RADA

Zmiana stanu produktów dotyczy jednostek, które przyjęły porównawczy rachunek zysków i strat. Zmiana stanu produktów związana jest z funkcjonowaniem tzw. "zamkniętego kręgu kosztów", który tworzą konto 490 "Rozliczenie kosztów" oraz konta Zespołów 5, 6 i 7. Szczegóły wraz przykładami ustalania zmiany stanu produktów - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

W dokumentacji opisującej przyjęte zasady (politykę) rachunkowości kierownik jednostki ustala m.in. zasady ewidencji i rozliczania kosztów oraz wybiera wariant sporządzania rachunku zysków i strat (kalkulacyjny lub porównawczy).

Przy wyborze porównawczego wariantu sporządzania rachunku zysków i strat sposób prezentacji przychodów ze sprzedaży przedstawia się następująco (por. załącznik nr 1 do uor):

A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi, w tym:

- od jednostek powiązanych

I. Przychody netto ze sprzedaży produktów

II. Zmiana stanu produktów (zwiększenie - wartość dodatnia, zmniejszenie - wartość ujemna)

III. Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki

IV. Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów

A zatem w porównawczym rachunku zysków i strat, w pozycji A. "Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi", oprócz "Przychodów netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów" (poz. A.I, IV), jednostka prezentuje pozycje korygujące te przychody (poz. A.II, III), tj. "Zmiana stanu produktów (zwiększenie - wartość dodatnia, zmniejszenie - wartość ujemna)" oraz "Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki".

Pozycje korygujące przychody netto ze sprzedaży, o których mowa wyżej, wynikają z ewidencji na kontach:

• 490 "Rozliczenie kosztów" oraz

• 790 "Koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki".

Funkcjonowanie konta 490 "Rozliczenie kosztów", a także konta 790 "Koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki" jest zależne od wyboru wariantu sporządzania rachunku zysków i strat (kalkulacyjny czy porównawczy) oraz sposobu ewidencji i rozliczania kosztów.

W praktyce są stosowane następujące sposoby ewidencji i rozliczania kosztów:

1) ewidencja kosztów według rodzajów na kontach Zespołu 4, a następnie rozliczanie kosztów według miejsc ich powstawania i celów, na jakie zostały poniesione, na kontach Zespołu 5 "Koszty według typów działalności i ich rozliczenie",

2) ewidencja kosztów według rodzajów na kontach Zespołu 4 "Koszty według rodzajów i ich rozliczenie",

3) ewidencja kosztów według miejsc ich powstawania i celów, na jakie zostały poniesione, na kontach Zespołu 5 "Koszty według typów działalności i ich rozliczenie".

W celu wyjaśnienia, na czym polega ustalanie zmian stanu produktów w ewidencji księgowej, w opracowaniu tym przedstawimy zasady ewidencji kosztów na kontach: 490 "Rozliczenie kosztów" i 790 "Koszt wytworzenia świadczeń na własne potrzeby jednostki", zarówno w sytuacji gdy jednostka sporządza rachunek zysków i strat porównawczy, jak i kalkulacyjny.

Ewidencja kosztów na koncie 490 "Rozliczenie kosztów"

Konto 490 "Rozliczenie kosztów" funkcjonuje przy wyborze sposobu 1 lub 2 ewidencji kosztów. Przy ewidencji kosztów tylko w Zespole 5 (sposób 3) konto 490 nie występuje.

Rozwiązanie I

Jednostka sporządza rachunek wyników w wariancie kalkulacyjnym. Ewidencja kosztów jest prowadzona w Zespołach 4 i 5.

Konto 490 "Rozliczenie kosztów" służy w trakcie roku obrotowego do przenoszenia kosztów rejestrowanych na kontach Zespołu 4 na odpowiednie konta Zespołów 5 i 6 (w zależności od tego, czy dotyczą danego okresu sprawozdawczego czy przyszłych okresów). Z końcem roku obrotowego przenoszone są na stronę Wn tego konta koszty rodzajowe kont Zespołu 4.

Po przeniesieniu kosztów rodzajowych konto 490 nie wykazuje salda.

W rachunku wyników - sporządzanym w wariancie kalkulacyjnym - zmiana stanu produktów nie jest prezentowana. Zmianę stanu produktów na dzień bilansowy, w porównaniu z bilansem otwarcia, można jednak prześledzić na podstawie sporządzanego bilansu.

Typowe operacje ewidencjonowane na koncie 490 "Rozliczenie kosztów"

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Rozwiązanie II

Jednostka sporządza rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym. Ewidencja kosztów jest prowadzona w Zespołach 4 i 5.

Konto 490 "Rozliczenie kosztów" - tak samo jak w rozwiązaniu I - służy w trakcie roku obrotowego do przenoszenia kosztów rejestrowanych na kontach Zespołu 4 na odpowiednie konta Zespołów 5 i 6 (w zależności od tego, czy dotyczą danego okresu sprawozdawczego czy przyszłych okresów). W ciągu roku konto 490 wykazuje saldo Ma. Z końcem roku obrotowego przenosi się na stronę Wn tego konta koszt wytworzenia sprzedanych produktów (saldo konta 706) oraz koszty sprzedaży i koszty ogólne (zarządu) - salda kont 507, 550.