Jak przeliczać operacje dokonywane na rachunku walutowym

PROBLEM

Po jakim kursie należy przeliczyć następujące operacje:

• wpływ należności od odbiorców,

• wpływ z tytułu zwrotu z rozliczenia zaliczki na delegacje zagraniczne,

• przychód z tytułu odsetek zgromadzonych na rachunku dewizowym,

• koszty z tytułu prowizji bankowych,

• rozchód z tytułu spłaty zobowiązań wobec dostawców,

• rozchód z tytułu wypłaty pracownikom zaliczek na delegacje zagraniczne?

Czy do obliczeń należy przyjąć „faktycznie zastosowany kurs waluty”, czy średni kurs waluty ogłaszany przez NBP?

RADA

Do wpływu i rozchodu środków pieniężnych z rachunku walutowego stosujemy odpowiednie kursy bankowe. Wypłacając pracownikowi zaliczkę na delegację zagraniczną oraz przyjmując zwrot niewykorzystanej części zaliczki, stosujemy kurs historyczny. Problem pojawia się w wycenie uzyskanych odsetek oraz poniesionych kosztów prowizji i opłat bankowych. Według ustawy o rachunkowości uzyskane odsetki wycenia się po kursie kupna stosowanym przez bank, a koszty prowizji - po kursie sprzedaży. Ustawy podatkowe odnoszą się w tym przypadku do kursu średniego NBP.

UZASADNIENIE

Ustawa o rachunkowości dokładnie normuje problemy wyceny, ponieważ wywiera ona istotny wpływ na wierny i rzetelny obraz jednostki.

Ogólne zasady wyceny aktywów i pasywów w walutach obcych wynikają z art. 30 ustawy.

Różnice kursowe w dniu uregulowania zobowiązania/należności

Do wyceny środków pieniężnych otrzymanych jako zapłata należności stosujemy kurs kupna banku, w którym spółka posiada rachunek dewizowy. Powstaną wówczas różnice kursowe obliczone jako różnica między wartością wynikającą z faktury a wartością z dokumentu zapłaty. W przypadku regulowania zobowiązań zastosowanie ma kurs sprzedaży banku, z którego usług jednostka korzysta.

Przykład 1

Spółka X odnotowała w bieżącym okresie rozliczeniowym następujące zdarzenia:

1. 9 października - faktura dokumentująca sprzedaż towaru kontrahentowi unijnemu. Wartość faktury - 10 000 euro.

2. 12 października - zakup towaru od kontrahenta zagranicznego (UE). Wartość zakupu - 3000 GBP.

3. 22 października - wpływ na rachunek bankowy należności od kontrahenta unijnego w wysokości 10 000 euro.

4. 29 października - spółka uregulowała swoje zobowiązanie wobec kontrahenta zagranicznego w wysokości 3000 GBP.

W polityce rachunkowości spółki zapisano, że do wyceny przychodów i kosztów zastosowanie ma kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu/poniesienia kosztu.

Wpływy i rozchody na rachunku bankowym wyceniane są po odpowiednim kursie stosowanym przez bank obsługujący jednostkę.

Ewidencja księgowa

1. Sprzedaż towaru kontrahentowi unijnemu. Wartość faktury - 10 000 euro. Kurs średni NBP obowiązujący w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym dzień uzyskania przychodu - 3,78 PLN/EUR:

10 000 euro × 3,78 PLN/EUR = 37 800 zł

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 37 800

Ma „Sprzedaż towarów” 37 800

2. Zakup towaru od dostawcy zagranicznego. Kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu - 5,86 GBP:

3000 GBP × 5,86 PLN/GBP = 17 580 zł

Wn „Rozliczenie zakupu” 17 580

Ma „Rozrachunki z dostawcami” 17 580

3. Wpływ na rachunek bankowy należności od odbiorcy zagranicznego - 10 000 euro. Kurs kupna banku z dnia wpływu - 3,81 PLN/EUR:

