Warunki ekonomiczne stosowania niektórych gospodarczych procedur celnych

Nasz udział w Unii Europejskiej nie oznacza jedynie tego, że jesteśmy beneficjentem pokaźnych środków finansowych przeznaczonych na rozwój naszego kraju (jak fundusze dla regionów) czy też na sponsorowanie niektórych branż (jak dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej). Udział ten wiąże się także z wieloma obowiązkami wobec Wspólnego Rynku, które wynikają w szczególności z zobowiązań traktatowych (art. 14–16, 23–31, 131–134, 296–298 TWE*).

Jednym z takich obowiązków wobec Wspólnego Rynku jest dbałość o jego ochronę przed negatywnym wpływem działań gospodarczych podejmowanych w krajach trzecich. W zakresie prawa celnego oznacza to m.in. szczególne regulacje związane ze stosowaniem procedur celnych, a zwłaszcza wynikające z omawianych dalej przepisów tak zwane warunki ekonomiczne stosowania gospodarczych procedur celnych.

Korzystanie z każdej z pięciu gospodarczych procedur celnych (skład celny, odprawa czasowa, uszlachetnianie czynne lub bierne oraz przetwarzanie pod kontrolą celną) wymaga uzyskania od organów celnych pozwolenia (art. 85 KCUE*). Jednym z elementów badanych podczas prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania pozwolenia, w przypadku uszlachetniania czynnego (art. 117 lit. c KCUE), przetwarzania pod kontrolą celną (art. 133 lit. e KCUE) lub uszlachetniania biernego (art. 148 lit. c KCUE), jest spełnienie tzw. warunków ekonomicznych.

Warunki ekonomiczne zostały dostosowane do specyfiki poszczególnych procedur celnych, a zatem nie jest możliwe podanie ich ogólnej definicji prawnej. Dla każdej z procedur zostały one zdefiniowane poprzez szczegółowe regulacje umieszczone w RWKC*.

Dla procedury uszlachetniania czynnego wprowadzono najbardziej rozbudowany system warunków ekonomicznych oparty przede wszystkim na cechach gospodarczych dokonywanych procesów i okolicznościach ich przeprowadzania zawartych w dokumentacji kontraktowej. W tym przypadku chodzi o to, aby stosowanie procedury przyczyniało się do stworzenia jak najkorzystniejszych warunków dla wywozu lub powrotnego wywozu produktów kompensacyjnych, jednocześnie zapewniając, aby nie miało to ujemnego wpływu na zasadnicze interesy producentów ze Wspólnoty.

Przygotowując wniosek o udzielenie pozwolenia na stosowanie procedury uszlachetniania czynnego (art. 497 ust. 1 i zał. 67 RWKC) natrafia się na pole 10 „Warunki ekonomiczne”, które należy wypełnić, podając dla każdego kodu CN wymienionego w polu 7 wniosku („Towary przeznaczone do objęcia procedurą celną”) co najmniej jeden z kodów warunków ekonomicznych. Kody warunków ekonomicznych wraz z ich szczegółowym opisem (art. 502 ust. 1 oraz 2 i zał. 70 część B RWKC) służą określeniu, czy w danym przypadku organ celny uzna (na podstawie zapisu w polu 10 wniosku), że warunki ekonomiczne dla danego towaru zostały spełnione (art. 539 RWKC), czy też powinien podjąć czynności sprawdzające deklarację o tych warunkach (art. 502 ust. 1 oraz 2 i zał. 70 część B RWKC) oraz czy w danej sprawie powinna zostać podjęta współpraca z Komisją Europejską (art. 522 i zał. 70 część C.1. RWKC) także w zakresie ewentualnego włączenia jej w proces badania warunków ekonomicznych (art. 503 oraz 504 RWKC).

Postępowanie wobec wpisanej we wniosku deklaracji o spełnieniu warunków ekonomicznych powinno przebiegać w poszczególnych przypadkach w sposób podany poniżej.

30 Kod dotyczący ośmiu następujących rodzajów działań przedsiębiorcy:

1. Uszlachetnianie stosowane wobec towarów o charakterze niehandlowym (są to towary, których objęcie procedurą ma charakter sporadyczny i których rodzaj i ilość wskazują, że są przeznaczone do użytku prywatnego, osobistego lub rodzinnego ich odbiorców lub osób je przewożących, bądź też które są wyraźnie przeznaczone na upominki – art. 1 pkt 6 RWKC) – bez sprawdzenia, czy zostały spełnione warunki ekonomiczne.

