Rachunkowe ujęcie przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną

RADA

Zmiana formy prawnej poprzez przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną nie powoduje zakończenia działalności gospodarczej. Działalność ta jest kontynuowana w formie spółki jawnej. Dlatego w przypadku przekształcenia spółki osobowej, jaką jest spółka cywilna, w inną spółkę osobową, którą jest również spółka jawna, można nie zamykać i nie otwierać ksiąg rachunkowych. Nie ma także obowiązku przeprowadzenia inwentaryzacji składników majątku spółki.

UZASADNIENIE

Jednostki prowadzone w formie spółki cywilnej, których przychody netto w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych osiągnęły równowartość w walucie polskiej 800 000 euro, mają obowiązek przekształcenia w spółkę jawną.

Przeliczenia wartości 800 000 euro na walutę polską dokonuje się według średniego kursu NBP obowiązującego 30 września poprzedzającego rok obrotowy.

Równowartość 800 000 euro w walucie polskiej dla poszczególnych lat wynosi:

• za 2006 r. - 3 186 800 zł (średni kurs zgodnie z tabelą NBP nr 190/A/NBP/2006 z 29 września 2006 r. wyniósł 3,9835 PLN/EUR),

• za 2007 r. - 3 022 000 zł (średni kurs zgodnie z tabelą NBP nr 189/A/NBP/2007 z 28 września 2007 r. wyniósł 3,7775 PLN/EUR).

Aby w 2008 r. wystąpił obowiązek przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, musi nastąpić przekroczenie przychodów netto zgodnie z wyżej przedstawionymi progami, tj. w roku 2006 - 3 186 800 zł, i w roku 2007 - 3 022 000 zł.

Spółka cywilna, mimo że nie przekroczyła w każdym z dwóch lat powyższych progów przychodów netto, może na zasadzie dobrowolności przekształcić się w spółkę jawną.

Nie powstaje w tym przypadku obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych, jeśli przychody netto za poprzedni rok obrotowy nie przekroczyły równowartości 800 000 euro w walucie polskiej.

Zgłoszenie do sądu rejestrowego (KRS)

Przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną musi być zgłoszone do sądu rejestrowego w terminie trzech miesięcy od zakończenia drugiego roku obrotowego, za które nastąpiło przekroczenie równowartości 800 000 euro w walucie polskiej (tj. do końca marca 2008 r.).

Przed zgłoszeniem przekształcenia spółki wspólnicy powinni dostosować umowę spółki do przepisów o umowie spółki jawnej. Zmiana umowy spółki może być w formie aneksu lub w formie nowej umowy. Należy pamiętać o zachowaniu formy pisemnej aneksu lub nowej umowy, pod rygorem nieważności.

Zgłoszenia do KRS przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną dokonują wszyscy wspólnicy. Zgodnie z zapisami ustawy - Kodeks spółek handlowych zgłoszenie do KRS powinno zawierać:

• firmę, siedzibę i adres spółki,

• przedmiot działalności spółki,

• nazwiska i imiona albo firmy wspólników wraz z ich adresami,

• nazwiska i imiona osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki, i sposób reprezentacji.

Do wniosku dołącza się także:

• umowę spółki cywilnej łącznie z aneksem zawierającymi zapisy o przekształceniu spółki cywilnej w spółkę jawną z chwilą wpisania do rejestru,

• wykaz wspólników z ich adresami zamieszkania,

• wzory podpisów wszystkich wspólników,

• dowody uiszczenia opłaty sądowej i opłaty za ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Spółka cywilna staje się spółką jawną z chwilą wpisania do rejestru. Spółce jawnej przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników.

Obowiązki aktualizacji informacji

Po otrzymaniu postanowienia o wpisie do KRS przekształcona spółka jawna ma obowiązek dokonać aktualizacji swoich danych w:

• urzędzie skarbowym,

• ZUS,

• urzędzie statystycznym.

Status prawny wspólników

Ze względu na to, że zarówno spółka cywilna, jak i spółka jawna są spółkami osobowymi, nie zmienia się status prawny wspólników. Wspólnicy pozostaną nadal podatnikami podatku dochodowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wspólnicy pozostaną też odrębnymi podatnikami oddzielnie rozliczającymi się z podatku dochodowego.

Księgi rachunkowe

Zgodnie z zapisami ustawy o rachunkowości jednostki są zobowiązane do zamknięcia ksiąg rachunkowych na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej i otwarcia ich na dzień zmiany formy prawnej. Jednak można nie zamykać i nie otwierać ksiąg rachunkowych w przypadku przekształcenia spółki osobowej, tj. spółki cywilnej, w inną spółkę osobową, np. w spółkę jawną.

W związku z kontynuowaniem działalności przez spółkę jawną nie ma także obowiązku przeprowadzenia inwentaryzacji składników majątku.

Kapitał podstawowy

W spółkach osobowych kapitał podstawowy jest zmienny. W związku z tym w kodeksie spółek handlowych nie jest określona minimalna wysokość kapitału podstawowego spółki jawnej. Wysokości tego kapitału nie ujawnia się także w Krajowym Rejestrze Sądowym. O zmianach w kapitale decydują wspólnicy, sporządzając odpowiednie uchwały.

