Spis z natury jako metoda inwentaryzacji

Celem inwentaryzacji, będącej jedną z form kontroli wewnętrznej, jest ustalenie rzeczywistego stanu zasobów majątkowych (aktywów) i źródeł ich pochodzenia (pasywów), aby na tej podstawie np.:

- umożliwić doprowadzenie danych wynikających z ksiąg rachunkowych do zgodności ze stanem rzeczywistym,

- zapewnić rzetelność informacji ekonomicznych na podstawie uzyskanych danych.

Terminy inwentaryzacji

Termin i częstotliwość inwentaryzacji uważa się za dotrzymane, jeżeli m.in. inwentaryzację:

- składników aktywów - z wyłączeniem aktywów pieniężnych, papierów wartościowych, produktów w toku produkcji oraz materiałów, towarów i produktów gotowych, nieobjętych ewidencją przychodu - rozpoczęto nie wcześniej niż trzy miesiące przed końcem roku obrotowego, a zakończono do 15 dnia następnego roku,

- zapasów materiałów, towarów, produktów gotowych i półproduktów znajdujących się w strzeżonych składowiskach i objętych ewidencją ilościowo-wartościową - przeprowadzono raz w ciągu dwóch lat,

Polecamy: Podatki 2016 - komplet żółtych książek

- środków trwałych oraz maszyn i urządzeń wchodzących w skład środków trwałych w budowie, znajdujących się na terenie strzeżonym - przeprowadzono raz w ciągu czterech lat,

- zapasów towarów i materiałów (opakowań) objętych ewidencją wartościową w punktach obrotu detalicznego jednostki - przeprowadzono raz w roku,

- zapasów drewna w jednostkach prowadzących gospodarkę leśną - przeprowadzono raz w roku.

Niezależnie od obligatoryjnych momentów inwentaryzacji, które wyznacza ustawa o rachunkowości, w praktyce inwentaryzację należy przeprowadzić w następujących przypadkach:

- zmiany osoby materialnie odpowiedzialnej lub na jej żądanie,

Spis z natury składników trudno mierzalnych i niedostępnych

- zdarzeń losowych (kradzież, pożar itp.), które mogły spowodować zmiany w stanie składników majątkowych,

- żądania innych organów (urząd skarbowy, sąd, policja itp.).

Sposoby inwentaryzacji

Inwentaryzacja może być prowadzona w różny sposób. Należy dostosować sposób inwentaryzacji do specyfiki objętych nią składników. Dopuszczalne są następujące sposoby przeprowadzania inwentaryzacji:

- spis z natury,

- potwierdzenie prawidłowości sald,

- porównanie ksiąg z dokumentami.

Polecamy: Przewodnik po zmianach w ustawie o rachunkowości 2015/2016 (PDF)

Spis z natury

Spis z natury stanowi zasadniczy sposób okresowego ustalania i sprawdzania stanu aktywów oraz aktualizacji ich wartości. Spis z natury służy do ustalenia rzeczywistego stanu składników majątku, porównania go ze stanem księgowym objętych inwentaryzacją aktywów, ustalenia i wyjaśnienia różnic między stanem faktycznym a stanem wynikającym z ksiąg rachunkowych i doprowadzenie stanu księgowego do stanu realnego.

Jednostki muszą dokonywać inwentaryzacji drogą spisu z natury znajdujących się na jej terenie składników obcych, nakładając równocześnie obowiązek powiadomienia ich właścicieli o wynikach inwentaryzacji.

Warto pamiętać, aby zinwentaryzować również przedmioty wyposażenia, które nie są objęte ewidencją bilansową środków trwałych, lecz ewidencją pozabilansową prowadzoną przez komórkę administracyjno-gospodarczą. Przedmioty te objęte wyłącznie ewidencją pozaksięgową mogą być inwentaryzowane w drodze spisu z natury, jak również w drodze sprawdzenia ich stanu wynikającego z tej ewidencji ze stanem faktycznym w poszczególnych komórkach organizacyjnych oraz potwierdzenia na kartach inwentarzowych przez osobę odpowiedzialną za powierzone mienie.