2. Uszlachetnianie przeprowadzane jako realizacja zawartej umowy o tzw. przetworzenie robocze (oznacza to jakiekolwiek przetworzenie towarów, przywożonych bezpośrednio lub pośrednio, umieszczonych w dyspozycji posiadacza, które jest przeprowadzane zgodnie ze specyfikacjami w imieniu głównego zobowiązanego, mającego siedzibę w państwie trzecim, zazwyczaj w zamian za pokrycie jedynie kosztów przetworzenia – art. 536 lit. b RWKC – w polskiej praktyce najczęściej jest to uszlachetnianie powierzonych towarów) – bez sprawdzenia spełnienia warunków, ale jeśli towarami przywożonymi jest mleko lub wyroby mleczne (art. 1 rozporządzenia Rady nr 1255/1999), informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

3. Uszlachetnianie polegające na przeprowadzeniu tzw. zabiegów zwyczajowych (jest to 18 rodzajów działań dopuszczalnych także wobec towarów objętych procedurą składu celnego – art. 109 KCUE oraz art. 531 i zał. 72 RWKC – mających na celu zapewnienie utrzymania towarów w stanie nie- pogorszonym, poprawienie ich wyglądu, jakości handlowej lub przygotowanie ich do dystrybucji bądź odsprzedaży) – bez sprawdzenia spełnienia warunków.

4. Uszlachetnianie polegające na naprawie towarów przywożonych (w tym ich odnawianie i porządkowanie – art. 114 ust. 2 lit. c tiret trzecie KCUE) – bez sprawdzenia spełnienia warunków.

5. Uszlachetnianie dokonywane na produktach kompensacyjnych uzyskanych wskutek wykorzystania innego, poprzednio udzielonego pozwolenia, przy wydawaniu którego warunki ekonomiczne zostały zbadane – bez sprawdzenia, ale jeśli towarami przywożonymi jest mleko lub wyroby mleczne (art. 1 rozporządzenia Rady nr 1255/1999), informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

6. Uszlachetnianie polegające na przetwarzaniu pszenicy durum (kod CN 1001 10 00) na makarony (kody CN 1902 11 00 lub 1902 19) – bez sprawdzenia spełnienia warunków.

7. Procesy uszlachetniania dokonywane przez danego wnioskodawcę w roku kalendarzowym dla każdego kodu CN towarów przywożonych i które dotyczą puli towarów, których łączna wartość celna nie przekracza 150 000 EUR dla wybranych towarów rolnych (art. 539 i zał. 73 RWKC) lub 500 000 EUR dla innych towarów – bez sprawdzenia, ale jeśli towarami przywożonymi jest mleko lub wyroby mleczne (art. 1 rozporządzenia Rady nr 1255/1999), informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

8. Uszlachetnianie polegające na budowie, modyfikacji lub zmianie wyposażenia samolotów cywilnych lub ich satelitów, bądź ich części – bez sprawdzenia spełnienia warunków.

01 Kod dotyczący uszlachetniania towarów przywożonych, innych niż wybrane towary rolne (zał. 73 RWKC), i jednocześnie niepodlegających kwalifikacji do żadnego z przypadków objętych kodem 30 – powinno zostać dokonane sprawdzenie (lecz szczegóły dotyczące tego sprawdzenia nie zostały ujęte w przepisach, co może powodować podejmowanie czynności sprawdzających w celu potwierdzenia, że inne kody faktycznie nie odpowiadają danej sytuacji) oraz powinna zostać przekazana informacja na temat takiego pozwolenia do Komisji Europejskiej.

31 Kod dotyczący uszlachetniania wybranych towarów rolnych (zał. 73 część A RWKC), do których odnoszą się przepisy ustanawiające specjalne zasady handlu mające zastosowanie do niektórych towarów pochodzących z przetwórstwa produktów rolnych (rozporządzenie Rady nr 3448/93 – zwłaszcza art. 11, oraz rozporządzenie Komisji nr 1488/2001) i dla których wnioskodawca wcześniej uzyskał (i załącza do wniosku) określone w tych przepisach świadectwo IP – bez sprawdzenia spełnienia warunków, ale informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

