Jak ująć w księgach rachunkowych wykup samochodu osobowego z leasingu operacyjnego

Czy jeżeli ze względu na niską wartość wykupu samochodu (ok. 2500 zł) zdecydujemy o niezaliczaniu go do środków trwałych, konieczne będzie prowadzenie ewidencji przebiegu dla tego pojazdu? Czy tak niska cena zakupu może zostać zakwestionowana przez urząd skarbowy? Czy dokonując wykupu samochodu, możemy odliczyć część VAT, biorąc pod uwagę fakt, że w trakcie trwania umowy leasingowej wykorzystaliśmy już limit 6000 zł? Proszę o przedstawienie sposobu ujęcia w księgach rachunkowych spółki planowanych operacji.

RADA

Spółka zobowiązana jest do prowadzenia ewidencji przebiegu samochodów niestanowiących składników jej majątku. Fakt niezaliczenia wykupionego samochodu do środków trwałych przez spółkę będącą podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych może budzić wątpliwości, czy stanowi on „składnik majątku” w myśl przepisów podatkowych (a tym samym, czy prowadzić ewidencję przebiegu, czy też nie). Dlatego by uniknąć ewentualnych sporów z organem podatkowym (czy wykupiony samochód jest składnikiem majątku, czy też nie), spółka powinna skorzystać z opcji wprowadzenia samochodu do ewidencji środków trwałych, a następnie dokonania jednorazowego odpisu amortyzacyjnego w miesiącu oddania tego środka do używania.

Jeżeli wartość wykupionego samochodu nie będzie niższa od tzw. hipotetycznej wartości netto, to taka operacja nie powinna być kwestionowana przez organy podatkowe.

Niezależnie od faktu, że w trakcie trwania umowy spółka wykorzystała limit odliczenia 6000 zł podatku, w momencie wykupu samochodu będzie jej przysługiwać nowy limit odliczenia. Szczegóły wraz z przykładem liczbowym - w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Po zakończeniu podstawowego okresu umowy leasingu firmy zazwyczaj korzystają z opcji zakupu samochodu po cenie istotnie odbiegającej od jego wartości rynkowej. Często wartość ta nie przekracza 3500 zł, co daje podatnikom możliwość wyboru w zakresie zaliczenia zakupionego samochodu do środków trwałych.

Wątpliwość podatnika budzą ewentualne skutki bezpośredniego odniesienia w koszty wartości dokonanego zakupu. Wiąże się to zapewne z brzmieniem art. 16 ust. 1 pkt 51 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Przepis ten określa, że kosztów uzyskania przychodu nie stanowią wydatki z tytułu używania, dla potrzeb działalności gospodarczej, samochodów osobowych niestanowiących składników majątku podatnika - w części przekraczającej kwotę wynikającą z ewidencji przebiegu pojazdu.

Nie wydaje się, by intencją ustawodawcy było nakładanie tego typu ograniczenia w stosunku do wydatków dotyczących samochodu stanowiącego własność spółki tylko dlatego, że nie został on wprowadzony do ewidencji środków trwałych.

Należy jednak nadmienić, że w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawodawca mówi wprost o analogicznym ograniczeniu w stosunku do samochodów osobowych niewprowadzonych do ewidencji środków trwałych.

WAŻNE!

Aby uniknąć ewentualnych sporów z organem podatkowym (czy wykupiony samochód jest składnikiem majątku, czy też nie), a jednocześnie wartość zakupu odnieść w koszty bezpośrednio po zakupie, spółka może skorzystać z opcji wprowadzenia samochodu do ewidencji środków trwałych, a następnie dokonania jednorazowego odpisu amortyzacyjnego w miesiącu oddania tego środka do używania (art. 16d ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych).

Wartość, po jakiej został zakupiony samochód, nie powinna budzić wątpliwości organu podatkowego, jeżeli nie będzie niższa od tzw. hipotetycznej wartości netto. Wartość tę należy szacować, odejmując od wartości początkowej przedmiotu leasingu odpisy amortyzacyjne przypadające na okres umowy leasingowej, obliczone przy użyciu metody degresywnej z uwzględnieniem współczynnika 3.

Jeżeli warunek ten nie zostanie spełniony, to zastosowanie będzie miał art. 17c pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Wskazany przepis upoważnia organ podatkowy do wyceny transakcji w wysokości wartości rynkowej, w sytuacji gdy cena przedmiotu leasingu pierwotnie określona przez strony umowy jest niższa od jego hipotetycznej wartości netto.

Odnośnie do odliczenia VAT z tytułu wykupu samochodu po zakończeniu umowy leasingu, należy podkreślić, że kupno samochodu stanowi odrębną od wcześniejszej umowy leasingu operacyjnego transakcję, dla której przysługuje odrębny limit odliczenia VAT. Dlatego spółka będzie miała prawo do odliczenia 60% podatku, nie więcej niż 6000 zł - oczywiście przy założeniu istnienia związku dokonanego zakupu z wykonywaniem przez spółkę czynności opodatkowanych.

PRZYKŁAD

Spółka zawarła 3-letnią umowę leasingu operacyjnego samochodu osobowego. Po upływie podstawowego okresu umowy skorzystała z opcji wykupu samochodu za cenę 2000 zł + 22% VAT. Zakupiony samochód został uwzględniony w ewidencji środków trwałych i zamortyzowany jednorazowo w miesiącu oddania do używania.

Wartość początkowa samochodu w księgach rachunkowych leasingodawcy wynosiła 90 000 zł.

Obliczenie wartości hipotetycznej netto:

Odpisy amortyzacyjne w kolejnych latach:

1. rok: 90 000 × 20% × 3 = 54 000

2. rok: (90 000 - 54 000) × 20% × 3 = 21 600

W trzecim roku amortyzacja obliczona zostaje według metody liniowej, ponieważ odpis obliczony według stawki degresywnej byłby niższy.

3. rok: 90 000 × 20% = 18 000

Hipotetyczna wartość netto = 90 000 - (54 000 + 21 600 + 18 000) = 0

Księgowania:

1. Faktura VAT - zakup samochodu po zakończeniu umowy leasingu 2000 + 440 VAT

Wn konto 300 „Rozliczenie zakupu” 2440 zł

Ma konto 240 „Pozostałe rozrachunki”

(w analityce: konto imienne leasingodawcy) 2440 zł

2. Rozliczenie dokonanego zakupu

a) VAT naliczony podlegający odliczeniu: 440 × 60% = 264 zł

Wn konto 223 „VAT naliczony i jego rozliczenie” 264 zł

b) Przyjęcie środka trwałego (OT) - wartość netto faktury wraz z częścią VAT niepodlegającą odliczeniu: 2000 + 176 zł

Wn konto 010 „Środki trwałe” 2176 zł

c) Wartość brutto faktury zakupu

Ma konto 300 „Rozliczenie zakupu” 2440 zł

3. Jednorazowy odpis amortyzacyjny w miesiącu oddania samochodu do używania

Wn konto 408 „Amortyzacja” 2176 zł

Ma konto 070 „Umorzenie środków trwałych” 2176 zł

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

- art. 16 ust. 1 pkt 51, art. 16d ust. 1, art. 17c pkt 1 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654; ost.zm. Dz.U. z 2006 r. Nr 217, poz. 1589

- art. 23 ust. 1 pkt 46 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 35, poz. 219

Izabela Grochola

główna księgowa w spółce z o.o.