 r. wyniosła ok. 91,8 mld zł i była wyższa o ok. 5,2 mld zł r/r, co oznacza wzrost o 6% r/r. Z podatku CIT w 2024 r. JST otrzymały 26,4 mld zł, natomiast w 2025 r. kwota udziałów wyniosła 28,1 mld zł., co stanowi wzrost o ok. 1,8 mld zł (6,8%) r/r.

Akcyza i dochody niepodatkowe

W podatku akcyzowym na dochody w 2025 r. wpływało podwyższenie o 5% stawki akcyzy na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane (z wyłączeniem cydru i perry o mocy do 5%) i wyroby pośrednie. Ponadto o 25% podwyższono stawkę kwotową na papierosy, o 50% stawkę kwotową na wyroby nowatorskie, o 38% stawkę kwotową na tytoń do palenia, o 25% stawkę na cygara i cygaretki, o 75% stawkę na płyn do papierosów elektronicznych oraz o 38% stawkę na susz tytoniowy.

W 2025 r. wykonanie dochodów niepodatkowych wyniosło 62,1 mld zł i było niższe o ok. 2,9 mld zł (tj. 4,4%) w stosunku do roku 2024.

W 2025 r. budżet państwa zasiliła kwota wpłat z tytułu aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych w wysokości ok. 12,1 mld zł. Była to kwota niższa o ok. 2 mld zł, tj. ok. 14,3% w porównaniu do 2024 r. Było to związane z niższą niż przed rokiem ceną uprawnień do emisji gazów cieplarnianych.

Wydatki budżetu państwa w 2025 r.

Wykonanie wydatków budżetu państwa za 2025 r. wyniosło 870,2 mld zł tj. 94,4 % planu, jednocześnie było wyższe o ok. 35,9 mld zł (tj. 4,3 %) w stosunku do roku 2024 (834,2 mld zł, tj. 96,3% planu).

Porównując wykonanie wydatków za 2025 r. z wykonaniem w 2024 r. ich wyższe wykonanie wynika z przekazania środków w łącznej wysokości 56,2 mld zł:

• 34,6 mld zł z części 20 - Gospodarka na spłatę zobowiązań z tytułu obligacji wraz z odsetkami Polskiego Funduszu Rozwoju S. A. wyemitowanych w roku 2020 na sfinansowanie rządowego programu „Tarcz Finansowych”,
• 21,6 mld zł z części 19 - Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe, do Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 na sfinansowanie zobowiązań głównie z tytułu wykupu obligacji wyemitowanych na rzecz Funduszu przez Bank Gospodarstwa Krajowego w latach 2020-2023.

Największe pozycje wydatkowe

W 2025 r. najwyższe wydatki odnotowano w następujących częściach budżetu państwa:

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – w wysokości 180,5 mld zł, tj. 91,3% planu,
• Obrona Narodowa – w wysokości 118,6 mld zł, tj. 100,0% planu,
• Obsługa długu Skarbu Państwa – w wysokości 72,8 mld zł, tj. 96,5% planu,
• Budżety Wojewodów – w wysokości 58,7 mld zł, tj. 97,2% planu,
• Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego – w wysokości 50,8 mld zł, tj. 100,0% planu,
• Sprawy wewnętrzne – w wysokości 48,0 mld zł, tj. 95,5% planu,
• Zdrowie – w wysokości 46,2 mld zł, tj. 99,7% planu,
• Budżet, finanse publiczne i instytucje finansowe - w wysokości 38,4 mld zł, tj. 98,7% planu,
• Gospodarka – w wysokości 37,0 mld zł, tj. 99,1% planu,
• Środki własne UE – w wysokości 35,3 mld zł, tj. 99,8% planu,
• Szkolnictwo wyższe i nauka – w wysokości 33,0 mld zł, tj. 99,5% planu.

Gdzie wydano więcej niż rok wcześniej?

Porównując wykonanie wydatków w 2025 r. do roku 2024 wyższe wykonanie odnotowano m.in. w:

• części 46 – Zdrowie przekazano więcej o 16,3 mld zł,
• części 73 – Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazano więcej o ponad 9,2 mld zł,
• części 79 – Obsługa długu Skarbu Państwa przekazano więcej środków na wydatki o 7,0 mld zł,
• części 39 – Transport przekazano więcej o 4,8 mld zł,
• części 42 – Sprawy wewnętrzne przekazano więcej o 3,7 mld zł,
• części 85 – Budżety wojewodów wykonanie było wyższe o ok. 3,7 mld zł,
• części 29 – Obrona narodowa wykonanie było wyższe o 3,1 mld zł,
• części 84 – Środki własne UE przekazano więcej o 2,1 mld zł.

Natomiast w ramach części 82 – Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego wykonanie było niższe o 69,0 mld zł rok do roku, z uwagi na zmianę ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, która wprowadziła istotne zmiany m.in. w zasadach ustalania subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Od 2025 r. subwencja ogólna ma charakter uzupełniający, stąd niższa, w porównaniu do roku 2024, kwota wydatków dla tej części. JST mają zwiększone udziały w podatkach PIT i CIT.

Oszczędności względem planu

Najwyższe oszczędności w stosunku do planu na 2025 r. w łącznej kwocie ok. 51,4 mld zł odnotowano m.in. w następujących częściach budżetowych:

• Część 83 Rezerwy celowe - 20,9 mld zł,
• Część 73 Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 17,2 mld zł,
• Część 79 Obsługa długu Skarbu Państwa – 2,7 mld zł,
• Część 42 Sprawy wewnętrzne – 2,3 mld zł.

Deficyt na poziomie 275,6 mld zł oznacza jeden z najwyższych minusów w historii budżetu państwa, a jednocześnie pokazuje, jak silny wpływ na finanse publiczne mają zmiany systemowe i otoczenie makroekonomiczne.