Odszkodowanie za zakaz konkurencji jako przychód ze stosunku pracy

Pytanie

Czy odszkodowanie wypłacone w związku z zakazem prowadzenia działalności konkurencyjnej określone w umowie o zakazie konkurencji zawartej pomiędzy podmiotami, które pozostawały w tym stosunku prawnym po ustaniu stosunku pracy, ma charakter wyłącznie cywilnoprawny i nie podlega unormowaniu prawa pracy i powinno zostać uwzględnione w deklaracji PIT-8C?

Odpowiedź

(...) Z przedstawionego przez Pana stanu faktycznego wynika, że 12 lutego 2004 r. pomiędzy Panem, żoną a (...) S.A. została zawarta umowa pożyczki zmieniona aneksem nr I 23 kwietnia 2004 r. W (...) S.A. był Pan zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 17 września 2003 r. 5 lipca 2005 r. spółka wręczyła Panu oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za jednomiesięcznym wypowiedzeniem, który to okres upłynął 31 sierpnia 2005 r. 9 listopada 2005 r. (po ustaniu stosunku pracy) pomiędzy Panem a (...) S.A. została zawarta umowa o zakazie konkurencji. W umowie tej strony uregulowały:

1) kwestie dotyczące zwolnienia ze spłaty pożyczki udzielonej przez (...) S.A. 12 lutego 2004 r. i zmienionej aneksem 23 kwietnia 2004 r., która wraz z odsetkami na dzień podpisania umowy o zakazie konkurencji wynosiła 382 919,18 zł (350 000 zł + 32 919,18 zł),

2) kwestie dotyczące zapłaty odszkodowania przez (...) S.A. w związku z zakazem prowadzenia działalności konkurencyjnej przez (...) przez okres 12 miesięcy od dnia zawarcia umowy w wysokości 382 919,18 zł.

Otrzymał Pan od (...) S.A. informacje o dochodach PIT-11 za okres od 1 grudnia do 31 grudnia 2006 r. z kwotą dochodu z wynagrodzenia z umowy o pracę w wysokości 382 919,18 zł i zaliczką na podatek w kwocie 141 690 zł dot. odszkodowania w związku z zawartą umową o zakazie konkurencji oraz PIT-8C za 2006 r. z kwotą umorzenia pożyczki i odsetek.

Według Pana stanowiska, płatnik (...) S.A. dokonał nieprawidłowego rozliczenia, gdyż przyjął, iż odszkodowanie w związku z zakazem prowadzenia działalności konkurencyjnej w wysokości 382 919,18 zł stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy, a podatek dochodowy od osób fizycznych zgodnie ze skalą podatkową 141 690 zł. W Pana opinii odszkodowanie to ma charakter wyłącznie cywilnoprawny i nie stanowi wynagrodzenia ze stosunku pracy oraz nie podlega przepisom prawa pracy. Co za tym idzie (...), S.A. powinien był wykazać w deklaracji PIT-8C przychód w wysokości 382 919,18 zł. Jednocześnie wyraża Pan pogląd, że zobowiązanie Pana z tytułu zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od odszkodowania w związku z zakazem prowadzenia działalności konkurencyjnej wygasło przez jego zapłacenie (potrącenie zaliczki na podatek) przez (...), S.A. Uważa Pan również że, w związku ze zwolnieniem z tytułu spłaty pożyczki (...) S.A. powinien był wystawić dwie deklaracje PIT-8C: na Pana i na żonę z wykazanym przychodem po 1/2 kwoty zwolnienia, tj. po 191 459,59 zł.

Stanowisko organu podatkowego

Zgodnie z treścią art. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniem podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a, 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. W myśl art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d wspomnianej ustawy, wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem odszkodowań przyznanych na podstawie zapisów o zakazie konkurencji.