10 000 euro × 3,81 PLN/EUR = 38 100 zł

Wycena według kursu historycznego:

10 000 euro × 3,78 PLN/EUR = 37 800 zł

Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 300 zł.

a) wpływ na rachunek walutowy

Wn „Rachunek walutowy” 38 100

Ma „Rozrachunki z odbiorcami” 38 100

b) różnice kursowe

Wn „Rozrachunki z odbiorcami” 300

Ma „Przychody finansowe” 300

- w analityce „Dodatnie różnice kursowe”

4. Spółka uregulowała swoje zobowiązanie wobec kontrahenta zagranicznego w wysokości 3000 GBP.

Kurs sprzedaży banku w tym dniu - 5,89 PLN/GBP:

3000 GBP × 5,89 PLN/GBP = 17 670 zł

Według kursu historycznego zobowiązanie wynosiło:

3000 GBP × 5,86 PLN/GBP= 17 580 zł

Powstały ujemne różnice kursowe w wysokości 90 zł.

a) zapłata zobowiązania

Wn „Rozrachunki z dostawcami” 17 670

Ma „Rachunek walutowy” 17 670

b) różnice kursowe

Wn „Koszty finansowe” 90

- w analityce „Ujemne różnice kursowe”

Ma „Rozrachunki z dostawcami” 90

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

UWAGA!

Kurs bankowy (jako kurs faktyczny) nie powinien odbiegać o 5% od kursu średniego NBP obowiązującego w ostatnim dniu roboczym poprzedzającym dzień dokonania transakcji.

Ograniczenia te wynikają z przepisów podatkowych. Jeżeli kurs faktyczny odbiega 5% od kursu średniego NBP, to spółka musi mieć świadomość, że w razie kontroli organ skarbowy może ją wezwać do:

• zmiany tej wartości lub

• wskazania przyczyn uzasadniających zastosowanie takiego kursu waluty.

Zaliczka na delegację zagraniczną

Przekazanie środków z rachunku walutowego w formie zaliczki na delegację oraz zwrot niewykorzystanej zaliczki nie powodują powstania różnic kursowych. Wynika to z tego, że w obu przypadkach zastosowanie będzie miał kurs historyczny.

Pieniądze przekazane pracownikowi z tytułu podróży służbowej są nadal własnością spółki, a tylko czasowo znajdują się w dyspozycji pracownika.

Do wyceny przyjmuje się kurs, po jakim przyjęto walutę w dniu jej wpływu na rachunek (kurs historyczny). Również zwrot niewykorzystanej zaliczki przyjmujemy po kursie, po jakim nastąpiła jej wypłata.

Przykład 2

Spółka oddelegowała pracownika w podróż służbową. Z rachunku walutowego przekazano mu zaliczkę w wysokości 1500 euro. Środki te (w dniu wpływu na rachunek bankowy) były wycenione po kursie 3,72 PLN/EUR i po takim kursie zostały też przeliczone w dniu przekazania zaliczki.

Zaliczkę wypłaconą pracownikowi w ramach wyjazdu służbowego traktujemy, do czasu jej rozliczenia, jako własne środki pieniężne spółki, które czasowo znajdują się w dyspozycji pracownika.

Pracownik rozliczył się z delegacji i przekazał na rachunek walutowy spółki niewykorzystaną część zaliczki w wysokości 200 euro. Do przeliczenia należy zastosować kurs, po jakim zaliczkę wypłacono, czyli 3,72 PLN/EUR.

Ewidencja księgowa

1. Przekazanie pracownikowi zaliczki na delegację:

1500 euro × 3,72 PLN/EUR = 5580 zł

Na tym etapie nie powstaną różnice kursowe.