10 Kod mający zastosowanie wyłącznie do wybranych towarów rolnych (zał. 73 RWKC), dotyczący sytuacji, gdy towary identyczne jak towary przywożone (czyli o tym samym kodzie CN, jakości handlowej i parametrach technicznych) nie są dostępne we Wspólnocie (co oznacza, że: nie są produkowane lub są produkowane w ilościach niedostatecznych ze względu na potrzeby danego procesu uszlachetniania, albo nie są dostępne wnioskodawcy w czasie odpowiednim dla przeprowadzanego przez niego procesu pomimo złożenia zamówienia ze stosownym wyprzedzeniem) – powinno zostać dokonane sprawdzenie spełnienia warunków (może ono polegać w tym przypadku w szczególności na: badaniu korespondencji handlowej wnioskodawcy prowadzonej w celu pozyskania towarów, identycznych jak towary przywożone, od ich producentów we Wspólnocie; sprawdzeniu dostępności danych towarów przy wykorzystaniu oficjalnych źródeł informacji gospodarczej, w tym także danych statystycznych z systemów Extrastat i Intrastat). W opisanej sytuacji informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

11 Kod mający zastosowanie wyłącznie do wybranych towarów rolnych (zał. 73 RWKC), dotyczący sytuacji, gdy towary identyczne jak towary przywożone nie mogą zostać wykorzystane, pomimo ich dostępności, ze względu na zbyt wysoką cenę, która czyni całą operację handlową nieopłacalną ekonomicznie – powinno zostać dokonane sprawdzenie spełnienia warunków (może ono polegać w tym przypadku w szczególności na: dokonaniu obliczenia w celach porównawczych cen netto produktów kompensacyjnych z uwzględnieniem następujących parametrów – ceny towarów przywożonych przed ocleniem, ceny towarów identycznych dostępnych we Wspólnocie pomniejszonej o podatki refundowane i dopłaty dokonywane w związku z ich wywozem, oraz możliwej do uzyskania ceny produktu kompensacyjnego na rynku kraju trzeciego, do którego produkt ten miałby być eksportowany; badaniu korespondencji handlowej wnioskodawcy prowadzonej w celu pozyskania towarów identycznych jak towary przywożone od ich producentów we Wspólnocie; sprawdzeniu danych o tych towarach przy wykorzystaniu oficjalnych źródeł informacji gospodarczej, w tym także danych statystycznych z systemów Extrastat i Intrastat). W powstałej sytuacji informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

12 Kod mający zastosowanie wyłącznie do wybranych towarów rolnych (zał. 73 RWKC), dotyczący sytuacji, gdy towary identyczne jak towary przywożone nie odpowiadają wyraźnie wyrażonym wymaganiom kontrahenta z kraju trzeciego, lub też sytuacji, gdy produkty kompensacyjne muszą zostać uzyskane z towarów przywożonych w celu zachowania warunków wynikających z przepisów o ochronie praw własności przemysłowej lub handlowej – powinno zostać dokonane sprawdzenie spełnienia warunków (może ono polegać w tym przypadku w szczególności na: badaniu zawartych kontraktów i korespondencji handlowej prowadzonej w celu ich zawarcia; sprawdzeniu, przy wykorzystaniu oficjalnych źródeł informacji gospodarczej, wymogów nałożonych na dane towary przez wyżej wskazane przepisy).

99 Kod mający zastosowanie wyłącznie do wybranych towarów rolnych (zał. 73 RWKC), dotyczący sytuacji, gdy wnioskodawca jest zdania, że warunki ekonomiczne są spełnione z powodów innych niż sytuacje opisane kodami 31, 10, 11 lub 12; w takim przypadku wspomniane powody muszą być opisane we wniosku o udzielenie pozwolenia (w polu 10, lecz jeśli zabraknie miejsca, to np. w polu 16 „Informacje dodatkowe”) – sprawdzenie spełnienia warunków nie jest nakazane przez przepisy, jednakże nie wyklucza to możliwości jego dokonania, nawet z ewentualnym włączeniem w ten proces Komisji Europejskiej (lecz szczegóły dotyczące tego sprawdzenia nie zostały ujęte w przepisach, co może powodować podejmowanie przez organy celne czynności sprawdzających w celu potwierdzenia, że inne kody faktycznie nie odpowiadają danej sytuacji). W opisanym przypadku informację na temat pozwolenia przekazuje się do Komisji Europejskiej.