Spółka powinna prowadzić ewidencję w taki sposób, aby można było ustalić wysokość i rodzaj wkładów wniesionych do spółki przez osoby fizyczne, tj. wspólników.

Ewidencję rozrachunków ze wspólnikami z tytułu wkładów na kapitał podstawowy, w przypadku zwiększenia kapitału, prowadzi się na kontach zapisem:

Wn „Pozostałe rozrachunki”

- w analityce „Rozrachunki z tytułu wkładów na kapitał”,

Ma „Kapitał podstawowy”.

W przypadku zmniejszenia kapitału podstawowego dokonuje się odwrotnego zapisu.

Od swojego udziału kapitałowego wspólnik spółki jawnej ma prawo żądać corocznie wypłacenia odsetek w wysokości 5%, nawet gdy spółka poniosła stratę. Ponadto wspólnik może żądać podziału i wypłaty całości zysku z końcem każdego roku obrotowego.

Przykład

Kapitał podstawowy spółki wynosi 100 000 zł. Wspólnicy posiadają równy udział w kapitale podstawowym spółki, tj. po 50%.

Transakcje gospodarcze

• w czasie trwania spółki jawnej dwaj wspólnicy wnieśli dodatkowo do spółki, w równych kwotach, wkłady o łącznej wartości 40 000 zł w postaci środków trwałych, zapasów materiałów i środków pieniężnych, po wniesieniu uchwalonych wkładów kapitał podstawowy spółki wyniósł łącznie 140 000 zł,

• za 2007 rok spółka osiągnęła zysk w wysokości 60 000 zł i uchwaliła wypłatę właścicielom odsetek (zgodnie z art. 53 k.s.h. - 5% od udziału kapitałowego).

• pozostała część zysku zwiększy kapitał podstawowy.

Ewidencja księgowa

1. Zarachowanie wartości wkładów na kapitał podstawowy zgodnie z umową spółki:

Wn „Pozostałe rozrachunki” 40 000

- w analityce „Rozrachunki z tytułu wkładów na kapitał”

Ma „Kapitał podstawowy” 40 000

2. Wniesienie wkładów przez wspólników w postaci następujących składników majątku:

a) środków trwałych - 18 000 zł

Wn „Środki trwałe” 18 000

Ma „Pozostałe rozrachunki” 18 000

- w analityce „Rozrachunki z tytułu wkładów na kapitał”

b) zapasów materiałów - 10 000 zł

Wn „Materiały” 10 000

Ma „Pozostałe rozrachunki” 10 000

- w analityce „Rozrachunki z tytułu wkładów na kapitał”

c) środków pieniężnych przekazanych z rachunku bankowego wspólników na rachunek bankowy spółki - 12 000 zł

Wn „Rachunek bankowy” 12 000

Ma „Pozostałe rozrachunki” 12 000

- w analityce „Rozrachunki z tytułu wkładów na kapitał”

3. Przeksięgowanie zysku roku 2007 na konto „Rozliczenie wyniku finansowego” - 60 000 zł:

Wn „Wynik finansowy” 60 000

Ma „Rozliczenie wyniku finansowego” 60 000

4. Uchwalenie za rok 2007 przez wspólników wypłaty należnych odsetek, proporcjonalnie do wniesionych wkładów:

wspólnik 1 wkład 70 000 zł × 5% = 3500 zł

wspólnik 2 wkład 70 000 zł × 5% = 3500 zł

razem odsetki wkład 140 000 zł × 5% = 7000 zł

Wn „Rozliczenie wyniku finansowego” 7 000

Ma „Pozostałe rozrachunki” 7 000

- w analityce „Odsetki z tytułu wkładów na kapitał”

5. Wypłata uchwalonych odsetek z rachunku bankowego spółki:

Wn „Pozostałe rozrachunki” 7 000

- w analityce „Odsetki z tytułu wkładów na kapitał”

Ma „Rachunek bankowy” 7 000

6. Zwiększenie kapitału podstawowego, na podstawie uchwały wspólników, z niepodzielonego zysku za 2007 r.

60 000 zł - 7000 zł = 53 000 zł

Wn „Rozliczenie wyniku finansowego” 53 000

Ma „Kapitał podstawowy” 53 000

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Spółka cywilna, która powinna dokonać przekształcenia formy prawnej, może przekształcić się nie tylko w spółkę jawną. Może wybrać także inną formę prawną, tj. przekształcić się w spółkę prawa handlowego, np. w spółkę z o.o. Jednak ze względu na niewielkie koszty przekształcenia oraz podobny sposób funkcjonowania spółki jawnej i spółki cywilnej, jednostki często decydują się na tę formę prawną, a nie na spółkę prawa handlowego.

• art. 22-26, 52 i 53 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

• art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 3 ust. 3, art. 12 ust. 1-3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości - j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 208, poz. 1540

Joanna Gawrońska

biegły rewident