Wn „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” 5 580

Ma „Rachunek walutowy” 5 580

2. Rozliczenie zaliczki pobranej przez pracownika:

Koszty podróży zagranicznej wyniosły 1300 euro, średni kurs NBP z dnia poprzedzającego dzień rozliczenia zaliczki - 3,75 PLN/EUR:

1300 euro × 3,75 PLN/EUR = 4875 zł

Pobrano po kursie

1300 euro × 3,72 PLN/EUR = 4836 zł

a) rozliczenie kosztów delegacji

Wn „Koszty delegacji” 4 875

Ma „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” 4 875

b) zwrot do kasy niewykorzystanej części zaliczki - wycena po kursie historycznym

200 euro × 3,72 PLN/EUR = 744 zł

Wn „Kasa” 744

Ma „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” 744

W ten sposób powstaną jedynie różnice kursowe w stosunku do rozliczeń z pracownikiem:

4875 zł - 4836 zł = 39 zł

3. Powstały dodatnie różnice kursowe w wysokości 39 zł:

Wn „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” 39

Ma „Przychody finansowe” 39

- w analityce „Dodatnie różnice kursowe”

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Prowizje i opłaty bankowe

Według ustawy o rachunkowości pobrane przez bank prowizje bankowe należy przeliczyć po kursie sprzedaży banku obowiązującym w tym dniu.

Według interpretacji organów skarbowych pobrane przez bank prowizje i opłaty są dla spółki kosztem. Dlatego ich wartość należy przeliczyć według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu.

W takiej sytuacji spółka może:

• przyjąć do wyceny kursy przewidziane w ustawach podatkowych; wymaga to umieszczenia odpowiedniego zapisu w polityce rachunkowości, lub

• dokonywać odrębnej wyceny dla celów bilansowych i podatkowych; różnicę między tymi wycenami można ujmować w ewidencji pozabilansowej jako korektę kosztów podatkowych.

Przykład 3

Na koniec miesiąca bank, w którym spółka posiada rachunek walutowy, obciążył konto prowizją bankową w wysokości 100 euro. Kurs sprzedaży stosowany przez bank w tym dniu wynosił 3,79 PLN/EUR. Kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu to 3,77 PLN/EUR.

Ewidencja księgowa

1. Pobranie prowizji bankowych na koniec miesiąca - 100 euro:

Kurs sprzedaży banku - 3,79 PLN/EUR.

100 euro × 3,79 PLN/EUR = 379 zł

Wn „Usługi obce” 379

- w analityce „Prowizje bankowe”

Ma „Rachunek walutowy” 379

2. Wycena kosztu według kursu średniego NBP:

100 euro × 3,77 PLN/EUR = 377 zł

Ewidencja pozabilansowa

Ma „Korekta kosztów podatkowych” 2

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Ewidencja pozabilansowa

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Odsetki zgromadzone na rachunku walutowym

Odsetki zgromadzone na rachunku walutowym są dla spółki przychodem.

Przeliczamy je, zgodnie z ustawą o rachunkowości, według kursu kupna banku, z którego usług spółka korzysta. Tak jak w przypadku prowizji wycena dla celów podatkowych odbywa się według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Przykład 4

Na koniec miesiąca bank naliczył spółce odsetki od lokaty. Wartość odsetek wynosi 150 euro. Kurs kupna stosowany przez bank w tym dniu - 3,69 PLN/EUR. Kurs średni NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu - 3,71 PLN/EUR.

Ewidencja księgowa

1. Naliczenie i zaksięgowanie odsetek od lokaty:

Wycena według kursu kupna banku - 3,69 PLN/EUR.

150 euro × 3,69 PLN/EUR = 553,50 zł

Wn „Rachunek walutowy” 553,50

- w analityce „Lokaty”

Ma „Przychody finansowe” 553,50

- w analityce „Przychody z tytułu odsetek”

2. Wycena przychodu według kursu średniego NBP:

150 euro × 3,71 PLN/EUR = 556,50 zł

Ewidencja pozabilansowa

Ma „Korekta przychodów podatkowych” 3,00

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Ewidencja pozabilansowa

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

• art. 30 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

• art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1, art. 15a ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz. 1238

Wioletta Chaczykowska

księgowa z licencją MF