Które sprawozdania sprawdza biegły rewident

Badaniu sprawozdania finansowego podlegają m.in. banki i zakłady ubezpieczeń. Inną grupą zobowiązaną do badania są firmy, które spełniają warunki określone w art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości.

Wymóg ten dotyczy jednostek, które w poprzedzającym roku obrotowym, za który sporządzono sprawozdania finansowe, spełniły co najmniej dwa z następujących warunków:

- średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,

- suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 euro,

- przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 euro.

Obowiązkowe badanie

Podmioty uprawnione do badania sprawozdań wymienia ustawa z dnia 13 października 1994 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 31, poz 359 z późn. zm). Ustawa o rachunkowości określa natomiast, w jakich przypadkach audytor nie może zbadać sprawozdania finansowego jednostki. Dzieje się tak, jeżeli biegły rewident:

- posiada udziały, akcje lub inne tytuły własności w jednostce, lub w jednostce z nią stowarzyszonej, dominującej, zależnej lub współzależnej, z wyłączeniem udziału w spółdzielni mieszkaniowej,

- jest lub był w ostatnich 3 latach przedstawicielem prawnym (pełnomocnikiem), członkiem organów nadzorczych bądź zarządzających lub pracownikiem jednostki albo jednostki z nią stowarzyszonej, dominującej, zależnej lub współzależnej,

- w ostatnich 3 latach uczestniczył w prowadzeniu ksiąg rachunkowych, sporządzaniu sprawozdania finansowego stanowiącego przedmiot badania,

- osiągnął chociażby w jednym roku w ciągu ostatnich 5 lat co najmniej 50 proc. przychodu rocznego z tytułu świadczenia usług na rzecz danej jednostki, jednostki wobec niej dominującej lub jednostek z nią stowarzyszonych, jednostek od niej zależnych lub współzależnych (nie dotyczy to pierwszego roku działalności biegłego rewidenta),

- jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym w linii prostej do drugiego stopnia lub jest związany z tytułu opieki, przysposobienia lub kurateli z osobą zarządzającą lub będącą w organach nadzorczych jednostki albo zatrudnia przy prowadzeniu badania takie osoby,

- z innych powodów nie może sporządzić bezstronnej i niezależnej opinii.

Jednostki, które muszą wybrać audytora, powinny pamiętać, że czynności tej powinien dokonać organ uprawniony do zatwierdzania sprawozdania finansowego. Mogą to być również inne organy, np. zarząd, jeżeli statut, umowa lub inne wiążące jednostkę przepisy prawa stanowią inaczej. Ważne jest w tym przypadku podjęcie uchwały, która jest warunkiem uznania badania za skuteczne.

Dostęp do dokumentów

Podpisując umowę z audytorem, firmy zobowiązują się dołożyć wszystkich starań, aby osobom przeprowadzającym badanie zostały udzielone wszelkie niezbędne informacje od ich kontrahentów. Spółki powinny pamiętać, że mają obowiązek zapewnić audytorowi nieograniczony dostęp do wszystkich danych i informacji, które są konieczne do oceny, czy sprawozdanie finansowe rzetelnie i jasno odzwierciedla sytuację jednostki.

Nie są to wyłącznie dane finansowe. Dotyczy to również informacji od kancelarii prawnych współpracujących z daną firmą na temat spraw przygotowanych do postępowania sądowego.

Instytucjami zewnętrznymi, od których otrzymuje się informacje podczas badania, są także banki, w których dana firma posiada środki pieniężne lub zaciągnęła kredyty. Procedura potwierdzenia sald rozrachunków wymaga kontaktu z odbiorcami lub dostawcami. Biegłego rewidenta w tym przypadku obowiązuje tajemnica zawodowa, i to także po zakończeniu badania sprawozdania finansowego.

Poza zwykłymi fakturami, umowami, listami płac itp. biegli rewidenci proszą coraz częściej o dodatkowe dokumenty. Przykładowo, są to wyceny w wartościach rynkowych przygotowane przez rzeczoznawców i ekspertów. Będą to też instrumenty finansowe, nieruchomości itp. Wśród dokumentów tych będą również prognozy przyszłych przepływów pieniężnych przygotowywane przez zarząd, np. test na utratę wartości czy dokumenty wewnętrzne uzasadniające inne szacunki, takie jak stawki amortyzacyjne.

Wyniki badania

Badanie sprawozdania finansowego jednostki ma na celu wyrażenie przez biegłego pisemnej opinii wraz z raportem o tym, czy sprawozdanie finansowe jest prawidłowe oraz rzetelnie i jasno przedstawia sytuację majątkową i finansową oraz wynik badanej firmy. Cały proces kończy się raportem oraz wydaniem opinii.

Istnieją trzy możliwe przypadki:

- opinia bez zastrzeżeń - potwierdza, że sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelnie i jasno wszystkie informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej jednostki na dzień bilansowy,

- opinia z zastrzeżeniami - wydawana w przypadku ograniczeń zakresu badania (np. nieuczestniczenie przez biegłego w inwentaryzacji), które powodują, że nie może on z całą pewnością wypowiedzieć się na temat poprawności badanego sprawozdania finansowego (np. gdy zarząd nie zgadza się z biegłym rewidentem co do interpretacji przepisów). Natomiast w sytuacji znacznego ograniczenia zakresu badania, wywołującego brak pewności co do stanu rzeczywistego, biegły rewident może odmówić wydania opinii,

- opinia negatywna - wydana przez biegłego w przypadku znacznego odstępstwa od obowiązujących zasad rachunkowości lub innych przepisów prawnych i odstępstwo to istotnie zniekształca sprawozdanie finansowe.

Warto też przypomnieć, że otrzymanie negatywnej opinii lub odmowa jej wydania przez biegłego wyłączy możliwość podziału wyniku finansowego. Podział lub pokrycie wyniku finansowego netto jednostek może nastąpić po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego przez organ zatwierdzający, poprzedzonego wyrażeniem przez biegłego rewidenta opinii o tym sprawozdaniu bez zastrzeżeń lub z zastrzeżeniami. Podział lub pokrycie wyniku finansowego netto dokonane bez spełnienia tego warunku są nieważne z mocy prawa.

JAKIE SPRAWOZDANIE NALEŻY SPORZĄDZIĆ

Sprawozdanie finansowe jednostek podlegające corocznemu badaniu przez biegłego rewidenta, obejmuje:

- bilans,

- rachunek zysków i strat,

- informację dodatkową, obejmującą wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia,

- zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym,

- rachunek przepływów pieniężnych.

PRZYKŁAD: KIEDY ZBADAĆ SPRAWOZDANIE

W 2004 roku spółka miała:

- średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty w liczbie 77 osób,

- sumę aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w kwocie 8 122 000 zł,

- przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów w wysokości 22 674 00 zł,

Kurs euro na 31 grudnia 2004 roku (kurs średni NBP) wynosił 4,0790 zł.

Oznacza to, że określone art. 64 ust. 1 pkt 4 limity, po przekroczeniu których jednostka zobowiązana jest do badania sprawozdania:

- dotyczące aktywów wynosi 10 197 500 zł,

- dotyczące przychodów ze sprzedaży 20 395 000 zł,

Spółka spełniła w 2004 roku dwa warunki z art. 64 ust. 1 pkt 4 ustawy o rachunkowości. W związku z tym sprawozdanie finansowe tworzone (w 2006) za 2005 rok podlegało badaniu przez biegłego rewidenta.

Podstawa prawna:

- Art. 64 i 53 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 z późn. zm.).