Jak opodatkować przeniesienie praw autorskich w VAT

rada

Twórca utworów publikowanych w czasopismach specjalistycznych w postaci artykułów, felietonów oraz zdjęć jest podatnikiem VAT. Status podatnika nie oznacza jednak obowiązku rozliczania VAT i konieczności rejestrowania się w urzędzie skarbowym.

Jeżeli usługi opisane przez Czytelnika w pytaniu są sklasyfikowane w PKWiU pod symbolem 92.31.22-00.00 jako „Usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych”, to może on jako podatnik VAT skorzystać na tej podstawie ze zwolnienia przedmiotowego w zakresie świadczonych usług.

W pozostałych sytuacjach, gdy usługi objęte symbolem 92 PKWiU, podatnicy (osoby fizyczne) mogą korzystać z obniżonej, 7-proc. stawki VAT na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy w zw. z poz. 162 załącznika nr 3 do ustawy lub skorzystać ze zwolnienia ze względu na wysokość obrotu.

uzasadnienie

Efektem pracy twórcy jest utwór w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Utworem jest więc każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Przedmiotem prawa autorskiego są m.in. utwory:

• wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe),

• plastyczne,

• fotograficzne,

• lutnicze,

• wzornictwa przemysłowego,

• architektoniczne, architektoniczno - urbanistyczne i urbanistyczne,

• muzyczne i słowno-muzyczne,

• sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne,

• audiowizualne (w tym filmowe).

Jeżeli twórca wytworzy dzieło, które:

• stanowi rezultat jego pracy,

• ma indywidualny charakter,

• jest przejawem działalności twórczej

- to taki utwór od chwili jego powstania będzie korzystał z pełni praw przyznanych przez ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przykładem utworu jest zarówno fotografia, jak i artykuł dla wydawnictwa specjalistycznego opracowany przez twórcę, jeśli spełniają wymienione kryteria.

Konsekwencją utworzenia utworu jest nabycie przez twórcę wyłącznego prawa do korzystania z niego, rozporządzania nim oraz do wynagrodzenia za korzystanie z niego. Twórcy przysługuje prawo autorskie do takiego utworu, które jest prawem zbywalnym. Oznacza to, że autor na podstawie umowy może przenieść swoje prawo na inny podmiot, co ma miejsce w sytuacji opisanej w pytaniu. Trzeba jednak pamiętać, że przeniesienie własności utworu oraz autorskich praw majątkowych do utworu to dwie odrębne czynności.

Przeniesienie własności egzemplarza utworu (np. własności fotografii) nie powoduje automatycznego przejścia autorskich praw majątkowych do niego (praw do tej fotografii). I odwrotnie, przejście autorskich praw majątkowych nie spowoduje przeniesienia na nabywcę własności egzemplarza utworu. Aby pogodzić te dwie czynności i tym samym uniknąć zawierania dwóch umów, tj. umowy o dzieło na wykonanie utworu i jego sprzedaż oraz odrębnej umowy o przeniesienie praw autorskich do tego utworu, w praktyce w umowie o dzieło zamieszcza się postanowienie dotyczące przeniesienia na nabywcę autorskiego prawa majątkowego.

Na podstawie tak zawartej umowy o dzieło twórca, z tytułu przeniesienia prawa własności do utworu i autorskich praw majątkowych, otrzymuje wynagrodzenie (honorarium).

Kiedy samodzielny twórca jest podatnikiem VAT

Aby stworzenie utworu i przeniesienie prawa autorskiego za wynagrodzeniem podlegało VAT, czynność wykonana przez twórcę musi być objęta zarówno zakresem przedmiotowym, jak i podmiotowym ustawy o VAT.

Zakres przedmiotowy. Opodatkowaniu VAT podlega świadczenie usług na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów. Świadczeniem usług będzie także przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej. Przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych obejmuje m.in. przeniesienie praw do utworów będących przedmiotem prawa autorskiego. Oznacza to, że czynność ta jest objęta zakresem przedmiotowym ustawy o VAT.

WAŻNE!

Przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych obejmuje m.in. przeniesienie praw do utworów będących przedmiotem prawa autorskiego. Dlatego jest to świadczenie usług, które podlegają VAT.

Zakres podmiotowy. Aby stworzenie utworu i przeniesienie prawa autorskiego za wynagrodzeniem objęte było działaniem ustawy o VAT, twórca utworu musi zostać uznany za podatnika VAT. O tym, czy osoba fizyczna będąca twórcą według prawa autorskiego spełnia kryteria uznania ją za podatnika, decyduje art. 15 ustawy o VAT.