Należy pamiętać, że zależnie od zastosowanego kodu warunków ekonomicznych zmienia się nie tylko sposób postępowania związany z badaniem tych warunków, ale także stopień szczegółowości danych podawanych w poszczególnych polach wniosku (zał. 67 RWKC).

Przetwarzanie pod kontrolą celną ma najczytelniejsze warunki ekonomiczne spośród omawianych procedur. W procedurze tej istotne jest stworzenie lub podtrzymywanie we Wspólnocie działalności przetwórczej danego rodzaju z jednoczesnym zapewnieniem, aby działalność ta nie wywierała negatywnego wpływu na ważne interesy wspólnotowych producentów towarów identycznych, ale produkowanych z surowców pochodzenia wspólnotowego.

Przygotowując wniosek o udzielenie pozwolenia na stosowanie tej procedury (art. 497 ust. 1 i zał. 67 RWKC) w polu 10 „Warunki ekonomiczne” należy wykazać, że zastosowanie procedury wobec towarów przywożonych i dopuszczenie do obrotu uzyskanych z nich produktów przetworzonych spowoduje stworzenie lub będzie sprzyjać utrzymaniu danego rodzaju działalności przetwórczej we Wspólnocie. W praktyce występują tutaj trzy sytuacje:

• proces przetwórczy jest zdefiniowany w prawie celnym lub

• proces przetwórczy nie jest zdefiniowany, lecz dotyczy określonej grupy towarów, albo

• ani proces przetwórczy nie jest zdefiniowany, ani towary poddawane temu procesowi nie należą do wyżej wspomnianej grupy towarów.

Prawo celne definiuje 22 procesy przetwarzania (zał. 76 część A RWKC) – jeżeli którykolwiek z tych procesów miałby być realizowany, wówczas uznaje się, że warunki ekonomiczne są spełnione, nie jest dokonywane żadne sprawdzenie tych warunków przez organy celne ani też nie jest przekazywana informacja do Komisji Europejskiej (art. 552 ust. 1 i zał. 70 część C.2. RWKC). Najprościej jest we wniosku wskazać na numer procesu przetwarzania podany na liście zawartej w przepisach.

Druga z wyżej wymienionych sytuacji polega na tym, że wnioskowany proces przetwórczy nie znajduje się wśród 22 zdefiniowanych procesów, a ma polegać na dokonaniu jakiejkolwiek formy przetworzenia wobec towarów przywożonych, które podlegają środkom Wspólnej Polityki Rolnej, albo podlegają tymczasowemu lub ostatecznemu cłu antydumpingowemu, czy też tymczasowemu lub ostatecznemu cłu wyrównawczemu (zał. 76 część B RWKC) – w tej sytuacji sprawdzenie spełnienia warunków ekonomicznych dokonywane jest przez Komisję Europejską (art. 552 ust. 2 RWKC). Oznacza to uchylenie obowiązku udzielenia pozwolenia w ciągu 30 dni (art. 506 RWKC), a wnioskodawca jest powiadomiony o przekazaniu sprawy do Komisji (art. 504 ust. 3 RWKC). Warto wiedzieć, że w omawianej sytuacji rozstrzygnięcie Komisji ma charakter precedensowy (a zatem w przypadku ubiegania się o pozwolenie na stosowanie procesu przetwarzania identycznego jak w innym udzielonym wcześniej pozwoleniu możliwe jest wymuszenie na Komisji decyzji pozytywnej – art. 504 ust. 4 RWKC).

Ostatni przypadek to proces przetwórczy nieznajdujący się na liście 22 zdefiniowanych procesów, ale jednocześnie nie dotyczący towarów, o których mowa w opisie drugiej z omawianych sytuacji (art. 552 ust. 1 RWKC) – wtedy organy celne dokonują sprawdzenia warunków ekonomicznych (art. 502 ust. 1 oraz 3 RWKC), zmierzając do ustalenia, czy stosowanie procedury umożliwi stworzenie lub utrzymanie danej działalności przetwórczej we Wspólnocie (może ono np. polegać na sprawdzeniu przy wykorzystaniu oficjalnych źródeł informacji, czy istnieje produkcja towarów identycznych jak produkty przetworzone prowadzona z wykorzystaniem towarów pochodzenia wspólnotowego oraz czy towary te są dostępne w pożądanych ilościach), i przekazują do Komisji informację na temat pozwolenia.

