Aktywa trwałe w jednostkach sektora finansów publicznych

Definicja ta nie wykorzystuje pojęcia własności, stąd jest korzystniejsza z punktu widzenia jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych, które nie mają osobowości prawnej i prowadzą działalność najczęściej na zasobach Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Aktywa dzielą się na: aktywa trwałe i obrotowe. Aktywa trwałe obejmują składniki majątku jednostki służące długotrwałemu użytkowaniu w danej jednostce oraz posiadające stosunkowo wysoką wartość jednostkową. Charakteryzują się tym, że zużywają się stopniowo, zachowując swoją naturalną postać. W myśl ustawy o rachunkowości są to te składniki aktywów jednostki, które są płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia w okresie dłuższym niż rok od dnia bilansowego, daty ich złożenia, wystawienia lub nabycia.

W bilansie jednostki budżetowej, zakładu budżetowego oraz gospodarstwa pomocniczego aktywa trwałe obejmują pięć następujących grup składników majątkowych:

 I. Wartości niematerialne i prawne

II. Rzeczowe aktywa trwałe

1. Środki trwałe

1.1. Grunty

1.2. Budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej

1.3. Urządzenia techniczne i maszyny

1.4. Środki transportu

1.5. Inne środki trwałe

2. Inwestycje rozpoczęte (środki trwałe w budowie)

3. Środki przekazane na poczet inwestycji

III. Należności długoterminowe

 IV. Długoterminowe aktywa finansowe

1.1. Akcje i udziały

1.2. Papiery wartościowe

1.3. Inne długoterminowe aktywa finansowe

 V. Wartość mienia zlikwidowanych jednostek

Składniki aktywów trwałych w rachunkowości budżetowej często określane są pojęciem mienia jednostki. Sposób tworzenia mienia jednostek sektora finansów publicznych (zwłaszcza jednostek samorządu terytorialnego) i jego gospodarowanie regulowane są przepisami prawnymi zawartymi w szczególności w:

- ustawie z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym,

- ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym,

- rozporządzeniu Rady Ministrów z 23 lutego 1999 r. w sprawie trybu przekazywania mienia przez Skarb Państwa, powiatom i miastom na prawach powiatu oraz określania kategorii mienia wyłączonego z przekazywania,

- ustawie z 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych,

- ustawie z 29 września 1994 r. o rachunkowości,

- ustawie z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej,

- ustawie z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych,

- rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 grudnia 1999 r. w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych,

- ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami,

- ustawie z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.

Pełna i rzetelna informacja o stanie mienia jest dla wielu jednostek (zwłaszcza jednostek samorządu terytorialnego) podstawą podejmowania trafnych decyzji o przeznaczeniu i sposobie wykorzystania składników majątkowych oraz warunkiem kreowania optymalnej polityki gospodarczej. Informacja o stanie mienia zawierają dane na temat majątku jednostki ogółem, jak również poszczególnych jego elementów, i składają się często z następujących części:

- zbiorcze zestawienie majątku jednostki,

- majątek jednostki w układzie podmiotowym,
- majątek w bezpośrednim zarządzie jednostki,

- mienie powierzone innym jednostkom organizacyjnym.

Informacja ta zawiera szczegółowe zestawienie wartości rzeczowych aktywów trwałych, pozostałych środków trwałych i innych wartości niematerialnych dla każdej podległej jednostki. Dane przedstawiane są zarówno w układzie przedmiotowym, jak i podmiotowym, w wymiarze ilościowym i wartościowym. Ponadto często prezentuje się także się ich strukturę i dynamikę.

Jednolite, szczegółowe zasady kwalifikacji i gospodarki aktywami trwałymi, sprawowania nad nimi kontroli, a także odpowiednie wzory dokumentów każda jednostka powinna ustalić w zakładowej instrukcji gospodarowania aktywami trwałymi.

W poradniku autorka zaprezentowała podstawowe definicje, zasady wyceny oraz ewidencję aktywów trwałych. Teoretyczne rozważania zostały wykorzystane w licznych przykładach praktycznych.