Zgodnie z tym przepisem podatnikiem jest m.in. osoba fizyczna, która samodzielnie wykonuje działalność gospodarczą, bez względu na jej cel lub rezultat. Działalność gospodarcza w rozumieniu ustawy o VAT obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania jej w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.

W związku z powyższym podstawowym warunkiem, który musi zostać spełniony dla uznania twórcy za podatnika VAT, jest wykonywanie czynności w sposób samodzielny. Samodzielność ta może się wyrażać m.in. działaniem na własny rachunek oraz ponoszeniem ryzyka gospodarczego za rezultat wykonywanych czynności. Ponadto istotny jest także fakt, że podatnik w samodzielnym wykonywaniu działalności gospodarczej działa bez elementu podporządkowania. Osoba fizyczna samodzielnie wykonująca tak zdefiniowaną działalność gospodarczą staje się podatnikiem podatku od towarów i usług.

Jednak nie wszystkie czynności wykonywane przez osobę fizyczną (w tym na podstawie umowy zlecenia czy umowy o dzieło) traktuje się jako samodzielnie wykonywaną działalność gospodarczą.

Nie podlegają opodatkowaniu VAT czynności:

1) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 12 ust. 1-6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. przychody uzyskane na podstawie stosunku pracy;

2) z tytułu których przychody zostały wymienione w art. 13 pkt 2-9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. m.in. przychody uzyskane na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło), jeżeli z tytułu wykonania tych czynności osoby te są związane ze zlecającym wykonanie tych czynności prawnymi więzami tworzącymi stosunek prawny pomiędzy zlecającym wykonanie czynności i wykonującym zlecane czynności co do:

  • warunków wykonywania tych czynności,

  • wynagrodzenia,

  • odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich;

3) w zakresie wykonania usług przez twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzanych w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania albo ich wykonanie, w tym również wynagradzanych za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, jeżeli spełnione są warunki określone w pkt 2.

 

Oznacza to, że czynności wykonywane przez twórcę, gdy łączą go ze zlecającym więzy prawne (patrz pkt 2), nie podlegają VAT. Jeżeli natomiast umowa zawarta między twórcą a nabywcą utworu nie określa chociażby jednego z warunków określonych w pkt 2, to świadczone usługi uznaje się za wykonywanie samodzielnej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2, a twórcę za podatnika na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o VAT.

Zazwyczaj w treści umowy zlecenia czy umowy o dzieło strony wskazują zarówno warunki, na jakich czynność zostanie wykonana, jak i wynagrodzenie za nią. Dlatego najwięcej kontrowersji budzi trzeci warunek, którego spełnienie wyklucza ewentualne opodatkowanie twórcy podatkiem VAT, tj. istnienie odpowiedzialności zlecającego wykonanie tych czynności wobec osób trzecich. W praktyce jest to niejednokrotnie element rozstrzygający w sporach o uznanie (bądź nie) twórcy za podatnika VAT. Jeżeli między twórcą utworu a jego nabywcą odpowiedzialność za wykonanie czynności wobec osób trzecich:

• na podstawie umowy cywilnoprawnej ponosi twórca wykonujący zlecenie,

• w ogóle nie została uregulowana w umowie (czyli nie została przeniesiona na zlecającego)

- wówczas wyłączenie z zakresu działania ustawy nie ma zastosowania, a twórca jest podatnikiem VAT.

Przykładem, w świetle którego zakres odpowiedzialności wobec osób trzecich pomiędzy twórcą a nabywcą utworu zdecydował o uzyskaniu przez twórcę statusu podatnika VAT, jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 28 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Op 15/08, w którym czytamy, że: (...) twórca, który przenosi prawa autorskie napisanego przez siebie utworu na rzecz nabywcy (wydawnictwa), musi być uznany za podatnika podatku od towarów i usług, prowadzącego działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT z uwagi na zaliczenie tej czynności do usług o symbolu PKWiU 92.31.22. - „Usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych lub innych indywidualnych artystów”. Z uwagi zaś na ponoszoną przez twórcę odpowiedzialność wobec osób trzecich za opublikowanie przez wydawnictwo treści jego autorstwa - a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku - twórca (autor), który przenosi na wydawnictwo swoje majątkowe prawa autorskie do napisanego przez siebie utworu, jest podatnikiem podatku od towarów i usług świadczącym usługi zaliczane do samodzielnej działalności gospodarczej (chyba że tworzy wyłącznie w oparciu o umowę o pracę) w rozumieniu art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.