Arkusz spisu z natury

Arkusze spisu z natury stanowią druki, które należy traktować jako dowody księgowe.

Arkusze spisu z natury są drukami ścisłego zarachowania, które podlegają kontroli ilościowej.

Przed wydaniem arkuszy spisów z natury należy je ponumerować i oznaczyć w sposób uniemożliwiający ich zamianę.

Za prawidłowe rozdzielenie arkuszy odpowiada przewodniczący komisji inwentaryzacyjnej.

Przy wypełnianiu arkuszy należy używać określeń lub skrótów przyjętych w indeksie materiałowym, a w przypadku jego braku - określeń stosowanych w księgowości.

Należy pamiętać, aby ilości wyrazić w tych samych jednostkach miary, w jakich ujmowane są w ewidencji ilościowo-wartościowej.

Po zakończeniu inwentaryzacji zespoły spisowe składają przewodniczącemu komisji informacje o wszelkich stwierdzonych w toku spisu nieprawidłowościach, zabezpieczeniu zapasów oraz rozliczają się z przydzielonych im arkuszy.

Arkusze spisu z natury powinny zostać wycenione przez zespoły spisowe lub komórki organizacyjne jednostki, np. dział księgowości.

Do wyceny spisu z natury materiałów, towarów i wyrobów gotowych przyjmuje się ceny stosowane przy ich ewidencji księgowej. Niektóre jednostki stosują uproszczoną ewidencję zapasów, polegającą na spisywaniu w koszty materiałów i towarów w momencie ich zakupu, a wyrobów gotowych w momencie ich wytworzenia. Wówczas mają one obowiązek sporządzać inwentaryzację nie później niż na dzień bilansowy.

Do wyceny nieobjętych ewidencją księgową zapasów materiałów i towarów przyjmuje się ceny wynikające z faktur dostawców, a w przypadku wyrobów gotowych i produkcji w toku - dane kalkulacji planowej lub ceny netto.

Po zakończeniu spisu z natury przewodniczący komisji inwentaryzacyjnej powinien poddać kontroli m.in.:

- kompletność oddania i wypełnienia arkuszy spisowych,

- prawidłowość wyceny spisów,

- poprawność przeniesienia danych z arkuszy spisowych do zestawień zbiorczych.

Ostatnim etapem inwentaryzacji drogą spisu z natury jest sprawozdanie, które obejmuje podsumowanie jej przebiegu i wnioski, jakie nasunęły się w trakcie spisu.

Należy pamiętać, że dokumentację inwentaryzacyjną, obejmującą formularze spisowe, ich zestawienia, rozliczenia różnic inwentaryzacyjnych itp. należy archiwizować przez pięć lat, licząc od początku roku następującego po roku obrotowym, w którym przeprowadzono spis z natury.

WYCENA PRZY SPISIE Z NATURY

Podstawowe zasady wyceny spisu z natury aktywów rzeczowych są następujące:

- składniki rzeczowych aktywów obrotowych (zapasów) wycenia się w cenach nabycia lub zakupu,

- środki trwałe wyceniane są w wartości początkowej,

- maszyny i urządzenia wchodzące w skład środków trwałych w budowie wycenia się w cenach nabycia.

ZASADY OBOWIĄZUJĄCE PRZY INWENTARYZACJI

Podczas przeprowadzania spisu z natury należy pamiętać, że:

- osoba odpowiedzialna za zapas powinna uczestniczyć przez cały czas w spisie,

- zapasy obce powinny zostać wyłączone ze spisów i ujęte na oddzielnych drukach spisu z natury,

- zapasy należy dokładnie policzyć według jednostek miary przyjętych w ewidencji szczegółowej,

- poprawki błędnych pomiarów powinny być opisane,

- poszczególne składniki zapasów po przeliczeniu powinny być oddzielone, tak aby nie zostały powtórnie włączone do spisu z natury,

- arkusze spisu z natury powinny być wypełniane czytelnie, bez pozostawiania pustych pól, i podpisane przez osoby biorące udział w spisie.

BARBARA KOŁODZIEJ

gp@infor.pl

PODSTAWA PRAWNA

- Ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.).