W myśl art. 11 ust. 1 ww. ustawy, przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-16, art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. W myśl art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczoną w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

W związku z powyższym należy uznać, iż odszkodowanie wypłacone z tytułu zawartej umowy o zakazie konkurencji jest świadczeniem wynikającym de facto z łączącego strony stosunku zatrudnienia i jako takie powinno zostać zakwalifikowane. Konsekwencją tego jest możliwość regulowania zagadnień wynikających ze wspomnianego odszkodowania przez przepisy odnoszące się bezpośrednio do stosunku pracy. Zasadne staje się zatem zastosowanie art. 31 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który wskazuje, iż osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, zwane dalej „zakładami pracy”, są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, które uzyskują od tych zakładów przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub spółdzielczego stosunku pracy, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez zakład pracy, a w spółdzielniach pracy - wypłaty z tytułu udziału w nadwyżce bilansowej. Biorąc pod uwagę przytoczone przepisy, należy wskazać, że odszkodowanie wypłacone w ramach umowy o zakazie konkurencji stanowi dochód pracownika i jako takie opodatkowane jest podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Natomiast dotychczasowy pracodawca, jako płatnik, obowiązany jest pobrać i odprowadzić od wypłaconego odszkodowania zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wystawić informację imienną w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym, a jeżeli obowiązek poboru zaliczek na podatek ustał w ciągu roku - w terminie do 15 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została pobrana ostatnia zaliczka.

W kwestii dotyczącej wygaśnięcia Pana zobowiązania z tytułu zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych od odszkodowania na podstawie powołanego art. 59 ustawy - Ordynacja podatkowa należy zauważyć, że w przedstawionej sytuacji zobowiązanie podatkowe po Pana stronie powstaje zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej, tj. z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznanie, według ustalonego wzoru, o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym, w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, z zastrzeżeniem ust. 7 i 8. W terminie określonym w ust. 1, z zastrzeżeniem ust. 7, podatnicy są obowiązani wpłacić różnicę między podatkiem należnym od dochodu wynikającego z zeznania, o którym mowa w ust. 1, a sumą należnych za dany rok zaliczek, w tym również sumą zaliczek pobranych przez płatników - art. 45 ust. 4 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W sprawie umorzenia pożyczki wykazanej przez byłego pracodawcę na PIT-8C należy uznać, że umorzonych byłym pracownikom pożyczek nie można traktować jako przychodu ze stosunku pracy. Należy je zakwalifikować do przychodów z innych źródeł, ponieważ na dzień umorzenia pożyczki podatnicy nie byli już pracownikami pożyczkodawcy. Co do zasady, środki pieniężne pochodzące z otrzymanej pożyczki nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym, ponieważ pożyczkobiorca jest zobowiązany do zwrotu kwoty pożyczki w określonym terminie. Jeśli jednak pożyczkodawca umorzy kwotę pożyczki, następuje całkowite lub częściowe zwolnienie dłużnika z długu. W takim przypadku po stronie pożyczkobiorcy następuje trwały przyrost majątku poprzez otrzymanie świadczenia nieodpłatnego lub częściowo odpłatnego. Takie świadczenie stanowi zatem przychód, od wartości którego należy odprowadzić podatek dochodowy. Wartość tego przychodu odpowiada równowartości umorzonej pożyczki. Z uwagi na to, że umorzenie pożyczki nastąpiło w czasie, kiedy podatnik nie był już pracownikiem pracodawcy, uzyskane świadczenie pieniężne z tytułu umorzenia pożyczki stanowi przychód z innych źródeł - określonych w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W związku z tym były zakład pracy podatnika nie ma obowiązku poboru podatku z tytułu umorzonej pożyczki. Podatnik jest natomiast zobowiązany wykazać ten przychód w zeznaniu podatkowym, jako przychód z innych źródeł. Były pracodawca jest zobligowany do sporządzenia informacji PIT-8C, w której wykaże wartość umorzonej kwoty. Informację tę jest zobowiązany przekazać podatnikowi oraz jednocześnie złożyć w urzędzie skarbowym właściwym według miejsca zamieszkania podatnika - w terminie do końca lutego następnego roku podatkowego. Obowiązek ten wynika z art. 42a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. (...)