Kiedy dziecko rozlicza się samodzielnie

Złożenie rozliczenia rocznego to jeden z podstawowych obowiązków podatnika. Często zdarza się, że dorastające dzieci uzyskują własne dochody. Warto przypomnieć, kiedy zarobione przez nie pieniądze wykazuje się w PIT rodziców, a kiedy dziecko należy rozliczyć oddzielnie.

Zasada ogólna

Ustawodawca nie wymaga od małoletnich dzieci samodzielnego rozliczenia z podatku. Zasadniczo dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych są doliczane do dochodu rodziców i są rozliczane w ich zeznaniach rocznych. Jednak ustawa określa też sytuacje, w których rodzic ma obowiązek sporządzić zeznanie za dziecko, a także, kiedy dziecko samo wypełnia PIT.

Doliczanie dochodów dziecka do dochodów rodziców jest uzależnione od wieku dziecka. Ustawa mówi o dochodach małoletnich dzieci. Zgodnie z kodeksem cywilnym dziecko małoletnie to dziecko do uzyskania pełnoletności. Pełnoletność dziecko osiąga po ukończeniu 18 lat. Ale nie tylko. Małoletnie dziecko uzyska pełnoletność przez zawarcie małżeństwa. Inaczej mówiąc, osoba, która zawarła związek małżeński, mimo nieukończenia 18 lat będzie traktowana w świetle prawa jak osoba dorosła, pełnoletnia. Co więcej, nie utraci tego statusu, nawet jeśli małżeństwo zostanie unieważnione.

Pełnoletnie dziecko, które w roku podatkowym uzyskało dochody opodatkowane, musi samo złożyć zeznanie. W rozliczeniu rocznym trzeba wykazać dochody od dnia uzyskania pełnoletności. Będą to dochody uzyskane od dnia 18 urodzin lub ślubu. Na obowiązek podatkowy nie wpływa to, ile dziecko zarobiło w tym czasie. Obowiązek złożenia zeznania rocznego dotyczy także osób, których dochód nie przekroczył kwoty powodującej konieczność opodatkowania.

Jedną z podstawowych informacji, jaką podatnik musi podać w formularzu PIT, jest NIP, czyli numer identyfikacji podatkowej. Dla osoby fizycznej jest to indywidualny numer przypisany do konkretnej osoby. NIP jest nadawany decyzją naczelnika urzędu skarbowego. Nie otrzymuje się go z urzędu, ale na wniosek.

Należy pamiętać, że do nadania NIP konieczne będzie wyrobienie dowodu osobistego.

PRZYKŁAD: JAK UZYSKAĆ NIP

Podatnik sam ma obowiązek dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego. Zgłoszenia identyfikacyjnego dokonuje się jednokrotnie, bez względu na rodzaj oraz liczbę opłacanych przez podatnika podatków, formę opodatkowania, liczbę oraz rodzaje prowadzonej działalności gospodarczej oraz liczbę prowadzonych przedsiębiorstw. Zgłoszenie identyfikacyjne osób fizycznych musi zawierać:

• nazwisko,

• imiona,

• imiona rodziców,

• datę i miejsce urodzenia,

• płeć,

• nazwisko rodowe,

• obywatelstwo lub obywatelstwa,

• adres miejsca zamieszkania,

• adres miejsca zameldowania na pobyt stały lub czasowy,

• rodzaj i numer dowodu tożsamości oraz numer ewidencyjny PESEL.

Zgłoszenie składa się na specjalnym druku.

Własny PIT małoletniego

Małoletnie dziecko musi mieć osobny PIT, jeżeli otrzymuje dochody z pracy, stypendiów, dochody z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku, a także jeśli otrzymuje inne dochody, w stosunku do których rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci.

Zgodnie z prawem rodzinnym dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Władza ta obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka. Rodzice mają obowiązek sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Zarząd sprawowany przez rodziców nie obejmuje jednak zarobku dziecka ani przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku. Ponadto rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Z orzecznictwa sądowego wynika, że czynność przekraczająca zwykły zarząd jest kategorią niezdefiniowaną. Jej miernikiem jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutki w sferze majątku małoletniego, wartości przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. Przekroczeniem zwykłego zarządu będzie np. odrzucenie spadku, zawiązanie spółki.

Ponadto w umowie darowizny albo w testamencie można zastrzec, że przedmioty przypadające dziecku z tego tytułu nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców. W wypadku gdy darczyńca lub spadkodawca nie wyznaczył zarządcy, zarząd sprawuje kurator ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

Przychody ze stypendiów

Oprócz dochodu z pracy najczęstszą kategorią pieniędzy, jakie małoletni musi opodatkować sam, są stypendia. W tym miejscu trzeba wyjaśnić pewną ważną kwestię. Większość stypendiów w całości lub w części jest zwolniona z podatku dochodowego. Zgodnie z przepisami zwolnieniu z podatku podlegają m. in.:

• świadczenia pomocy materialnej dla uczniów i osób uczestniczących w innych formach kształcenia pochodzące z budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz ze środków własnych szkół i uczelni - przyznane na podstawie przepisów o systemie oświaty, prawo o szkolnictwie wyższym, a także przepisów o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki,

• stypendia dla uczniów i studentów, których wysokość i zasady udzielania zostały określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 380 zł,

• stypendia dla uczniów i studentów przyznane przez organizacje pożytku publicznego na podstawie regulaminów zatwierdzonych przez organy statutowe udostępnianych do publicznej wiadomości za pomocą internetu, środków masowego przekazu lub wykładanych (wywieszanych) dla zainteresowanych w pomieszczeniach ogólnie dostępnych - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 380 zł.