Jaka jest wysokość opodatkowania w przypadku przeniesienia praw autorskich do utworu

WSA w Opolu w wyroku z 28 marca 2008 r. na marginesie sprawy wskazał, że posiadanie przez twórcę (autora) statusu podatnika VAT nie musi jednocześnie oznaczać, że osoba ta będzie zobligowana do naliczania VAT od tych usług. Usługi te mogą korzystać ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 do ustawy o VAT.

Sugerowaną przez sąd podstawę do zastosowania zwolnienia przedmiotowego stanowi bowiem poz. 11 wskazanego załącznika nr 4 do ustawy. Zgodnie z jego treścią zwolnieniem objęte są usługi związane z kulturą (poza pewnymi wyłączeniami) sklasyfikowane pod symbolem 92 według PKWiU, w tym również usługi twórców i artystów wykonawców, w rozumieniu przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wynagradzane w formie honorariów za przekazanie lub udzielenie licencji do praw autorskich lub praw artystycznego wykonania, usługi związane z rekreacją i sportem. Ze względu na to, że usługi opisane przez Czytelnika w pytaniu mieszczą się pod symbolem PKWiU 92.31.22-00.00 - „Usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych”, jako podatnik VAT może on skorzystać na tej podstawie ze zwolnienia przedmiotowego w zakresie świadczonych usług.

Warto także pamiętać, że w pozostałych sytuacjach, tj. w których usługi twórców i artystów wykonawców w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie zostały objęte symbolem 92 PKWiU, podatnicy (osoby fizyczne) mogą korzystać z obniżonej, 7-proc. stawki VAT na podstawie art. 41 ust. 2 ustawy w zw. z poz. 162 załącznika nr 3 do ustawy o VAT.

Czy twórca ma obowiązek zarejestrowania się jako podatnik VAT

Jeżeli podatnik prowadzi wyłącznie działalność zwolnioną z VAT, czyli wymienioną w załączniku nr 4 do ustawy, to korzysta ze zwolnienia w VAT bez względu na wysokość osiąganych przychodów. W takim przypadku podatnik może (ale nie musi) zarejestrować się w urzędzie jako podatnik VAT. Wynika to z art. 96 ust. 3 ustawy.

Podatnik, który wykonuje wyłącznie czynności zwolnione przedmiotowo z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy, pomimo braku takiego obowiązku, może złożyć w urzędzie skarbowym formularz VAT-R i zarejestrować się jako podatnik VAT. Wówczas naczelnik urzędu skarbowego potwierdzi zarejestrowanie twórcy jako podatnika VAT zwolnionego.

Przykład

Podatnik świadczy usługi w zakresie realizacji dźwięku do audycji telewizyjnych. Usługi te sklasyfikowane są pod symbolem PKWiU 92.31.22-00.00 jako „Usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych indywidualnych artystów”. Na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z poz. 11 załącznika nr 4 do ustawy są one zwolnione przedmiotowo z VAT. Ze względu na to, że wykonywane usługi w zakresie realizacji dźwięku do audycji telewizyjnych są jedynym przedmiotem działalności podatnika, to wysokość obrotu zrealizowanego w 2007 r. i 2008 r. pozostaje bez wpływu na obowiązek zgłoszenia rejestracyjnego według formularza VAT-R. Podatnik bez względu na wysokość sprzedaży, jaką uzyska z tytułu świadczenia wymienionych usług, nie ma obowiązku zarejestrowania się w urzędzie skarbowym jako podatnik VAT.

Może jednak z tego prawa skorzystać i złożyć formularz zgłoszeniowy VAT-R. Zostanie wówczas zarejestrowany jako podatnik VAT zwolniony.

Jak należy dokumentować usługi zwolnione z VAT

Sposób dokumentowania wykonanych przez twórcę usług zależy od tego, czy dokonał on zgłoszenia rejestracyjnego w urzędzie skarbowym oraz od posiadanego przez niego statusu podatkowego.

Jeżeli podatnik wykonujący wyłącznie czynności zwolnione z VAT skorzysta z prawa wynikającego z art. 96 ust. 3 ustawy i nie dokona zgłoszenia rejestracyjnego, w wyniku czego nie zarejestruje się jako podatnik VAT. Wówczas świadczone usługi będzie dokumentował za pomocą rachunku, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa.

Jeżeli podatnik wykonuje wyłącznie czynności zwolnione z VAT i zarejestrował się jako podatnik zwolniony z podatku ze względu na przedmiot działalności, co naczelnik urzędu skarbowego potwierdził na formularzu VAT-5, to wówczas właściwym dokumentem, który potwierdza świadczone przez podatnika usługi, jest również rachunek. Podatnik podatku od towarów i usług zarejestrowany jako podatnik VAT zwolniony nie jest uprawniony do wystawiania faktur VAT.

