Przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z o.o. - skutki i obowiązki podatkowe w PIT

Przekształcenie jednoosobowej działalności w spółkę prawa handlowego – przepisy i zasada kontynuacji

Podstawą formalną umożliwiającą przekształcenie jednoosobowej działalności w spółkę prawa handlowego jest art. 551 §5 Ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 z późn. zm.) zwanej dalej „Ustawa Kodeks spółek handlowych”. Zgodnie z tym przepisem „Przedsiębiorca będący osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1292 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 424 i 1086) - (przedsiębiorca przekształcany) może przekształcić formę prowadzonej działalności w jednoosobową spółkę kapitałową (spółkę przekształconą) (przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową)”.

Zgodnie z zasadami określonymi przez ustawodawcę spółka przekształcana zmienia się (przekształca) z chwilą wpisu spółki przekształcanej do odpowiedniego rejestru i to nazywa się dniem przekształcenia.

Jedną z podstawowych zalet (oraz zasad) przy przekształceniu jest tak zwana zasada kontynuacji. W dużym uproszczeniu powoduje ona, że nowy podmiot (przekształcona spółka) ma te same prawa i obowiązki. Takie rozwiązanie i przejęcie pozwalają na faktyczne kontynuowanie działalności, bez konieczności aneksowania czy cesji umów.

Szczegółowe regulacje dotyczące przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową znalazły się w art. 584¹ i następnych Ustawy kodeks spółek handlowych. Ustawodawca stwierdził, między innymi, że

Wyciąg z przepisów (Ustawa kodeks spółek handlowych)

Art.  584².  [Prawa i obowiązki spółki przekształconej]
§ 1. Spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego.
§ 2. Spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej.
§ 3. Osoba fizyczna, o której mowa w art. 551 § 5, staje się z dniem przekształcenia wspólnikiem albo akcjonariuszem spółki przekształconej.

Zasady i funkcjonowanie przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej analizował i w swoim orzecznictwie między innymi Sąd Najwyższy np. w Postanowieniu SN z 29 stycznia 2016 r., II CZ 94/15, teza aktualna:
Skutkiem przekształcenia przedsiębiorcy jednoosobowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością przekształceniu ulega nie sam podmiot, lecz przedmiot jego działalności, tj. prowadzone przez niego przedsiębiorstwo. Po przekształceniu przestaje istnieć jedynie jako przedsiębiorca, lecz istnieje nadal jako podmiot prawa. Nie staje się też nowym - przekształconym podmiotem, lecz jest jedynym wspólnikiem spółki. Nie mamy tu więc do czynienia z sukcesją generalną, czy pełną kontynuacją podmiotu przekształcanego w inną postać prawną, które sytuowałyby spółkę przekształconą w sytuacji następcy prawnego jednoosobowego przedsiębiorcy. Ograniczony zakres kontynuacji wynikający z art. 5842 § 1 k.s.h. oznacza wstąpienie utworzonej spółki w prawa i obowiązki związane z działalnością gospodarczą prowadzoną przez jednoosobowego przedsiębiorcę, które nie skutkuje następstwem prawnym o charakterze ogólnym, a ma jedynie charakter successio singularis w rozumieniu art. 192 pkt 3 k.p.c.

Obowiązkowe etapy przekształcenia jednoosobowej działalności w spółkę z o.o.

W przypadku przekształcania jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością należy liczyć się z pewnymi obligatoryjnymi do przeprowadzenia czynnościami. Zgodnie z art. 584⁵ kodeks spółek handlowych do przekształcenia przedsiębiorcy wymaga się:

1. sporządzenia planu przekształcenia przedsiębiorcy w formie aktu notarialnego wraz z załącznikami;

W tym miejscu warto wyjaśnić, że w przypadku przekształcenia w spółkę kapitałową plan przekształcenia powinien zawierać ustalenie wartości bilansowej majątku przedsiębiorcy przekształcanego - na określony dzień w miesiącu poprzedzającym sporządzenie planu przekształcenia.

Ponadto do planu należy dołączyć:

• projekt oświadczenia o przekształceniu przedsiębiorcy;
• projekt aktu założycielskiego (statutu);
• wycenę składników majątku (aktywów i pasywów) przedsiębiorcy przekształcanego;
• sprawozdanie finansowe sporządzone dla celów przekształcenia,

Ustawodawca wskazał również, że jeżeli przedsiębiorca nie jest obowiązany do prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, sprawozdanie finansowe, o którym mowa w § 2 pkt 4, sporządza się w oparciu o podsumowanie zapisów w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz innych ewidencji prowadzonych przez przedsiębiorcę dla celów podatkowych, spis z natury, a także inne dokumenty pozwalające na sporządzenie tego sprawozdania.

2. plan wymaga sprawdzenia przez biegłego rewidenta (którego na wniosek przedsiębiorcy powołuje sąd);

Wielu przedsiębiorców obawia się, ile będzie trwała procedura uzyskania opinii biegłego. W tym miejscu można więc zwrócić uwagę na przepisy ustawy kodeks spółek handlowych, które wskazują wprost: Biegły rewident, w terminie określonym przez sąd, nie dłuższym jednak niż dwa miesiące od dnia jego wyznaczenia, sporządzi na piśmie szczegółową opinię i złoży ją wraz z planem przekształcenia przedsiębiorcy sądowi rejestrowemu oraz przedsiębiorcy przekształcanemu.