Przychodów (dochodów) zwolnionych z podatku, a także tych, co do których zostały zastosowane ulgi uznaniowe w Ordynacji podatkowej (zaniechanie podatku, umorzenie), nie wykazuje się w PIT. W przypadku zwolnień limitowanych trzeba uważać i sprawdzić, czy nie został przekroczony limit. Jeżeli tak, to trzeba złożyć zeznanie. Każda złotówka, która podlega opodatkowaniu, musi być ujęta w zeznaniu rocznym. I to nawet, jeśli ostatecznie podatnik otrzyma zwrot całości podatku z uwagi na nieprzekroczenie dochodu niepowodującego obowiązku zapłaty podatku.

PRZYKŁAD: JAK OBLICZYĆ LIMIT ZWOLNIENIA STYPENDIUM

Płatnik stypendium wystawia informację PIT-8S. Sprawa jest prostsza, jeżeli tylko jeden płatnik wypłaca podatnikowi stypendium, które podlega zwolnieniu w granicach limitu 380 zł. To on w każdym miesiącu sprawdza, czy stypendium nie przekracza limitu. W PIT-8S w poz. 84 płatnik podaje kwotę przekraczającą limit z całego roku, czyli to, co trzeba opodatkować. Wtedy kwotę z poz. 84 informacji PIT-8S wystarczy przepisać do zezanania rocznego. Sprawa komplikuje się, kiedy instytucji udzielających stypendium jest więcej. Wówczas trzeba jeszcze raz sprawdzić, czy stypendia nie przekroczyły limitu zwolnienia w każdym miesiącu. W tym celu należy zsumować kwoty dotyczące poszczególnych miesięcy ze wszystkich informacji PIT-8S. Jeżeli zsumowana dla danego miesiąca kwota przekracza 380 zł, nadwyżkę ponad tę kwotę z poszczególnych miesięcy podatnik jest obowiązany wykazać w zeznaniu i opodatkować.

Przykładowo, jeżeli stypendium w kwietniu wyniosło 200 zł i 250 zł, kwoty te należy zsumować. Wynik to 450 zł. Ta kwota przekracza limit 380 zł. W związku z tym od 450 zł należy odjąć 380 zł, co daje 70 zł. Analogicznie trzeba postąpić z kolejnymi miesiącami. Potem wszystkie nadwyżki z poszczególnych miesięcy należy zsumować i uwzględnić w zeznaniu rocznym do opodatkowania.

Formularze PIT

Jeżeli dziecko skończyło 18 lat w 2008 roku lub stało się pełnoletnie w związku ze ślubem, musi rozliczyć się samo. Osobom, które po raz pierwszy będą wypełniać zeznania, przyda się kilka wskazówek praktycznych.

Po formularze można wybrać się do urzędu skarbowego. Aktualne, interaktywne formularze dostępne są też na stronie internetowej Ministerstwa Finansów pod adresem www.mf.gov.pl.

Do wypełnienia zeznania mogą posłużyć również specjalne programy komputerowe. Wówczas wypełnione zeznanie trzeba wydrukować. Zeznanie może mieć też formę elektroniczną, ale w tym przypadku trzeba spełnić dodatkowe warunki. Choć na pierwszy rzut oka formularze zazwyczaj się nie zmieniają, co roku formularz jest określany w drodze rozporządzenia. Trzeba sprawdzić, czy jest to na pewno PIT za dany rok podatkowy.

Na złożenie zeznania i ewentualną dopłatę podatku podatnik ma czas do 30 kwietnia. Wypełniony, podpisany formularz można złożyć bezpośrednio w urzędzie lub wysłać pocztą. Wysyłając PIT pocztą, należy go nadać listem poleconym. Pozwoli to udowodnić, że zeznanie zostało wysłane. Pocztą można wysłać zeznanie do północy 30 kwietnia. W tym przypadku organ podatkowy uznaje, że zeznanie zostało złożone w terminie. Podatnicy, którzy mieszkają w Polsce, składają zeznanie do urzędu skarbowego ustalonego według miejsca zamieszkania w ostatnim dniu roku podatkowego.

Rodzice, którzy muszą doliczyć dochody małoletnich do swojego zeznania, muszą wypełnić dodatkowo PIT/M.

Zeznaniem głównym jest w tym przypadku PIT-36.

PRZYKŁAD: JAK WYPEŁNIĆ PIT/M

Przed wypełnieniem części D. 3. PIT-36 trzeba wcześniej wypełnić załącznik PIT/M. Kwotę dochodu z poz. 30 załącznika PIT/M należy przenieść do poz. 131 lub poz. 132 zeznania PIT-36 (odpowiednio podatnik lub małżonek). Kwotę zaliczki z poz. 31 załącznika PIT/M należy przenieść do poz. 133 lub poz. 134 zeznania PIT-36 (odpowiednio podatnik lub małżonek).

Jeżeli małżonkowie opodatkowują swoje dochody indywidualnie, dochody małoletnich dzieci dolicza się po połowie do dochodu każdego z małżonków. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy prawo pobierania pożytków przysługuje tylko jednemu z małżonków. Wówczas to on dolicza dochody dziecka do swojego zeznania. Dochodów dzieci po połowie nie doliczają do swoich PIT rodzice, w stosunku do których orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów.

SŁOWNIK

Pożytki naturalne rzeczy to jej płody i inne odłączone od niej części składowe, jeśli według zasad prawidłowej gospodarki stanowią normalny dochód z rzeczy.

Pożytki cywilne rzeczy to dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego, np. czynsz.

Ważne!

Roczny dochód niepowodujący obowiązku zapłaty podatku w 2008 roku wynosił 3091 zł

Aleksandra Tarka

aleksandra.tarka@infor.pl

Podstawa prawna

• Art. 7 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 z późn. zm.).

• Ustawa z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 269, poz. 2681 z późn. zm.).

• Ustawa z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).