Jak wycenić środki trwałe oraz wartości niematerialne

Wycena bilansowa zarówno środków trwałych, jak i wartości niematerialnych i prawnych wraz z inwentaryzacją jest podstawą do prawidłowego sporządzenia sprawozdania finansowego. Przypomnijmy, że inwentaryzacja ma na celu przede wszystkim wykazanie, czy faktyczny stan składników majątku zgodny jest z zapisami w księgach rachunkowych. Ważne jest więc ustalenie, czy poszczególne środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne w rzeczywistości są w posiadaniu jednostki i czy ich stan nie wskazuje na utratę wartości. Taka weryfikacja będzie podstawą do wyceny na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego, której wymaga prawo bilansowe. Zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy o rachunkowości taką wartość środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych ustala się, pomniejszając o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, księgową wartość tych składników majątku ustaloną odpowiednio według ceny nabycia, kosztów wytworzenia, lub wartości przeszacowanej (po aktualizacji wyceny środków trwałych).

Trwała utrata wartości

Należy jednak pamiętać, że z trwałą utratą mamy do czynienia według art. 28 ust. 7 ustawy o rachunkowości wtedy, gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści ekonomicznych.

Do ksiąg rachunkowych odpis aktualizujący jest wprowadzany w zależności od tego czy wcześniej na mocy odrębnych przepisów wartość danego środka trwałego została zaktualizowana (ostatnia taka aktualizacja została dokonana na 1 stycznia 1995 r.). Jeżeli więc takie zdarzenie miało miejsce i został utworzony kapitał z aktualizacji wyceny, trwała utrata wartości zostanie odzwierciedlona zapisem (patrz przykład 1):

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

- do wysokości różnicy z aktualizacji wyceny (jeżeli została dokonana na podstawie odrębnych przepisów): strona Wn konta 803 Kapitał z aktualizacji wyceny, strona Ma konta 050 Odpisy umorzeniowe środków trwałych
- pozostała kwota: strona Wn konta 766 Pozostałe koszty operacyjne (lub konto 767 Odpisy z tytułu aktualizacji wartości aktywów niefinansowych), strona Ma konta 050 Odpisy aktualizujące wartość środków trwałych.

W razie ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizującego z tytułu trwałej utraty wartości, równowartość całości lub odpowiedniej części uprzednio dokonanego odpisu zwiększa wartość danego składnika aktywów i będzie podlegała zaliczeniu do pozostałych przychodów operacyjnych (art. 35c ustawy o rachunkowości). W przypadku księgowań dokonanych powyżej, zapis przywracający wartość będzie natomiast następujący:
- strona Wn konta 050 Odpisy umorzeniowe środków trwałych,
- strona Ma konta 764 Pozostałe przychody operacyjne - od wysokości odpisów odniesionych w ciężar konta Pozostałe koszty operacyjne,
- strona Ma konta 803 Kapitał z aktualizacji wyceny - od wysokości odpisów odniesionych uprzednio w ciężar tego konta.

Wartości niematerialne

Tym samym zasadom wyceny co środki trwałe podlegają wartości niematerialne i prawne (patrz przykład 2). Oznacza to, że wartość bilansową określa się jako cenę nabycia lub koszt wytworzenia pomniejszony o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także z tytułu trwałej utraty wartości. Należy w tym przypadku pamiętać, że wartości niematerialne i prawne, oprócz zakończonych prac rozwojowych nie obejmują tych, które zostały wytworzone przez firmę we własnym zakresie (np. własne znaki towarowe).

Kliknij aby zobaczyć ilustrację.

Natomiast przy zaliczkach na poczet wartości niematerialne i prawne wykazuje się w wartości nominalnej kwot przekazanych dostawcom.W wielu przypadkach wartość bilansowa zarówno wartości niematerialnych i prawnych, jak i środków trwałych może się znacznie różnić od tej ustalonej dla celów podatkowych. Przyczyną tych rozbieżności mogą być, przykładowo, różne sposoby amortyzacji rachunkowej i podatkowej. Jeżeli więc wartość tych różnic jest istotna, należy utworzyć odpowiednio rezerwy lub aktywa z tytułu podatku odroczonego.

WYCENA ŚRODKÓW TRWAŁYCH

Środki trwałe w budowie nie rzadziej niż na dzień bilansowy wycenia się w wysokości ogółu kosztów pozostających w bezpośrednim związku z ich nabyciem lub wytworzeniem, pomniejszonych o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).

Agnieszka Pokojska