3. złożyć oświadczenie o przekształceniu przedsiębiorcy;
4. powołać członków organów spółki przekształconej;
5. zawrzeć umowę spółki lub podpisać statut spółki przekształconej;
6. dokonać wpisów w rejestrze oraz wykreślenia przedsiębiorcy przekształcanego z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Podatkowe skutki przekształcenia jednoosobowej działalności w spółkę z o.o.

W przypadku przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością podatnik powinien pamiętać, że ma obowiązki podatkowe w tym przede wszystkim:

• konieczność opłacenia podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) od umowy spółki w wysokości 0,5% wartości kapitału zakładowego;
• przekształcenie nie powoduje powstania dochodu w rozumieniu opodatkowania podatkiem dochodowym;
• po przekształceniu podatnik będzie musiał prowadzić pełną księgowość;
• zasadniczo spółka będzie podlegać opodatkowaniu na zasadach CIT, natomiast wspólnik (osoba fizyczna) na zasadach PIT;
• dodatkowo mogą powstać obowiązki zgłoszeniowe do urzędu skarbowego w tym konieczność wyrejestrowania i zarejestrowania podatnika VAT;
• należy ewentualnie rozważyć konieczność rozpoczęcia ewidencji sprzedaży w ramach kasy rejestrującej.

W zakresie podatku dochodowego, pojawiały się wątpliwości podatników, czy w przypadku przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (w tym w związku z objęciem udziałów w spółce przekształconej) przedsiębiorca uzyska przychód - w rozumieniu przepisów Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Ustawy o PIT).

Na te wątpliwości odpowiedziały organy podatkowe, w tym na przykład Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, w interpretacji indywidualnej z 25 października 2021 r., sygn.: 0113-KDIPT2-3.4011.675.2021.1.RR. Wskazując, że w przypadku przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę kapitałową, w tym w szczególności w związku z objęciem udziałów w spółce przekształconej, przedsiębiorca nie uzyska przychodu w rozumieniu Ustawy o PIT:

Ten rodzaj przekształcenia nie opiera się bowiem na aporcie przedsiębiorstwa osoby fizycznej do spółki kapitałowej, lecz jest w swej istocie przeniesieniem wyodrębnionego majątku przedsiębiorcy na inny podmiot. Przekształcenie przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą w jednoosobową spółkę kapitałową to proces zmierzający do zmiany formy prawnej przedsiębiorstwa. Mamy tu bowiem do czynienia z tym samym podmiotem, który zmienił jedynie formę prawną dzielności, a nie z dwoma odrębnymi podmiotami. Tym samym nie dochodzi do objęcia udziałów (akcji) spółki przekształconej w zamian za aport.

W zakresie podatkowych kwestii przekształcenia ważna okazuje się również zasada sukcesji. W tym w szczególności, jeżeli istnieją w jednoosobowej działalności gospodarczej wierzytelności, które na skutek przekształcenia w spółkę kapitałową staną się wierzytelnościami spółki przekształconej. Kwestię przekształcenia i sukcesji poruszano również w zakresie podatkowym, w np. w interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 27 czerwca 2016 r., sygn. PPB3/4510-474/16-6/MS:

W wyniku powyższej sukcesji uniwersalnej w momencie przekształcenia stroną umów o dostawę towarów oraz umów o świadczenie usług, zawartych przez przedsiębiorcę przekształcanego, stanie się automatycznie spółka przekształcona. Z uwagi na powyższe spółka przekształcona stanie się z mocy prawa odbiorcą towarów i usług dostarczonych przez podmioty trzecie po dniu przekształcenia. [...]
Mając na uwadze powyższe przepisy należy stwierdzić, że otrzymanie przez spółkę przekształconą zapłaty należności będącej uprzednio przychodem należnym przekształcanego przedsiębiorcy, nie będzie rodzić obowiązku podatkowego w spółce przekształconej z tytułu przychodu. Z uwagi na fakt, że należności, które otrzyma spółka przekształcona były zaliczane przez przekształcanego przedsiębiorcę do jego przychodów należnych, mających wpływ na podstawę jego opodatkowania, to nie mogą one stanowić równocześnie przychodów podatkowych w podmiocie przekształconym.

Odpowiedzialność za zobowiązania po przekształceniu

Zgodnie z regulacją Ustawy kodeks spółek handlowych: Osoba fizyczna, o której mowa w art. 551 § 5, odpowiada solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania przedsiębiorcy przekształcanego związane z prowadzoną działalnością gospodarczą powstałe przed dniem przekształcenia, przez okres trzech lat, licząc od dnia przekształcenia. Następnie kwestię odpowiedzialności dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy oceniać na podstawie aktualnych uregulowań prawa handlowego.

Źródła opracowania:

• Ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1526 z późn. zm.) zwana „Ustawa kodeks spółek handlowych”;
• Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1128 z późn. zm.) zwana „Ustawa o PIT” lub „Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych”;
• interpretacja indywidualna z 25 października 2021 r. Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, sygn. 0113-KDIPT2-3.4011.675.2021.1.RR.