Jeżeli natomiast twórca jest zarejestrowany jako czynny podatnik podatku od towarów i usług, który wykonuje zarówno czynności zwolnione od opodatkowania, jak i podlegające opodatkowaniu, to wówczas właściwą formą udokumentowania czynności jest faktura VAT. W takim przypadku dla udokumentowania usług zwolnionych podatnik ma obowiązek wystawienia faktury VAT ze stawką zwolnioną. Wystawiona faktura VAT powinna dodatkowo zawierać symbol PKWiU usługi lub przepis, na podstawie którego podatnik korzysta ze zwolnienia od VAT.

Podatnik, który wykonuje wyłącznie czynności zwolnione na podstawie art. 43 ustawy, nie ma obowiązku prowadzenia ewidencji VAT, co wynika z art. 109 ust. 1 i 3 ustawy. W rezultacie podatnik taki nie składa również deklaracji VAT, przy czym brak tego obowiązku dotyczy zarówno podatnika posiadającego status podatnika VAT zwolnionego, jak i niezarejestrowanego.

WAŻNE!

Jeżeli twórca jest zarejestrowany jako podatnik VAT, który wykonuje zarówno czynności zwolnione od opodatkowania, jak i podlegające opodatkowaniu, to wówczas właściwą formą udokumentowania czynności jest faktura VAT. W takim przypadku dla udokumentowania usług zwolnionych podatnik ma obowiązek wystawienia faktury VAT ze stawką zwolnioną.

Czy przysługuje prawo odliczenia podatku naliczonego

Prawo do odliczenia VAT naliczonego przy nabyciu towarów i usług oparte jest na deklaracji podatnika co do przyszłego ich wykorzystania w ramach prowadzonej działalności, tzn. deklaracji istnienia związku tych zakupów z czynnościami opodatkowanymi VAT. Wobec tego, jeżeli podatnik prowadzi wyłącznie działalność zwolnioną z VAT, nie ma on w ogóle prawa do odliczenia VAT od zakupionych towarów i usług, które zostały wykorzystane do wykonania tych czynności. Ograniczenie to dotyczy zarówno sytuacji, w której nabywane towary i usługi dotyczą sprzedaży usług objętych zwolnieniem z VAT na terytorium kraju, jak i świadczeniem tych usług poza terytorium kraju.

Stanowisko to potwierdził m.in. Urząd Skarbowy w Zgierzu w postanowieniu z 28 kwietnia 2006 r. nr III/443-63/06. Udzielił on odpowiedzi na pytanie podatnika o prawo do odliczenia podatku naliczonego od towarów i usług nabywanych w związku ze świadczeniem usług konserwacji mebli zabytkowych (czynności zwolnionych przedmiotowo) na terenie kraju i poza nim. Czynności te, sklasyfikowane pod symbolem PKWiU 92.31.22-00.00 jako „Usługi świadczone przez autorów, kompozytorów, rzeźbiarzy, artystów estradowych i innych indywidualnych artystów”, stanowiły dla podatnika jedyny przedmiot działalności. Ze względu na zwolnienie tych czynności z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy w związku z poz. 11 załącznika nr 4 do ustawy, podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego zawartego w cenie nabywanych towarów i usług wykorzystywanych przy wykonywaniu czynności konserwacji mebli. Zakaz odliczenia dotyczył zarówno sytuacji, w której usługi świadczone były przez podatnika na terytorium kraju, jak i poza nim.

Warto więc podkreślić, że od właściwej klasyfikacji usługi, tj. ustalenia, czy jest ona objęta zwolnieniem przedmiotowym w VAT, zależy zakres prawa do odliczenia VAT od dokonanych zakupów.

Reasumując: twórca utworów publikowanych w czasopismach specjalistycznych w postaci artykułów, felietonów oraz zdjęć jest podatnikiem VAT. Status podatnika nie oznacza jednak obowiązku rozliczania VAT i konieczności rejestrowania się w urzędzie skarbowym. Ze względu na zwolnienie przedmiotowe w zakresie świadczonych usług podatnik nie musi się rejestrować w urzędzie skarbowym, pod warunkiem, że wykonuje wyłącznie te usługi.

• art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 43 ust. 1, art. 52 ust. 1 i 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 181, poz. 1293

• art. 15, art. 41 ust. 2, art. 43 ust. 1 pkt 1, art. 99 ust. 7, art. 109 ust. 1 i 3 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. Nr 54, poz. 535; ost.zm. Dz.U. z 2008 r. Nr 209, poz. 1320

Aneta Szwęch

konsultant podatkowy