Uszlachetnianie bierne związane jest ze spełnieniem najmniej czytelnych warunków ekonomicznych. Uważa się je za spełnione, jeżeli uszlachetnianie poza Wspólnotą nie spowoduje poważnego naruszenia istotnych interesów wspólnotowych przedsiębiorców zajmujących się identycznym uszlachetnianiem na obszarze Wspólnoty.

Pole 10 „Warunki ekonomiczne” we wniosku o udzielenie pozwolenia na stosowanie tej procedury wypełnia się w zasadzie tylko wtedy, gdy wymaga tego organ celny (art. 497 ust. 1 i zał. 67 RWKC), który z kolei może zażądać wypełnienia pola, jeśli uzna za stosowne sprawdzenie, czy producenci wspólnotowi nie poniosą istotnej szkody wskutek przeprowadzenia danego procesu uszlachetniania poza Wspólnotą (art. 585 ust. 1 RWKC). Sprawdzenie takie obejmuje ustalenie, czy dokonanie tego samego procesu we Wspólnocie jest ekonomicznie nieopłacalne, niewykonalne technicznie lub niemożliwe ze względu na zobowiązania kontraktowe oraz czy istnieje prawdopodobieństwo, że dokonanie tego procesu poza Wspólnotą przyniesie szkodę wspólnotowym producentom (art. 502 ust. 4 RWKC).

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy pozwolenie miałoby być udzielone osobie innej niż zlecająca dokonanie procesu uszlachetniania (art. 147 ust. 2 KCUE) – w tym przypadku organ celny powinien zażądać wypełnienia pola 10 wniosku, gdyż musi dokonać – z zastosowaniem dokumentów uzupełniających – sprawdzenia spełnienia warunków określonych w kodeksie celnym. Sprawdzenie to powinno odbyć się we współpracy z Komisją Europejską (art. 585 ust. 2 RWKC), którą powiadamia się o takich przypadkach udzielania pozwoleń (zał. 70 część C.3. RWKC).

Instrukcja wypełniania wniosku o udzielenie pozwolenia na stosowanie gospodarczej procedury celnej (zał. 67 RWKC) przewiduje wypełnienie pola 10 „Warunki ekonomiczne” także dla składu celnego oraz odprawy czasowej. Nie oznacza to, że dla tych przypadków istnieją warunki ekonomiczne – nie istnieją, a wypełnienie tego pola wynika z konieczności umieszczenia we wniosku (i „okazyjnie” wskazano do tego celu właśnie pole 10) informacji związanych ze stosowaniem danej procedury, i tak:

• wskazanie, że istnieje ekonomicznie uzasadniona potrzeba składowania towarów w składzie celnym wynika z art. 100 ust. 2 KCUE – w zasadzie każda przyczyna składowania towarów ma swoje ekonomiczne uzasadnienie, a dla oceny, czy należy udzielić pozwolenia, większe znaczenie mają tutaj warunki zapisane w art. 86 KCUE;

• z kolei wskazanie konkretnego artykułu (lub artykułów) z RWKC (art. 555 do 578) w przypadku procedury odprawy czasowej wynika z konieczności identyfikacji celu czasowego przywozu towarów i sposobu ich wykorzystania w ramach odprawy czasowej oraz sprawdzenia zasady dotyczącej większości przypadków odprawy czasowej, że właścicielem towarów pozostaje osoba spoza Wspólnoty.

Nie należy zatem przejmować się faktem, że pole 10 wypełniane jest także w wyżej wymienionych przypadkach, gdyż wcale nie wprowadza to elementu pod nazwą „warunki ekonomiczne” do procesu udzielania tych pozwoleń – warunki ekonomiczne sensu stricto dotyczą wyłącznie trzech wcześniej omówionych procedur i nie mogą przyjąć postaci innej niż przewidziana przepisami, a opisana w niniejszym materiale.

Niektóre administracje celne państw członkowskich podczas udzielania pozwoleń przedsiębiorcom wywodzącym się z ich krajów dążą do znalezienia takiego warunku ekonomicznego dla danej operacji i procedury, aby można było uznać, że warunki ekonomiczne są spełnione (i to – jeżeli tylko jest to możliwe – bez „wchodzenia” w te warunki ekonomiczne, które wymagają współpracy z Komisją Europejską).

TWE – Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską;

KCUE – rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny;

RWKC – rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny.