Jak skorygować błędy dotyczące skutków aktualizacji wyceny środków trwałych

RADA

Zakładając, że jednostka poprawnie ustaliła wartość skutków aktualizacji wyceny środków trwałych według stanu na 1 stycznia 1995 r., to odpowiadająca mu wartość kapitału z aktualizacji podlegała zmniejszeniu o różnicę z aktualizacji wyceny uprzednio zaktualizowanych zbywanych lub zlikwidowanych środków trwałych. Różnica ta powinna wpłynąć na kapitał zapasowy lub inny o podobnym charakterze, jeśli odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Dlatego popełniony przez jednostkę błąd nie spowodował nieprawidłowego ustalenia wyniku finansowego w 2002 r., lecz jedynie nieprawidłowe ustalenie i prezentację kapitału zapasowego i kapitału z aktualizacji wyceny w sprawozdaniach finansowych za lata 2002–2004. Ogólna kwota kapitału własnego była ujawniona poprawnie.

Ujawniony w 2005 r. błąd należy zatem skorygować w księgach rachunkowych tego roku. Szczegóły dotyczące księgowania w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Jeżeli w danym roku obrotowym lub przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego za ten rok obrotowy jednostka stwierdziła popełnienie w poprzednich latach obrotowych błędu podstawowego, w następstwie którego nie można uznać sprawozdania finansowego za rok lub lata poprzednie za spełniające wymagania określone w art. 4 ust. 1, to kwotę korekty spowodowanej usunięciem tego błędu odnosi się na kapitał (fundusz) własny i wykazuje jako zysk (stratę) z lat ubiegłych (art. 54 ust. 3 ustawy o rachunkowości).

Ustawa o rachunkowości nie wprowadziła definicji błędu podstawowego, dlatego zgodnie z jej art. 10 ust. 3 można zastosować postanowienia MSR nr 8 „Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów”. Zgodnie z nimi za błędy poprzednich okresów uważa się pominięcia lub nieprawidłowości w sprawozdaniach finansowych jednostki, które miały miejsce w poprzednim bądź też kilku wcześniejszych okresach. Są one wynikiem nieuwzględnienia lub błędnego uwzględnienia wiarygodnych informacji:

• które były dostępne w momencie zatwierdzania do publikacji sprawozdań finansowych sporządzonych za te okresy,

• co do których można by zasadnie oczekiwać, że zostaną otrzymane i uwzględnione w procesie przygotowania i sporządzania sprawozdań finansowych.

Tego typu błędy wynikają z pomyłek arytmetycznych, z niewłaściwego zastosowania zasad (polityki) rachunkowości, niedopatrzeń bądź defraudacji.

Przy braku wspomnianej definicji powstaje problem ustalenia, czy popełniony błąd można uznać za mający istotny wpływ na sprawozdanie finansowe.

Zgodnie z postanowieniami MSR nr 8 pominięcia lub nieprawidłowości są istotne, jeżeli mogą pojedynczo lub łącznie wpłynąć na decyzje gospodarcze podejmowane przez użytkowników na podstawie sprawozdania finansowego. Istotność jest uzależniona od wielkości i rodzaju pominięcia lub nieprawidłowości ocenianych w kontekście okoliczności towarzyszących. Czynnikiem rozstrzygającym może być wielkość i rodzaj pozycji lub kombinacja obu tych czynników.

Tylko wtedy taki błąd można uznać za podstawowy. Ocena popełnionego błędu podstawowego należy do kierownika jednostki, gdyż ma ona charakter subiektywny i zależy od konkretnej sytuacji finansowej i majątkowej jednostki.

W sytuacji przedstawionej w pytaniu jednostka nie określiła, na czym polegał błąd popełniony w 2002 r. Mógł on polegać na wyksięgowaniu z konta 800 „Kapitał zapasowy”:

• kwoty odpowiadającej pełnej wartości (zamiast części) skutków aktualizacji wyceny środków trwałych ustalonej według stanu na 1 stycznia 1995 r.,

• kwoty niższej od rzeczywistego stanu kapitału z aktualizacji wyceny ustalonego na 1 stycznia 2002 r. (tym samym zawyżono kwotę kapitału zapasowego),

• kwoty wyższej od rzeczywistego stanu kapitału z aktualizacji wyceny ustalonego na 1 stycznia 2002 r. (tym samym zaniżono kwotę kapitału zapasowego}.

Zakładając, że jednostka poprawnie ustaliła wartość skutków aktualizacji wyceny środków trwałych według stanu na 1 stycznia 1995 r., to odpowiadająca mu wartość kapitału z aktualizacji podlegała zmniejszeniu o różnicę z aktualizacji wyceny uprzednio zaktualizowanych zbywanych lub zlikwidowanych środków trwałych. Różnica ta powinna wpływać na kapitał zapasowy lub inny o podobnym charakterze, jeśli odrębne przepisy nie stanowią inaczej (art. 31 ust. 4 ustawy o rachunkowości). Dlatego popełniony przez jednostkę błąd nie spowodował nieprawidłowego ustalenia wyniku finansowego w 2002 r., lecz spowodował nieprawidłowe ustalenie i prezentację kapitału zapasowego i kapitału z aktualizacji wyceny w sprawozdaniach finansowych za lata 2002–2004. Ogólna kwota kapitału własnego była ujawniona poprawnie.

Ujawniony w 2005 r. błąd należy skorygować w księgach rachunkowych tego roku w podany poniżej sposób.

Przypadek 1

Przypadek 2

Przypadek 3

Skutki skorygowania błędu należy zaprezentować w następujących elementach sprawozdania finansowego za rok 2005:

• jeżeli sprawozdanie finansowe jednostki podlega obligatoryjnemu badaniu przez biegłego rewidenta – w zestawieniu zmian w kapitale (funduszu) własnym w pozycjach dotyczących kapitału zapasowego i kapitału z aktualizacji wyceny,

• w dodatkowych informacjach i objaśnieniach w grupie piątej w punktach:

1. Informacje o znaczących zdarzeniach dotyczących lat ubiegłych ujętych w sprawozdaniu finansowym roku obrotowego,

4. Informacje liczbowe zapewniające porównywalność danych sprawozdania finansowego za rok poprzedzający ze sprawozdaniem za rok obrotowy.

Teresa Fołta

biegły rewident